Datenbank
| Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschrim worn. |
A Datenbank is a rechnergstützte Sammlung vo Daten vaschiedensta Art. Bei Datenbankn gehd's hauptsächli darum, große Mengen vo Informationen strukturiert zum Speichern. Wichtig is, das ma de Daten guad auswertn ko, zum Beispui, daß ma bestimmte Datensätz leicht findt.
Mit Datenbank moana de meistn a Datenbanksystem. Fachlich korrekt is de Datenbank (DB) nur a Teil vo am Datenbanksystem (DBS), nämlich der eingliche Datenbstand. A Datenbanksystem bsteht oiso aus da Datenbank und Programme zua Vawaltung vo dea Datenbank, des is dann as Datenbankmanagementsystem (DBMS).
Access vo Microsoft is a bekannts Beispui fia a Datenbankmanagementsystem fia eha kloane Datenbanken. Oracle is a namhafts Beispui fia a groß Datenbankmanagementsystem, de warn a recht stark an da Entwicklung vo de grundlegendn Ideen in da Ofangszeit vo de Datenbankn beteiligt. MySQL is a erfolgreichs Open-Source-Datenbankmanagementsystem. Es is a de Grundlog fia MediaWiki, de Software, mit der unter andrem Wikipedia betriebn werd.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Relationale Datenbankn
S' relationale Datenbankmodell is am weitestn vabreitet, des hod sein Nama vo dem Wort Relation, womit aba oafach nua a Tabelle gmoant is. In da Theorie, wo de Tabellen Relation gnennt wern, hoaßn de Datensätze Tupel, de Fäider Attribute. Wei relationale Datenbankn zua Zeit de greaßte Bedeitung hom beziagt se da Rest vom Artikl hauptsächli dodrauf.
A relationale Datenbank bsteht aus mehrere Tabellen. De Zeilen in dene Tabellen nend ma Datensätze. Oa Datensatz bsteht aus mehrere Fäider. In da Tabelln stenga de Fäider dann untranand in oana Spoitn.
[drå werkln] A Beispui
| Nama | Album | Künstler | Erscheinungsjohr |
|---|---|---|---|
| Leit hoit's z'samm | HAINDLING | Haindling | 1993 |
| Er hod graucht | HAINDLING | Haindling | 1993 |
| Iawaramoi | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| Spinni | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| Landlertanz | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| Wieder dahoam | Uferlos in Salzburg Live | Konstantin Wecker | 1994 |
| Lang mi net o | Uferlos in Salzburg Live | Konstantin Wecker | 1994 |
Des is absichtlich a Beispui fia a schlecht entworfne Tabelln. A guada Teil vo de Datensätz is redundant, wei se da Albumnama, Künstler und's Erscheinungsjohr ollawei wiederholn. Da Nama ois Schlüssl (siag weida unt) is zwar erlaubt, aba ned zwingend oadeitig, a han Schlüssl aus mea ois oam Wort unpraktisch und via Datenbankn ungwöhnlich. Außadem hod de Tabelln koan Bezug zua andane Tabelln. S sogd zwar koana, daß ma ned a alloanstehade Tabelln oleng derf, aba de Vorteile vo na Datenbank kimma erst aus da Vaknüpfung vo Daten in vaschiedne Tabelln.
[drå werkln] Owendunga
Datenbankn findt ma fui in da Vawoidung und Buchhaltung. Aba a fui Programme fia'n privatn Gebrauch nutzn Datenbankn, meistns so, daß da Bnutza des gor ned merkt. Zur Zeit gwinna grod Datnbankn ois Grundlog fia Web-Anwendunga immer mehra an Bedeitung. A boar Beispui waradn:
- Vawoidung
- De Daten im Einwohnermeldeamt
- Lagervawoidung usw. in Warenwirtschaftssysteme
- Kontoführung bei de Bankn
- Programme fia'n Hausgebrauch
- Abspui-Programme fia digitale Musik, wia z.B. Amarok nutzn Datenbankn zum katalogisiern und schnäin Findn vo de Musikstickl auf da Festplattn. Do wern dann a zusätzliche Informationa wia z.B. Beliebtheit gspeichert.
- Vawoidungs-Programme fia Photosammlunga, wia z.B. Digikam speichern in Datenbankn zusätzliche Informationa zua de Photos, z.B. Orts- und Zeitangaben, Stichwörter, Bewertung.
- Internetbasierte Anwendunga
- Internet-Gschäfta wia z.B. Amazon oda Ebay, des iabaschneidt se dann a weng mit de Warenwirtschaftssysteme
- Suachmaschina hom de Stichwörter zua de erfasstn Internetseitn natirle a in Datenbankn gspeichert
- Olle Web-2.0-Owendunga bei dene de Bsucha Inhoide säiba oleng und ändern kenna nutzn Datenbankn. Im naheliegndstn Beispui bfind ma uns grod und de meistn merkans ned amoi: WikiMedia ois Grundlog fia Wikipedia und ihre Schwesterprojekte is a Datenbank-Owendung. Aber a MySpace, de Lokalisten, de fotocommunity, youtube usw. zoang de Inhoide vo Datenbankn. Des is dann ebn schee bunt und graphisch und schaugt ned so seriös nach na Datenbank aus wia z.B. in am Warenwirtschaftssystem. In Fachkreisn nend ma de scheene Aufbereitung vo de Daten dann as Frontend oda a a View (ausm Englischn via Ansicht)
[drå werkln] Untascheidung zua Tabellnkalkulation
Do in de meistn Fäll de Daten in na Datenbank in Tabelln ogordnet han ko ma se scho frong, warum ma des ned mit na Tabellnkalkulation macht. Fui Leid vawendn a a Tabellnkalkulation obwoi a Datenbanksystem gschickter war, oafach weis des bessa kenna.
- A oafache Datenbanksystem han drauf ausglegt, recht vui Datensätz zum speichern. Tabellnkalkulationsprogramme kennan mit recht große Tabelln meist ned so effektiv umgeh.
- Datenbanksysteme han normalaweis fia Mehrbenutza-Vawoidung ausglegt, des hoasd, daß mehra Leid gleichzeitig in da säibn Tabell Datensätz vaändern kinna. Des is mit Tabellnkalkulationsprogramme nua eigschränkt mäglich.
- A Datenbanksystem werd heagnumma, wenn ma recht vui vaschiedne Tabelln hod, de aba mitnand vaknüpft han. A des is mit Tabellnkalkulationsprogramme nua eigschränkt möglich.
- Bei Datenbanksysteme untascheid ma strenga zwischn Administratorn und Benutzern, a wei as Erstelln vo de Datenbankn, de Abfragn usw. fachlich schwara is, ois as Erstelln vo na Tabelln mit am Tabellnkalkulationsprogramm. Fia fui Anwendunga is des a sehr gwünscht, daß de normaln Bnutza nua Daten ändern kenna, aba an da Struktur vo da Datenbank nix vaändern derfn.
[drå werkln] Zugriff auf Datenbankn
Fui Nutza vo Rechner findn as Umgeh mit Datenbankn im Vagleich zu andre Anwendunga erst amoi ungwohnt. Wei bei de meistn andern Anwendunga hod ma an starkn Bezug zua Dateien, de da Benutzer mit am Dateiverwaltungsprogramm wia am Windows Explorer oder Dolphin unter Linux säiba ordnen und organisiern ko. A ko ma z.B. a Photo mit vaschiedne Programme bearban, de Datei is oiso a ohne a bstimmts Programm was wert. Bei am Datenbanksystem is da Zugriff auf de Daten ausschließlich iaba des Datenbankmanagementsystem erlaubt. Dem Datenbankmanagementsystem werd a Speicherplotz zuagwiesn, wia und wo genau do des seine Daten speichert bleibt am Anwender verborgen und is a am Datenbank-Administrator im Oidog recht wurscht. Je nach eigsetztem Datenbankmanagementsystem, de Eistellunga, der Art der Datenbank usw. kenna so mehrare Tabelln in oana oanzign Datei stecka, oda oanzlne Tabelln auf mehra Dateien aufteilt sei. Des is aba eingle nur a Thema fia de Programmierer vo dem Datenbankmanagementsystem.
A Datenbankmanagementsystem gibt am Benutza vaschiedne Mäglichkeitn, auf de Daten zuzumgreifn:
[drå werkln] Bildschirmmasken bzw. Formulare
Da Begriff Bildschirmmasken is langsam vaaltet, werd aba vor oim in seina Kurzform Maske imma no fui in Literatur und Handbiacha heagnumma. Da Begriff Formular trifft's wahrscheinle bessa. A Formular in na Datenbank zoagt ollawei nua oan oanzign Datensatz vo oana Tabelln. In am Mehrbenutzasystem werd vom Datenbankadministrator bestimmt, wer wäichane Fäider in seine Formulare zum seng kriagt, und wäichane a ändern derf. Zmindest da Datenbankadministrator hod a Formular, in dem olle Fäider ozoagt wern.
[drå werkln] Kurziabasicht
De Kurziabasicht erinnert stark an Tabelln wias de meistn aus Tabellnkalkulationa kenna. Den Nama hods, weis normalaweis nua an Teil vo de Spoidn aus da Datenbank-Tabelle ozoagt. Tabelln in Datenbankn hom recht oft recht vui Fäider/Spoidn, in da Kurziabasicht wern dann nua de wichtigstn ozoagt. Kurziabasichtn ko ma nach bestimmte Spaltn sortiern, und in de Spoidn nach bestimmte Werte suacha. Wenn ma an gewünschtn Datensatz gfundn hod, lost ma se denn dann iablichaweis in am Formular ozoang.
[drå werkln] Abfragn
Mit Abfragn werd a Datenbank nach bestimmte Kriterien durchsucht und as Ergebnis fian Benutza aufbereitet dargstellt. A Beispui warad in am Warenwirtschaftssystem a Listn mit olle Kundn aus am bestimmtn Land, de in am bestimmtn Johr an bestimmtn Artikl kaaft hom. In dem Beispui kunnt da Benutza in am Dialog des Land, des Johr und den Artikl ogem, fia wos a si intressiert. Abfragn kennan z.B. in am Warenwirtschaftssystem vom Hersteller fest vorgem sei, oder vo am Datenbankadministrator in ana Skript-Sprach formuliert wern. De Benutza kennan im normalfoi koane eigna Abfragn erstelln sondern nua de vorhandnen ausführn losn.
[drå werkln] Skripte
A Quasi-Standard fia Datenbanksysteme is SQL (Structured Query Language ausm englischn). Query bedeit Abfrage. SQL ko aba mehra ois nua Abfragn formuliern. Mit SQL ko ma a de Struktur vo neichn Tabelln festleng und vorhanden Daten ändern, löschn und neie Daten eifügn. Do soichane Skripte recht mächtig han und dadurch a fui Schadn orrichtn kenna und a an Lesezugriff auf olle Daten hom is as Schreibn vo Skripte am Datenbankadministrator vorbhoidn. Vo dem werd dann wiada festglegt, wer wäichane Skripte ausfiarn derf.
[drå werkln] Reporte
Mit am Report werdn Datn zua Druckausgabe aufbereitet. Mit am Report kunnt z.B. a Rechnung zua am Auftrag ausdruckt wern.
[drå werkln] Datenexport
S' Ergebnis vo na Abfrag, aba a ganze Tabelln kenna in andre Formate exportiert werdn. Recht naheliegnd is z.B. da Export in a Datei, de vo am Tabellenkalkulationsprogramm glesn wern ko.
[drå werkln] Datenimport
Iaba entsprechende Schnittstelln kenna strukturiert vorliegende Daten aus Dateien in Tabelln in da Datenbank eigfügt wern.
[drå werkln] Schnittstelln zua andre Programme
Programme de ned zum Datenbankmanagementsystem ghearn kenna trotzdem auf de Datenbankn zuagreifn. Dazua miassns aba a Schnittstelle vawendn, de mit dem Datenbankmanagementsystem kompatibl is. Wei a do guid, das nemads direkt auf de Datenbankn zuagreifn derf, de fremdn Programme se oiso iaba a Schnittstelle mit dem Datenbankmanagementsystem vaständign miasn, welche Daten s' gern lesn mächtn, oda wäichane Daten as Datenbankmanagementsystem fia se ändern soi. ODBC is so a Schnittstelln. Programmiersprachn liefern oft Schnittstelln zua de wichtigstn Datenbankmanagementsysteme mit. Angeblich is deswzweng a Turbo Pascal vo Borland irgndwann in Delphi umbnannt worn. Zua dea Zeit war Oracle a bekannts Datenbanksystem. Und wenn ma mim Orakl ren mächt mußt ma in da griechischn Mythologie in de Stod Delphi geh.
[drå werkln] Datenbankschlüssel
Da Schlüssel is in na Datenbank a recht wichtiga Begriff. Iaba an Schlüssel ko ma de Datensätz in na Tabelle sortieren und suacha. A Schlüssel ko aus oam Fäid bsteh, aba a a Kombination vo mehra Fäider sei. S' muaß mindestens oan Schlüssl gem, de an Datensatz oadeitig identifizieren ko. Des bedeit a, daß in oana Tabelln koane zwoa Datensätz mim gleichn Inhoid gem derf. Wei dann warad ja a Schlüssel iaba olle Fäider fia beide Datensätz gleich. Beim Erstelln vo na neichn Tabelln muaß da Datenbank-Administrator mindestens an Primär-Schlüssel ogem. Dea Primär-Schlüssl muaß oadeitig sei. Er ko aba a no zusätzliche Sekundär-Schlüssel ogem. Fia de festglegtn Schlüssel erstellt as DBMS Vazeichnisse, mit dene a Datensatz in da Tabelln schnäi gfundn wern ko. A Tabelln mit fui Sekundär-Schlüssln vaursacht a groß Vazeichnis und an hohn Aufwand fia des DBMS, wei bei jedem Eifügn, Ändern und Löschn vo am Datensatz des Vazeichnis in Bezug auf olle Schlüssl aktualisiert wern muaß. Auf da andern Seitn han Abfragen, fia de's koan passndn Schlüssl im Vazeichnis gibt zwar möglich, aba dauern fui länger. Da muaß dann nämli vom Abfrage-Skript a jeder Datensatz glesn und ausgwert wern.
De Problematik mit de Schlüssel is, oan zum findn, der recht kurz is und fia olle Daten, de vialleicht irawanamoi eigem wern oadeitig is. In na Tabelln mit Nama kunnt ma erst amoi auf de Idee kemma, an Schlüssel aus de Fäider "Vornama" und "Nachnama" zum Bildn. De Wahrscheinlichkeit, daß zwoa Leit mit dem säibn Nama gibt is aba recht hoch. Ma kunnt jetzad no as Geburtsdatum und an Wohnort dazuanehma, dann werd de Wahrscheinlichkeit gringa, aba woi ned Null. Und recht kompliziert werd der Schlüssl dann a. De Problematik hod ma natirle ned imma. Fia a Tabelln iaba de chemischn Elemente ko ma ois Primärschlüssel de Kürzel oda a de Nama heanemma. Es gibt koane zwoa untaschiedlichen Elemente mit am gleichn Nama, da Nama is eindeutig. In de problematischn Fälle vawendt ma an sognanntn künstlichen Schlüssel. Des is z.B. a laffende Nummer. A iabliche Anwendung is a Kundenummer. Ohne Kundennummer miaßad fia jede Bstellung usw. da Nama, as Geburtsdatum und da Wohnort gspeichert wern. So reicht as Speichern vo da Kundennummer, de voiständign Daten ko as Datenbanksystem in da Kunden-Tabelln nochschlong wenn's bracht wern.
[drå werkln] Vaschiedne Begriff zua de Schlüssl
- Supa-Schlüssl: Olle Schlüssl, de de Bedingung vo da Oadeitigkeit dafülln han Supa-Schlüssl. Do gibt's an großn Haffa dafo, a Schlüssl aus olle Fäider is auf jedn Foi a Supa-Schlüssl, wei koane zwoa Datensätz in olle Fäider gleich sei derfn.
- Schlüssl-Kandidat: Wenn ma a neie Tabelln erstellt, muaß ma se iabaleng, wäichan Primär-Schlüssl ma vawendt. Oiso suacht ma aus olle Supa-Schlüssl de Schlüssl aus, de recht kurz han. Do gibt's a meist mera davo, des han dann de Kandidaten fia an Primär-Schlüssl.
- Primär-Schlüssl: Beim Erstelln vo na Tabelle muaß ma oan Schlüssl ois Primär-Schlüssl ogem. Der muaß oadeitig sei und soidad aus möglichst wenig Fäider bsteh.
- Sekundär-Schlüssl: Ma ko fia a Tabelln beliebig fui Sekundär-Schlüssl ogem. De miaßn weda oadeitig nu brachans bsundas kuaz zum sei. Ma gibt de o, de fia häufige Abfragn huifreich han. Zvui Sekundär-Schlüssl erhöhn an Speicherbedarf und an Vawoidungs-Aufwand.
- natirliche Schlüssl: Schlüssl de im wirklichn Lem a Bedeitung hom. De Elemente-Nama in na Tabelln iaba chemische Eignschaftn waradn a natirlicha Schlüssl:
- künstlicher Schlüssl: A Fäid, des ma nua in a Tabelln eifiagt, damit ma an oafachn Schlüssl kriagt nend ma an künstlichen Schlüssl. Ois Information is a eingle unnötig. Kundn-Nummern han künstliche Schlüssl.
- Fremd-Schlüssl: Wenn in oana Tabelln auf an Eitrog aus na andarn Tabelln vawiesn werd, dann is des a Fremdschlüssl. Des is a da wichtigste Sinn vo am Primär-Schlüssl, daß man in na andan Tabelln ois Vaweis heanema ko. Deszweng soi da Primär-Schlüssl a so oafach sei, wei ma muaß in jeda Tabelln, wo a ois Fremdschlüssl vawendt werd sovui Fäider dafia oleng, wia a in seina eigna Tabelln lang is. Ois Beispui warad des de Kundennummer, de in na Tabelln iaba Bestellvorgäng ogem werd. In na Kundn-Tabelln is des da Primär-Schlüssl, in da Bestell-Tabelln is des a Fremdschlüssl.
[drå werkln] Beispui
| Nummer | Nama | Album | Künstler | Erscheinungsjohr |
|---|---|---|---|---|
| L0001 | Leit hoit's z'samm | HAINDLING | Haindling | 1993 |
| L0002 | Er hod graucht | HAINDLING | Haindling | 1993 |
| L0003 | Iawaramoi | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| L0004 | Spinni | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| L0005 | Landlertanz | Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| L0006 | Wieder dahoam | Uferlos in Salzburg Live | Konstantin Wecker | 1994 |
| L0007 | Lang mi net o | Uferlos in Salzburg Live | Konstantin Wecker | 1994 |
Do's leicht sei kunnt, daß mehra Liada mim gleichn Nama gibt, z.B. wei de gleiche Melodie mim gleichn Text vo vaschiedne Leid gspuid werd, oda vom gleichn in vaschieden Fassunga auf vaschiedne Alben, oda a a ganz a andas Liad sei kunnt, biet se de Vawendung vo am künstlichn Schlüssl o. Beliebt is in so am Foi, daß ma de laffade Numma mit am Buachstamm kennzeichnet, damit ma eha woas was fia Daten se dahinta vastecka. Oiso "L" fia Liad, "A" für Album usw.
[drå werkln] Datenbank-Entwurf
A Datenbank ko aus mehra tausend Tabelln bsteh. De Tabelln säiba kinna wiadarum schnäi amoi mehra hundert Fäider hom. Iaba Fremdschlüssl han de Tabelln vuifälltig mitranand vaknüpft. Des hoasd, wenn ma an da Struktur vo oana Tabelln was ändern mächt, kunnt des unübaschaubare Foign fia unzählige andre Tabelln hom. A de Neu-Organisation vo de Daten noch na Änderung kost an Haffa Zeit, fia de koana auf de Datenbank oda mindestens auf de betroffnen Teile zuagreifn ko. Desweng is oa große Schwiarigkeit beim Erstelln vo Datenbankn, daß ma weid in d'Zukunft schaung muaß, wos woi ois an Anforderunga auf de Datenbank zukimma kunnt und scho vo Ofang oh a vanünftige Struktur dadafia aufbaut. Deszweng han a Firmen wia SAP so erfoigreich, wei de oam a vorgfertigte Struktur fia z.B. a Warenwirtschaftssystem liefern und des dann nur no an den spezielln Anwendungsfoi opassn miasn.
[drå werkln] Vameidung vo Redundanz
Oa Zui im Entwurf vo na Datenbank is de Vameidung vo Redundanz. A kurz Beispui:
| Nummer | Nama | Album |
|---|---|---|
| L0001 | Leit hoit's z'samm | HAINDLING |
| L0002 | Er hod graucht | HAINDLING |
| L0003 | Iawaramoi | Omunduntn |
| L0004 | Spinni | Omunduntn |
| L0005 | Landlertanz | Omunduntn |
| L0006 | Wieder dahoam | Uferlos in Salzburg Live |
| L0007 | Lang mi net o | Uferlos in Salzburg Live |
| Album | Künstler | Erscheinungsjohr |
|---|---|---|
| HAINDLING | Haindling | 1993 |
| Omunduntn | Hubert von Goisern | 1994 |
| Uferlos in Salzburg Live | Konstantin Wecker | 1994 |
In dem Beispui vo weida om gibt's mehra Liadl vom säibn Album, de unterscheidn se nua duach an Nama vo dem Liadl, de andan Ogaban han ollawei gleich, oiso redundant. In so am Foi macht ma a zwoate Tabelln ALBUM mit de Nama vo de Alben. Da gibt's dann nua oan Eintrag pro Album und do steht dann drin, vo wem des Album is, und aus wäicham Johr. Da Nama vo dem Album warad dann da Primär-Schlüssl. In da Tabelln LIADL werd jetzad nua no da Nama vo dem Liadl ogem und ois Fremdschlüssel da Nama vo dem Album. Bei na Abfrag kunnt as Datenbanksystem dann iaba de Verknüpfung as Johr rausfindn, in dem des Liadl erschiana is. Dazua muaß nua mit dem Nama vom Album in da Tabelln ALBUM nochschlong. A wichtiga Vorteil vo dem Vafahrn is a, daß Tippfehler vermiedn wern. Wei ma den Album-Titl und olle Zusatzinformationa nua oamoi eigibt, danach suacht ma si's bei da Eigab vo de Liadl nua no aus na Listn vo scho eigemne Alben raus. A Änderunga han oafacha, wenn ma se beim Johr vadoh hod, bracht ma's nua an oana oanzign Stell korrigieren.
[drå werkln] Informationa in meglichst kloane Oanzlteil
Bei dem Beispui häd ma jetzad scho wiada es nächste Problem. Es gibt Alben vo vaschiedne Künstler mit am säim Nama (z.B. hom de meistn a Album Live oda Best of). Oiso ko da Nama alloans ned ois Primärschlüssl heagnumma wern. Ma kunnt jetzad auf de Idee kemma, daß ma in des Fäid Nama oafach no an Künstler dazuaschreibt. Des is aba a Schmarrn, wei dann ko ma nimma so oafach nach am bstimmtn Künstler suacha und a ned sortiern. Desweng zerlegt ma Informationa in meglichst kloane Oanzlteil. An Nama vo na Person speichert ma z.B. in de Fäider Vornama, Nachnama, Anrede, Titl. A Internationale Postleitzzoi teilt ma a auf in as Länderkennzeichn und de eingliche Postleitzoi. In unsam Beispui bleibt oiso nua a Primärschlüssl aus zwoa Fäider, oda wiada a künstlicher Schlüssl.