Boarische Grammatik (Adjektive)

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigazión, Suach
Der Artikl is im Dialekt Westlichs Nordboarisch gschrim worn.
Disambig-dark.svg Der Artikl dou ghejert zo da Artiklsåmmlung iwer d Grammatik vo da Boarischn Sprouch.
A Iwersicht iwer ålle Artikl zon Thema findts in Boarische Grammatik.

Es Thema vo dean Artikl han d Adjektive.

Inhoitsvazeichnis

[drå werkln] Deklination

[drå werkln] attributiv

De attributiv brauchtn Adjektive, ålso dej wou vor an Substantiv stenga und des gnejer bstimma, wern dekliniert:

min bstimmtn Artikl
Singular Plural
Fol Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ da guate de guate Frau es guate Kind de guatn Lait
Dativ en guatn da guatn Frau en guatn Kind de guatn Lait
Akkusativ en guatn de guate Frau es guate Kind de guatn Lait

Bsunders bål's um Lait gejt, kinna oa Endunga in Singular aa weggafålln:

min bstimmtn Artikl
Fol Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ da ålt Må de ålt Frau es grouss Moidl
Dativ en åltn da åltn Frau en groussn Moidl
Akkusativ en åltn de ålt Frau es grouss Moidl
min unbstimmtn Artikl oder one an Artikl
Singular Plural
Fol Maskulinum Femininum Neutrum
Nominativ a guater a guate Frau a guats Kind guate Lait
Dativ an guatn a guatn Frau an guatn Kind guate Lait
Akkusativ an guatn a guate Frau a guats Kind guate Lait

An Genetiv hout es Boarische dou niat, fir dean wird da Dativ vawendt, baispülswais en guatn Må sai Kind oder es Kind von guatn Må, de guatn Lait eanere Kinder oder de Kinder vo de guatn Lait.

Mit de Possessivpronomen lautn d Adjektive aa wej min unbstimmtn Artikl, baispülswais sai guater Må, sai guate Frau, sai guats Kind, saine guatn Lait.

In de Dialekte, wou es n tolwais vokalisiert wird, wird d Endung -n zo ran -a, baispülswais an långa Haxn (ower: an kurzn Haxn), oder de kloana Kinder (ower: de guatn Kinder), dou aa de kloan Kinder.

D Endung -er wird in Dialekte, wou es r vokalisiert wird, [ɐ] gsprocha, und in Dialekte, wou es r niat vokalisiert wird [ɐr] oder [ər].

[drå werkln] prädikativ

De prädikativ brauchtn Adjektive, ålso dej wou hintern Substantiv stenga und wos iwer des assong, wern niat dekliniert:

Singular Plural
Maskulinum Femininum Neutrum
da Må is guat d Frau is guat es Kind is guat d Lait han guat

[drå werkln] Prädikative Attribute

Es Boarische kennt aa prädikative Attribute - wej d Grammatiker song.

Büldn tout'ma's mit da Glaichsetzungspartikl oisa (MB) oder ånsa (NB) + -er (gsprocha [ɐ]) oder -e (in Sidostn vo Åltbayern) åns Adjektiv oder Partizip åghengt. D Glaichsetzungspartikl kå aa weggafålln.

A por Beispül:

  • Der hout en Måntl ånsa naier kafft. (= Er hat den Mantel neu gekauft.)
  • Dej Schouch kåst ånsa gånzer wegschmaissn. (= Diese Schuhe kannst Du im Ganzen wegwerfen.)
  • Mai Muater is ånsa krånker hoamkumma. (= Meine Mutter ist krank heimgekommen.)
  • Dej Öpfl mousst ånsa grejner essn. (= Diese Äpfel musst Du im grünen Zustand essen.)
  • Da Bou kummt ånsa woanader hoam. (= Der Bub kommt weinend heim.)
  • Dou mecht i niat ånsa gstormer saa. (= Da möchte ich nicht gestorben sein.)

Es Attribut ghejert quase zo de Substantive: Da Måntl is nai.Dej Schouch in Gånzn.Mai Muater is krånk.Dej Öpfl han grej.Da Bou woant.I, wenn'e gstorm bi.

[drå werkln] Staicherung

D Staicherungsrai is jung - jinger - jingst, schlecht - schlechter - schlechtest. Firn Komparativ wird ålso -er åghenkt. Dej Endung wird in Dialekte, wou es r vokalisiert wird, [ɐ] gsprocha, und in Dialekte, wou es r niat vokalisiert wird [ɐr] oder [ər]. Firn Superlativ wird -st åghenkt. Dej Endung wird [st] gsprocha, und normålerwais [ɐst] wenn vor derer a s oder a t stejt.

Da Superlativ wird ower bsunders in traditionölln Boarisch gern durchn Komparativ ersetzt. Baispülswais da jinger (dou is's quase egål, ob's zwoa oder mejerer han), daitlicher da ållerjinger, des is essölwe wej da jingste. Oder åm jingern, des is essölwe wej åm jingstn.

Es Vaglaichswort is wia, NB: wej (in öltern Dialekt aa: wos), oder ois wia, vaschliffa as wia, NB: åls wej, vaschliffa as wej.

D Baispül in de druntern Tabölln asu gschrim, wej's typischerwais asprocha wern.

Standarddaitsch grammatische Forma Boarisch
schlecht, schlechter, am schlechtesten reglmasse schlecht, schlechta, åm schlechtan / schlechtastn
schön, schöner, am schönsten WMB: schee, scheena, åm scheenan / scheenstn
NB: schej, schejna, åm schejnan / schejnstn
klein, kleiner, am kleinsten tolwais Umlautung in Boarischn: ea is da Umlaut zo oa
oa/åå/oi-Lautwechsl in Nordboarischn,
koa Umlautung in Standarddaitschn.
hoas / haas / håås und woach / waach / wååch
wern aa wej broad / braad / brååd gstaichert
WMB: gloa, gleana, åm gleanan / gleanstn
OMB: glaa, glaana, åm glaanan / glaansdn
NB: gloa / gloi, gleana, åm gleanan / gleanstn
Nord-NB: glåå / gloa / gloi, gloina, åm gloinan / gloinstn
breit, breiter, am breitesten WMB: broad, breada, åm breadan/breadastn
OMB: braad, braada, am braadan / braadastn
NB: broad, breada, åm breadan / breadastn
Nord-NB: brååd / broad, broida, åm broidan / broidastn
alt, älter, am ältesten Umlautung in Boarischn und in Standarddaitschn.
In Boarischn is da Umlaut je noun Dialekt und da Lautumgebung:
zo o --> entweder e, ä oder ö,
zo u --> entweder i oder ü,
in Nordboarischn zo ou --> ej.
WMB: oid, äida, åm äidan / äidasdn
OMB: oid, ööda, åm öödan / öödasdn
NB: old, ölta, åm öltan / öltastn
groß, größer, am größten WMB: grous / greos, gressa, åm gressan / gresstn
NB: grous, grejssa, åm grejssan / grejsstn
jung, jünger, am jüngsden jung, jinga, åm jingan / jingstn

Aa ban Boarischn git's Adjektive, dej wou niat reglmasse gstaichert wern:

Standarddaitsch Boarisch
gut,
besser,
am besten
guad, Nord-NB: goud,
bessa,
åm bessan / bestn
viel,
mehr,
am meisten
 
vui / vej / vüü / vii / vil, NB: vül,
mehra / mehr, NB aa: mejara / meja,
reglmasse: åm mehran / mehrschtn, NB aa: åm mejaran / mejaschtn
unreglmasse: åm meistn / moastn, NB aa: meastn / moistn (wej ba: breadastn / broidastn)

[drå werkln] Åbkirzunga

[drå werkln] Quölln und Literatur

  • Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch. Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/München/Regensburg 2005, ISBN 3980702871
  • Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch. Verlag C. H. Beck, München 1985, ISBN 3406305628.
  • Ludwig Merkle: Bairische Grammatik. Buch & Media, München 2004, ISBN 3865200788.
Persénlichs Werkzeig
Nåmensraim

Varianten
Akziónen
Navigazión
Midorwat
Hüif
Werkzeigkistn