Dåchau

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschrim worn.
Dåcha
Wappn vo Dåcha
Dåcha
Deitschlandkartn, Position vo Dåcha heavoghom
Basisdatn
Bundesland: Bayern
Regierungsbeziak: Obabayern
Landkroas: Londkroas Dåchau
Koordinatn: Koordinaten: 48° 16′ N, 11° 26′ O 48° 16′ N, 11° 26′ O
Hechn: 482 m ü. NN
Flächn: 34,85 km²
Eiwohna: 40.570 (31. Meaz 2007)
Bevejkarungsdichtn: 1164 Eiw. pro km²
Sonstige Datn
Postleitzoi : 85221 (oid: 8060)
Vorwoi: 08131
Kfz-Kennzeichn: DAH
Gmoaschlissl: 09 1 74 115
Adress vo da
Stodvawoitung
:
Konrad-Adenauer-Straße 2–6
85221 Dachau
Hoamseitn:
Politik
Obaburgamoasta: Peter Bürgel (CSU)
Log vo da Stod Dåcha im Londkroas Dåchau
Karte

Dåcha is a Groaße Kroasstod in Obabayern nordwestlich vo Minga und liagt im gleichnoming Landkroas. Mit ebba 40.000 Eiwohna is noch Freising de zwoatgresste Stod im Mingara Umland.

Inhoitsvazeichnis

Eadkunde [dro werkln]

Long [dro werkln]

Dåchau ligt 18 Kilometa noadwestlich von Minga auf 482 m an der Amper. De Stodt liegt an da Nodstein zwischen dem Urstromtal vo da Amper und da Endmoränenlondschaft aus da letzn Eiszeit. Am hechstn is Dachau am Schlossbeag und da diafste Punkt ist bei Prittlbach.

Dåchau grenzt an a mehrare ondere Gmoana. Im Sün an Karlsfejd, im Ostn an Oberschleissheim, wos scho zum Landkroas Minga ghärt, im Noadost on Hebazausn, im Noadn on Reamoos und im Westn on Beagkiacha.

S'Wetta [dro werkln]

Dåcha liegt in da Zon vom Westwetta, dahea is de Grouswettalog owei so wia in gonz Bayern. Oba im Kloana gseng iss in Dåcha awoi merat diesig ois woanders, wei im Sidwestn um Dachau no oiwei an Haffa Moos is. Dazu kimmt, das in Dåchau da Föhn durchschlogt.

Gwässa [dro werkln]

Aussa da Amper fliasst duach Dåchau nu de Würm, da Grömbåch, da Weblinga Båch, da Aschabåch und da Müibåch.

Vum Dachauer Kanoi, dea friera vom Schleißheima Schloß noch Dachau zua Würm und vom Dachaua Schloß zua Würm gfüaht hod, san nua no a boa Abschnitt im Gmoagebiet voahandn[1]. Da Rest is zuagwogsn.

Sään gibts nua zwoa. Da oane is da Stodweiha in Dåcha-Sid und da onda glei dahinta hod no koan Nomma ( Weil a aus a Schüttgruam entstonna is, hoast dea bei monche Schüttweiher ). Im Stodweiha deaf ma zum bodn ge, da onda is a Naturschutzgebiet.

Beag [dro werkln]

Aufm Gmoagebiet gibts neadlich fu da Amper a haffa Erhebungen, die olle natürlich san und a zamgehan. Do is da Schlosbeag, da Karlsbeag, da Fabrikberg, da Krongahausbeag, da Leitnbeag ( wo da Friedhof fu de KZ-Häftlinge is ).

Und de beinn Schüttbeag, de neba de bein Säan stehn.

Oatsgliederung [dro werkln]

Dåcha seiba hot drei Oatstei:

  • Oidstodt mit Etznhausn, Udlding und Mittandoaf
  • Dåcha-Sid mit Himmireich, Hoizgoatn, Eschnriad und a bissal von Grömriad
  • Dåcha-Ost mit Poilln, Augustnfoid, Obagroshof

Zua Gmoa Dåcha ghäran no de Deafa Boiham, Buihausn, Viehhausn.

Einwohnazoi [dro werkln]

Jåhr Einwohna
1840 1.304
1861 1.404
1910 5.764
1916 7.054
1919 7.225
1926 7.148
31. Dezember 1960 29.036
31. Dezember 1970 34.107
31. Dezember 1980 33.950
31. Dezember 1990 35.387
31. Dezember 2000 38.398
31. Dezember 2001 38.916
31. Dezember 2002 39.213
31. Dezember 2003 39.474
31. Dezember 2004 39.772
31. Dezember 2005 40.126
31. Dezember 2006 40.496

Gschicht [dro werkln]

Voagschicht [dro werkln]

Weil se bei Dåcha d'Amper guad in Oidwossa und Nemflüss hot ousbreitn kena, song monche Professoren, das dortn da Weg drüber besser gwesen war ois woanders. Da gibts in Felgeding bei Beagkicha Sochan vo die Keitn und ma moant, das de Soizstroßn vu Soizbuag noch Augsbuag bei Dåchau über d'Amper gfüaht hot.

Mittloita [dro werkln]

Des easte Moi, wo Dåcha dawähnt wird, is in da Uakund von da edlen Erchana on den Bischof von Freising 805 nåch Gristus. De überschreibt ihran gonz Bsitz von finf Häf ons Bistum. D'Historiker moana, das des ned dea Bereich woa, wo heit de Oidstodt steht, sonder in Udlding au oana Anhö zua Amper.

Umra 1100 nåch Gristus is Dåchau von de Scheyrer übernomma worn, de dann d'Ansiedlung aufm Schossberg voaro brocht hom. De warn a de erstn, de am Schlossberg a Anlag baut hom. Da Herzog Ludwig da Strenge hot dann 1270 Dåcha ois Moaktfleck gnemigt.

In derer Zeit woa des Schloss ned mea ois a Hoizzaun mit am Stoahaus; trotzdem hom se de Herzäg doat im Summer gern niderglassen.

Neizeit [dro werkln]

16. Joarhundat [dro werkln]

Ob 1546 hot dann da Herzog Albrecht des Schloss im Renaissance-Stui umbaut. De Hoizdeckn im großn Soil is no vo eam (sei Gschäft gwesen).

17. Joahundat [dro werkln]

In da Zeit vom Dreißigjährigen Kriag hot Dåchau arg zum Lein ghobt. Des Schloss is vafoin, die Kiach ist ausbronnt und de Bauern san de Leit wegnumma woan.

18. Joahundat [dro werkln]

Da Joseph Effner hot in da Zeit von 1715 bis 1717 des Schloss noamoi umbaut. Im Joah 1776 hot da Kuafiast vun Bayern und vo da Pfoiz Karl Theodor den Steig vun da Amper aufm Berg besser ausbauen lassen. Seit der Zeit hoasst de Stroß, die vum Berg in Richtung Minga geht, in dem Stückerl Karlsberg. Ma ko heit no den oiden Weg, den Kiehberg, geh. Do merkt ma amoi, wie garch dea auffe geht.

19. Joahundat [dro werkln]

Zu dera Zeid woa des Schloss scho fost dafoin und is owei nua dadurch gnutzt woarn, dos mas Korn einelegt. Do hot da damolige Kuafiarst gmoant, mo soi doch drei Viertal von dem Schloss obreißn und in Schleissheim wieada aufbaun. Des is a donn bassiert. Außer vom Schlossflügel, wo de Musi gspuit hod, wurd da Rest abgrissen und in Schleissheim wieder aufbaut.

Am End vom Joahundat hom se vui Moala ogsiedelt, de gern de Londschaft rund um Dåcha, bsonders des Dåchauer Moos, gmoit hom. Dåchau is in der Zeit de zwoatgresste Kinstlerkolonie von Deitschlånd worn.

20. Joahundat [dro werkln]

1908 hams in Dåchau des erste Voiksfest ausgricht.

In Dåcha (domois aufn Gmoagebiet vo Hebazausn) wurd 1933 von de Nazis des erste KZ in da ehemaligen Pulverfabrik aufbaut. Aus dem Grund hot Dåcha an Noma in da gonzn Woid.

Ebenfois wurd Dåcha am Anfang 1933 zua Stodt erhoben und 1939 de Gmein Etzenhauen und Mitterndorf mit Dåcha zamgführt.

Nochm End fum zwoatn Weitkriag san fui fatriebene Bähma ogsiedlt woan. De meistn fu de sann ausm Egalond kemma. Seit dem gibts de Egalända Gmoi, die Musi mocht. Am Ånfang woa des fia de Einheimischn a groasse Belastun, oba mit de Neibautn in Polln und in Dåchau-Sid hot se des entspannt.

1972 san de Gmein Boiham und Viehausn eigmeind woan.

D'Obindung [dro werkln]

Strossn [dro werkln]

Im Sün von Dåcha treffan si de zwoa Bundesstroßn B 301 und B 471. De B 301 vabindt Minga mit Oacha und de B 471 kimmt von Bruck und lafft ab Oberschleissheim nahat neba da A 99 hear. Durch d'B 471 is ma mim Flughafn Minga vabundn (de fiat zua A 92) und auf da ondan Seitn übat A 8 in Richtung Schwom.

Mit da Bahn [dro werkln]

Dachau is mid seim effntlichn Nahvakehr am MVV ogschlossn. Da faht d'S-Bahn vo da Linie 2 üwa Minga noch Eading fahrd und uza andan Seitn auf Petershausn. Aa zu dem Vabund ghead de Oide Lokalbahn, die auf Åitomünsta faht. Weil de Streck ned vooiständig elektrifiziad is, fahrd do a dieslbetriemna Zug und hoasst se A-Bahn. Weil da Ludwig Thoma in seina G'schicht "In der Lokalbahn" de Streck ois Voabuid gnomma hod, is de aa ois Ludwig-Thoma-Bahn bekannt. Aus dera Zeid kummt a de a heid no bei de Leid gebreichliche Bezeichnung Bummal oda a Bockal (weis owei so lang braucht hot). A poar Moi im Jåhr fahrd no a Dampflok de Streck.

Da DB-Zug vo München nach Nianbeag oda Treichtlingen und jeweils retour hoit aa in Dachau und entlast gråd in da Berufsvakehrzeid des S-Bahn-Netz vom MVV.

Es gibt in Dacha zwoa Bahnhef. Des oane is da Bahnhof, im Fahrplan vo da DB z'findn ois Dachau, Bahnhof und des andane da Stådtbahnhof, z'findn ois Dachau, Stadt. Beide wern vo da DB betriem und am Bahnhof hoitn ålle Züg de in Dachau hoitn, währnd am Stådtbahnhof, dea bei da Bapiafabrik liegd, nua da Bummal (De A-Bahn) hoit.

An Bahnhof homs in de 1980er Jåhr umbaud und jetz ab 2002 nomoi weil de ICE-Schnäistreck duach Dachau gehd. Dabei homs den Bahnhof recht modeanisiad und mid Aufzig behindadngrecht gmacht. Da ICE hoit in Dachau no ned.

Mim Omnibus [dro werkln]

Fo Dåcha aus ko ma mit vui Omnibusse ins Hinterland foahn und oahna foaht nach Moosach in Minga und a ondra no nach Füarstnfoidbruck.

In Dåcha seiba ko ma a mim Bus foan (ois start am Bahnhof):

  • Da 720er und da 722er foan a Ringstreck, de oane übas Hoinbod und da ondre foad durch Dåchau Ost.
  • Da 724er foaht von Dåchau Sid iban Bohhof hinta ins Industriegebiet und dann zum KZ.
  • Da 726er bringt die hinter noch Augustnfeid.
  • Da 719er is a kloana Bus, der foaht, wenns zuageht, olle zehn Minutn in d'Oidstodt.

Oabatn [dro werkln]

Seid ma denga ko, hots in Dåcha Ziegelein gehm. Des liegt am Loam, der bei de Bergerl obbaut wead. Da Nohma von Dacha kimmt eh dohea. Des soi keitisch sei und hoast Loam (dach) und Wiesn (au). Wea a moi in Dachau bei de Bergerl spozian woa, dea ko an seim Gwand des guad sehn.

Nohat gibts no a oida Papierfabrik, die oba im September 2007 ganz zugmocht worn is.

Hinta Dåchau Ost stehd des neie Industriegebiet am schwaozn Grom, wo'd da vui Zeig zum kaffa gibt. Des Problem a dera Soch is, da koana mea in d'Oidstodt foaht un die Gschäft doatn koa Geid mea mocha kenna.

Effentliche Gebeide [dro werkln]

Schuin [dro werkln]

In Dåchau gibts drei Grundschuin und drei Hauptschuin, zwoa a loa Gymnasien, oa Realschui und oa private Wirtschaftschui. Der weidern steht a Berufschui und a Montessorischui in Dacha.

Krongahaus [dro werkln]

Seit zwoa Joahr gibts in Dåcha nua mea oan Krongahaus. Vorher hots a Privatklinik für d'Weiberleit gehm, oba de hot sie erst mit dem Krongahaus zamgschlossn und jetzad gibts es nimma.

Im Krongahaus san a boa Fiume draht woan, ois Beispui a Komödie vom Diddi Hallervorden.

Behärdn [dro werkln]

Wei Dåcha sowoi a Gemeindzentrum wia a a Kreisstodt is, gibts a Vuizoi vo Behärdn:

Dazua gibts in Dåcha no aufm Glände vom KZ (do, wo de Aufseher gwohnt hom) a Bereitsschaftspolizei.

Spoat [dro werkln]

Es gibt zwoa grouße Vaeine, de se um a gouads Ongeboat fua an Breitnspoat soang. Des is oamoi da ASV in Dåcha-Sid, der in de 90er zwoamoi deitscha Moasta im Volleyboi woan ist, und da TSV, dea se Anfang der 2000er mim SSV zamgschlossn hod. In de Duanhoin vom TSV genga gean d'Schuin hi und beim ASV ko ma Schlittschuafoan. Dozua gibt no a grouße Zoi von kloana Vaeine, de se auf Sochan spezialisiert hom, wia Kegln, Fuasboi, s'Reitn, Tennis oder Goif.

D'Politig [dro werkln]

Wia iabaoi in Bayern werd a in Dåchau da Biagamoasta direkt gwoid. Zua seibn Zeit weit ma a an Stodrat, der in Dåchau 40 Mitglieder hot. In der jetzign Zeit (2002-2008) schaugts so aus: Da Obabiagamoasta is da Bürgel Peter von da CSU. Im Stoadrat sitzn de Poadein:

Bei da letzn Woi 2002 hots a gscheitn Skandal gem, wei a poa vun da CSU Woizettl gfeischt hom. Mittlerweile is des woi obgschlossn, den es sann dann zwoa von da CSU vaurteilt woan. Des Gonze hod Dåcha zua dea Zeit wiada bös neilossn bei da Presse. In am Lokalradio hoast Dåcha oiwei no Chaos-City.

D'Freien Wähler und d'FDP hom se zu oana Fraktionsgmeinschaft zamgschlossn.

Kuitua und Sengaswirdigkeitn [dro werkln]

Zum Oschaung [dro werkln]

  • Konzentrationslager
  • Schloss
  • Gmäidegallerie
  • Oidstodt
  • Da Amperwoid
  • Dåchara Moos

Voiksfest [dro werkln]

As Dachara Voiksfest is in ganz Bayern bekånnt, weis do des billigste Bia gibt. D'Maß kost umra 3,50 Euro. Ausgschenkt wiad imma a dunkles Märznbia, wos Thoma-Bier hoasst. Des Fest is imma um Maria Himmelfaht und geht dem Dog eigschlossen vom Samsdog bis zum Mondog a Woch drauf. Oanzigartig in Bayern is da Kindafestzug am erschtn Sonndog, an dem 2007 umara 570 Kinda in Kostüm und Trachtn aus olle Zeitn mitganga san.

Am Maria Himmelfaht is oiwa a Radlrenna, des Dachara Bergkriterium, wos imma duachd Oidstodt foahn. Alle zwoa Joa, an ungrade Jahreszoin, find a Kinderfestzug stod mit Motive aus da Meachjenwoid und aus da Gschicht.

Literadua [dro werkln]

  • Hans-Günther Richardi: Dachauer Zeitgeschichtsführer, Dachau 1998

Im Netz [dro werkln]

 Commons: Dachau – Sammlung vo Buidl, Videos und Audiodateien

Beleg [dro werkln]

  1. Zum Untaschied vom Würm-Kanoi und'm Schleißheimer-Kanoi: http://www.schloesser-schleissheim.de/deutsch/hofgarten/kanal.htm