Boarische Grammatik (Pronomen)
| Der Artikl do gheart zua Artiklsammlung iba'd Grammatik vo da Boarischn Sproch. A Ibasicht iba olle Artikl zum Thema findt ma in Boarische Grammatik. |
Der Artikl do gheart zua Artiklsammlung iba'd Grammatik vo da Boarischn Sproch. A Ibasicht iba olle Artikl zum Thema findt ma in Boarische Grammatik.
Thema vo dem Artikl han de Pronomen.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Personalpronomen
[drå werkln] Singular
| Fòll | Person | Standarddaidsch | Boarische Vollforma | Boarische Suffix-/Kurzforma |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | 1. Person | ich | i | -ĕ/-ă |
| Genetiv | 1. Person | meiner | meină | |
| Dativ | 1. Person | mir | miă | -mă |
| Akkusativ | 1. Person | mich | mi | -mĕ |
| Nominativ | 2. Person | du | du | -d |
| Genetiv | 2. Person | deiner | deină | |
| Dativ | 2. Person | dir | diă | -dă |
| Akkusativ | 2. Person | dich | di | -dĕ |
| Nominativ | 3. Person | er, sie, es | eă/deă, si/de/NB: dej, s/es/dees | -ă, -s/-să, -s/-să |
| Genetiv | 3. Person | seiner, ihrer, seiner | seină, iără, seină | |
| Dativ | 3. Person | ihm, ihr, ihm | eăm, iără/iă, eăm | |
| Akkusativ | 3. Person | ihn, sie, es | eăm/eăn, si/de/NB: dej, s/es/dees | -(ă)n/-nă(n), -(ă)s, -(ă)s |
| Reflexiv | 3. Person | sich | si | -sĕ |
[drå werkln] Plural
| Fòll | Person | Standarddaidsch | Boarische Vollforma | Boarische Suffix-/Kurzforma |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | 1. Person | wir | miă | -mă |
| Genetiv | 1. Person | unser | unsă Sid-MB+SB: insă Nord-NB: unnă |
|
| Dativ | 1. Person | uns | uns Sid-MB+SB: ins |
|
| Akkusativ | 1. Person | uns | uns Sid-MB+SB: ins |
|
| Nominativ | 2. Person | ihr | ees/iă NB: enk(s)/äts/deets/diits/diăts |
-s |
| Genetiv | 2. Person | euer | enkă/aiă/aichă | |
| Dativ | 2. Person | euch | enk/aich | |
| Akkusativ | 2. Person | euch | enk/aich | |
| Nominativ | 3. Person | sie | si/de/NB: dej | -s, -să |
| Genetiv | 3. Person | ihrer | eănă | |
| Dativ | 3. Person | ihnen | eănă/eă/dene NB aa:eăne/deăne |
|
| Akkusativ | 3. Person | sie | si/de/NB: dej | -s, -ăs |
| Reflexiv | 3. Person | sich | si | -sĕ |
[drå werkln] Heflichkeitsform
| Fòll | Person | Standarddaidsch | Boarische Vollforma | Boarische Suffix-/Kurzforma |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | Heflichkeitsform | Sie | Si/Se | -S, -Să |
| Genetiv | Heflichkeitsform | Ihrer | Eănă | |
| Dativ | Heflichkeitsform | Ihnen | Eănă | |
| Akkusativ | Heflichkeitsform | Sie | Eănă | -s, -ăs |
| Reflexiv | Heflichkeitsform | Sich | Eănă |
[drå werkln] Beispüle mit de Personalpronomen
-
- Sie haben sich ganz schön vertan!
- Dee hâmd si gscheid vàdâ!
-
- Da haben sie sich aber ganz schön vertan!
- Do hâm sà si åwa gscheid vàdâ!
Wia mà segd, wiad im zwoadn Såtz des "sie" ois "sà" ausdruggd. In dea Såtzstellung kamma des àà need ândàsd schreim.
-
- Hast du es schon erledigt?
- Hosd às schâ gmochd?
-
- Hast du sie schon angerufen?
- Hosdàs schâ âgruafa?
Wia mà segd, wiad dees Woad fia "sie" und dees fia "es" bei dera Såtzstellung duach oa und dessêiwe Woad ausdruggd: Nämli duach "às", wobei des "à" bei da femininen Foam nua ois Bindevokal ân dees "hosd" städ.
D Heflichkeitsform:
-
- "Haben Sie sich angeschnallt?", fragt der Polizist.
- "Hâm S Eana âghengt?", frogd da Bolizisd.
-
- "Wir bringen Sie nach Hause; es ist schon spät!"
- "Mia foma Eana hoam; s is schâ schbod!"
-
- "Sie kenne ich!"
- "Eana keen i!"
[drå werkln] Wej da Genetiv vawendt wird
Dialekt: Westlichs Nordboarisch
Dean git's nu ba de Singular-Personalpronomen hinter Präpositiona, beispülsmasse: wecha mainer, one dainer, hinter sainer (gmoant is dou ållamol d Person sölwer, nix wos irer ghejert). Haintzatoch nimmt'ma ower ejerer en Dativ. De Plural-Personalpronomen kumma fir in Wendunga wej: Mir han unser sime gwen, des hoisst: Mir han sim Lait gwen.
[drå werkln] Possessivpronomen
| Standarddaitsch | Boarisch |
|---|---|
| mein | mei |
| dein | dei |
| sein, ihr, sein | sei, iără/iă, sei |
| unser | unsă Sid-MB+SB: insă Nord-NB: unnă |
| euer | enkă/aiă/aichă |
| ihr | eănă/iă |
[drå werkln] Relativpronomen
Im Boarischn wern d Relativadverbien wo (NB: wou) und wos zåmma mit de Relativpronomen der, de (NB: dej), des fir Relativsetz hergnumma. In de Dialekte in Åltbayern stejt normålerwais wo, ner ba sechliche Såchn kå aa wos stej. In de maistn Dialekte in Esterraich stejt dou iwerol wos.
Wenn da Kasus im Haptsoz und im Nemsoz glaich is, nou kå des Relativpronomen weggafålln:
entweder: Da Må, der wou a Kåtz hout.
oder: Da Må, wou a Kåtz hout.
Ånsunstn blaibt es Relativpromonen drinnat:
I sia an Må, der wou a Kåtz hout.
Da Må, dean wou i a Kåtz gschenkt ho.
Relativsetz kumma ower im Boarischn niat su oft fir wej in da Standardsprouch, wal gern aa nemgordnate Setz vawendt wern, wenns påsst:
Mit an Relativsoz: Dou is a Må, der wou a Kåtz hout.
Mit aran nemgordnatn Soz: Dou is a Må, der hout a Kåtz.
Firn Genetiv stejt da Dativ mit an Possessivpronomen:
Da Må, deam sei Kåtz oghaut is.
| Standarddaitsch | Boarisch in Åltbayern (MB) | Boarisch in Åltbayern (NB) | Boarisch in Esterraich |
|---|---|---|---|
| der Mann, der | der wo | der wou | der wos |
| die Frau, die | de wo | dej wou | de wos |
| das Kind, das | des wo | des wou | des wos |
| das Auto, das | des wo/wos | des wou/wos | des wos |
[drå werkln] Indefinitpronomen und unbestimmte Zolwerter
Indefinitpronomen und unbestimmte Zolwerter bezoichnan Lait und Såchn, ba deane wou d Zol niat festglegt is.
In da Spåltn "Bedaitunga / Standarddaitsch" stenga tolwais koane gnaua Entsprechunga, wal's sechtane zwischa Standarddaitsch und Boarisch niat immer git. D Afstöllung is ner a Iwersicht iwer de wichtinga Werter.
| Bedaitunga/Standarddaitsch | Boarisch one Substantiv (mit de Unterschid in de Dialektgruppm) |
Boarisch mit Substantiv (baispülsmasse und Maskulinum, Femininum, Neutrum) |
|---|---|---|
| alle | ålle | ålle Månner, Fraua, Kinder |
| alles | MB: åiss, NB: ållas | ---- |
| die ganzen; sämtliche | de gånzn; de sämtlinga, de sämtlichn | de gånzn, de sämtlinga Månner, Fraua, Kinder |
| jeder | a jeder, a jede, a jeds, NB aa: an ejder, an ejde, an ejds | a jeder Måå, a jede Frau, a jeds Kind |
| viele; eine Menge | MB: vui, vej, OMB: vüü, SMB: vij, NB: vül, SB: vil a(n) Hauffa, NB: a(n) Haffa |
vül, a(n) Haffa Månner, Fraua, Kinder |
| vieles | MB: vui, vej, OMB: vüü, SMB: vij, NB: vül, SB: vil | ---- |
| die meisten | de mehrern; de moastn, meastn, NB: de mejerern; de meastn, moastn, moistn | de mejerern, de meastn Månner, Fraua, Kinder |
| etliche | etla, etle, etliche | etle Månner, Fraua, Kinder |
| manche, mehrere | mångge, månche; MB: oa, OMB: aa, NB: oa, oi; a Tol | månche, oa Månner, Fraua, Kinder |
| einige, mehrere | an etla; MB: oa, OMB: aa, NB: oa, oi; a Tol | oa, an etla Månner, Fraua, Kinder |
| ein paar | a poar | a poar Månner, Fraua, Kinder |
| wenig | weng, wene | weng, wene Månner, Fraua, Kinder |
| ein wenig, ein bisschen, etwas | a weng, a wengal; a bissl, a bissal | a weng a, a bissl a Göld |
| beide | MB: ålle zwoa, åizwoa; söltner: boade NB: ålle zwoa, ållzwoa; söltner: boide | ålle zwoa Månner, Fraua, Kinder |
| einer, eine, eines | oaner, oane, oans, NB aa: oiner, oine, oins | oa Måå, Frau, Kind |
| etwas | ebbs, ebbas; wos | ---- |
| irgend- | irgad-, irngd-; NB: irchad-, irngd-, ejchad- | ---- |
| jemand | ebba, ebbat; wer | ---- |
| keiner | koaner, koane, koans (net), NB aa: koiner, koine, koins (niat) | koa Måå, Frau, Kind (niat) |
| niemand | neamd, neamad, neamads, neamds, NB aa: nemads | ---- |
| nichts | nix | ---- |
[drå werkln] Åbkirzunga
- MB = middlboarisch
-
- WMB = westmiddlboarisch
- OMB = ostmiddlboarisch
- SB = südboarisch
- NB = noadboarisch
[drå werkln] Quölln und Lesats
- Ludwig Merkle: Bairische Grammatik. Buch & Media, München 2004, ISBN 3865200788. Kapitln Pronomen
- Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch, Verlag C.H.Beck, München, 1985, ISBN 3406305628. Kapitl II. Formenlehre, 3. Pronomen
- Johann Andreas Schmeller: Bayerisches Wörterbuch, 1827. 6. Auflage bei Oldenbourg Wissenschafts-Verlag, (Mai 2002), ISBN 3486526030. Wörterbuch bei der Bayerischen Landesbibliothek Online