Boarische Grammatik (Pronomen)

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigazión, Suach
Disambig-dark.svg Der Artikl do gheart zua Artiklsammlung iba'd Grammatik vo da Boarischn Sproch.
A Ibasicht iba olle Artikl zum Thema findt ma in Boarische Grammatik.

Der Artikl do gheart zua Artiklsammlung iba'd Grammatik vo da Boarischn Sproch. A Ibasicht iba olle Artikl zum Thema findt ma in Boarische Grammatik.

Thema vo dem Artikl han de Pronomen.

Inhoitsvazeichnis

[drå werkln] Personalpronomen

[drå werkln] Singular

Fòll Person Standarddaidsch Boarische Vollforma Boarische Suffix-/Kurzforma
Nominativ 1. Person ich i -ĕ/-ă
Genetiv 1. Person meiner meină
Dativ 1. Person mir miă -mă
Akkusativ 1. Person mich mi -mĕ
Nominativ 2. Person du du -d
Genetiv 2. Person deiner deină
Dativ 2. Person dir diă -dă
Akkusativ 2. Person dich di -dĕ
Nominativ 3. Person er, sie, es eă/deă, si/de/NB: dej, s/es/dees -ă, -s/-să, -s/-să
Genetiv 3. Person seiner, ihrer, seiner seină, iără, seină
Dativ 3. Person ihm, ihr, ihm eăm, iără/iă, eăm
Akkusativ 3. Person ihn, sie, es eăm/eăn, si/de/NB: dej, s/es/dees -(ă)n/-nă(n), -(ă)s, -(ă)s
Reflexiv 3. Person sich si -sĕ

[drå werkln] Plural

Fòll Person Standarddaidsch Boarische Vollforma Boarische Suffix-/Kurzforma
Nominativ 1. Person wir miă -mă
Genetiv 1. Person unser unsă
Sid-MB+SB: insă
Nord-NB: unnă
Dativ 1. Person uns uns
Sid-MB+SB: ins
Akkusativ 1. Person uns uns
Sid-MB+SB: ins
Nominativ 2. Person ihr ees/iă
NB: enk(s)/äts/deets/diits/diăts
-s
Genetiv 2. Person euer enkă/aiă/aichă
Dativ 2. Person euch enk/aich
Akkusativ 2. Person euch enk/aich
Nominativ 3. Person sie si/de/NB: dej -s, -să
Genetiv 3. Person ihrer eănă
Dativ 3. Person ihnen eănă/eă/dene
NB aa:eăne/deăne
Akkusativ 3. Person sie si/de/NB: dej -s, -ăs
Reflexiv 3. Person sich si -sĕ

[drå werkln] Heflichkeitsform

Fòll Person Standarddaidsch Boarische Vollforma Boarische Suffix-/Kurzforma
Nominativ Heflichkeitsform Sie Si/Se -S, -Să
Genetiv Heflichkeitsform Ihrer Eănă
Dativ Heflichkeitsform Ihnen Eănă
Akkusativ Heflichkeitsform Sie Eănă -s, -ăs
Reflexiv Heflichkeitsform Sich Eănă

[drå werkln] Beispüle mit de Personalpronomen

Sie haben sich ganz schön vertan!
Dee hâmd si gscheid vàdâ!
Da haben sie sich aber ganz schön vertan!
Do hâm si åwa gscheid vàdâ!

Wia mà segd, wiad im zwoadn Såtz des "sie" ois "sà" ausdruggd. In dea Såtzstellung kamma des àà need ândàsd schreim.

Hast du es schon erledigt?
Hosd às schâ gmochd?
Hast du sie schon angerufen?
Hosdàs schâ âgruafa?

Wia mà segd, wiad dees Woad fia "sie" und dees fia "es" bei dera Såtzstellung duach oa und dessêiwe Woad ausdruggd: Nämli duach "às", wobei des "à" bei da femininen Foam nua ois Bindevokal ân dees "hosd" städ.


D Heflichkeitsform:

"Haben Sie sich angeschnallt?", fragt der Polizist.
"Hâm S Eana âghengt?", frogd da Bolizisd.
"Wir bringen Sie nach Hause; es ist schon spät!"
"Mia foma Eana hoam; s is schâ schbod!"
"Sie kenne ich!"
"Eana keen i!"

[drå werkln] Wej da Genetiv vawendt wird

Dialekt: Westlichs Nordboarisch

Dean git's nu ba de Singular-Personalpronomen hinter Präpositiona, beispülsmasse: wecha mainer, one dainer, hinter sainer (gmoant is dou ållamol d Person sölwer, nix wos irer ghejert). Haintzatoch nimmt'ma ower ejerer en Dativ. De Plural-Personalpronomen kumma fir in Wendunga wej: Mir han unser sime gwen, des hoisst: Mir han sim Lait gwen.

[drå werkln] Possessivpronomen

Standarddaitsch Boarisch
mein mei
dein dei
sein, ihr, sein sei, iără/iă, sei
unser unsă
Sid-MB+SB: insă
Nord-NB: unnă
euer enkă/aiă/aichă
ihr eănă/iă

[drå werkln] Relativpronomen

Im Boarischn wern d Relativadverbien wo (NB: wou) und wos zåmma mit de Relativpronomen der, de (NB: dej), des fir Relativsetz hergnumma. In de Dialekte in Åltbayern stejt normålerwais wo, ner ba sechliche Såchn kå aa wos stej. In de maistn Dialekte in Esterraich stejt dou iwerol wos.

Wenn da Kasus im Haptsoz und im Nemsoz glaich is, nou kå des Relativpronomen weggafålln:

entweder: Da Må, der wou a Kåtz hout.
oder: Da Må, wou a Kåtz hout.

Ånsunstn blaibt es Relativpromonen drinnat:

I sia an Må, der wou a Kåtz hout.
Da Må, dean wou i a Kåtz gschenkt ho.

Relativsetz kumma ower im Boarischn niat su oft fir wej in da Standardsprouch, wal gern aa nemgordnate Setz vawendt wern, wenns påsst:

Mit an Relativsoz: Dou is a Må, der wou a Kåtz hout.
Mit aran nemgordnatn Soz: Dou is a Må, der hout a Kåtz.

Firn Genetiv stejt da Dativ mit an Possessivpronomen:

Da Må, deam sei Kåtz oghaut is.

Standarddaitsch Boarisch in Åltbayern (MB) Boarisch in Åltbayern (NB) Boarisch in Esterraich
der Mann, der der wo der wou der wos
die Frau, die de wo dej wou de wos
das Kind, das des wo des wou des wos
das Auto, das des wo/wos des wou/wos des wos

[drå werkln] Indefinitpronomen und unbestimmte Zolwerter

Indefinitpronomen und unbestimmte Zolwerter bezoichnan Lait und Såchn, ba deane wou d Zol niat festglegt is.

In da Spåltn "Bedaitunga / Standarddaitsch" stenga tolwais koane gnaua Entsprechunga, wal's sechtane zwischa Standarddaitsch und Boarisch niat immer git. D Afstöllung is ner a Iwersicht iwer de wichtinga Werter.

Bedaitunga/Standarddaitsch Boarisch one Substantiv
(mit de Unterschid in de Dialektgruppm)
Boarisch mit Substantiv
(baispülsmasse und Maskulinum, Femininum, Neutrum)
alle ålle ålle Månner, Fraua, Kinder
alles MB: åiss, NB: ållas ----
die ganzen; sämtliche de gånzn; de sämtlinga, de sämtlichn de gånzn, de sämtlinga Månner, Fraua, Kinder
jeder a jeder, a jede, a jeds, NB aa: an ejder, an ejde, an ejds a jeder Måå, a jede Frau, a jeds Kind
viele; eine Menge MB: vui, vej, OMB: vüü, SMB: vij, NB: vül, SB: vil
a(n) Hauffa, NB: a(n) Haffa
vül, a(n) Haffa Månner, Fraua, Kinder
vieles MB: vui, vej, OMB: vüü, SMB: vij, NB: vül, SB: vil ----
die meisten de mehrern; de moastn, meastn, NB: de mejerern; de meastn, moastn, moistn de mejerern, de meastn Månner, Fraua, Kinder
etliche etla, etle, etliche etle Månner, Fraua, Kinder
manche, mehrere mångge, månche; MB: oa, OMB: aa, NB: oa, oi; a Tol månche, oa Månner, Fraua, Kinder
einige, mehrere an etla; MB: oa, OMB: aa, NB: oa, oi; a Tol oa, an etla Månner, Fraua, Kinder
ein paar a poar a poar Månner, Fraua, Kinder
wenig weng, wene weng, wene Månner, Fraua, Kinder
ein wenig, ein bisschen, etwas a weng, a wengal; a bissl, a bissal a weng a, a bissl a Göld
beide MB: ålle zwoa, åizwoa; söltner: boade NB: ålle zwoa, ållzwoa; söltner: boide ålle zwoa Månner, Fraua, Kinder
einer, eine, eines oaner, oane, oans, NB aa: oiner, oine, oins oa Måå, Frau, Kind
etwas ebbs, ebbas; wos ----
irgend- irgad-, irngd-; NB: irchad-, irngd-, ejchad- ----
jemand ebba, ebbat; wer ----
keiner koaner, koane, koans (net), NB aa: koiner, koine, koins (niat) koa Måå, Frau, Kind (niat)
niemand neamd, neamad, neamads, neamds, NB aa: nemads ----
nichts nix ----

[drå werkln] Åbkirzunga

[drå werkln] Quölln und Lesats

Persénlichs Werkzeig
Nåmensraim

Varianten
Akziónen
Navigazión
Midorwat
Hüif
Werkzeigkistn