Dulcimer

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Sidtiroularisch gschrim worn.
V'rschiedene Dulcimer-Modelle
Dulcimer (UP).jpg

Die Dulcimer ('dʌlsɪmə), eventuell aa Mountain Dulcimer oder Appalachian Dulcimer isch a Zupfinschtrument aus die nordamerikanischn Appalachn.

Aufbau[VE | Weakln]

Dor Korpus isch långelet mit Schålllecher. Drauf oubm in dor Mitte isch es Griffbrettl, dor Zug und dor Steg, sou ejnlich wia bån a Zither. Wou die Seitn ûngschlougn werdn isch an Einkerbung. Die Mensur isch ba die 65 cm lång, kånn ob'r jej nôch Hearsteller und Bauweise, z.B. die "Träinen"-Bauweise, variieren.

Es Inschtrument isch prinzipiell vierseitig, mit dor Diskant-Saite, dej wås doppelchörig isch, dejs hoaßt, dass zwoa eng nebenanånder liegn und in a Prim gstimmp sein. Sel isch gängig um in luggern Klång vo dor dinnen Saite zu versterkn. Es gibb ob'r unter Profis ob'r aa äquidischtante (also mit vier selbschtändige) Saitn oder sogår meahrsoatige sein gebaut g'wort'n.

Stimmung[VE | Weakln]

Die Dulcimer isch a diatonisches Inschtrument, dejs hoaßt, sie kånn lei die Töne von a bestimmter Tounloater ôspieln (wia z.B. aa a Fetzhoubl). Normalerweis isch sel ålm die Kirchentounloater D-mixolydisch (d e f# g a h c). Nuierdings in Mode isch aa a zuasätzlicher 7. Bund (werd in dor Literatur als "6½" beschriebm), in an chromatischn Åbstånd, asou dass se die volle D-Dur-Tounloater gleichzeitig aa d'rspieln låsst (zuasätzlich a c#).

Die Båss-Saite isch in d', die mittlere (Harmonie-)Saite isch in a' und die doppelchörige Diskant-Saite in d".

D'rnäibm gibb s nô viele åndere, benånnt nôch die Kirchentounloatern, dej wås sich draus orgejbm, wia z.B. die "ionische" (d'-a'-a'), a "dorische" (d'-g'-d") und nor nô v'rschiedene, bå dej die laarn Saitn zsåmmen an Dur-Dreiklang orgejbm.

Spuiweis[VE | Weakln]

Die volkstimliche Spielweise isch mit Bordun-Toun, dejs hoaßt, die mittlere und die Båss-Saite schwingen laar mit, und lei die Diskant-Sait werd gegriffn (=Kontrapunkt). Wejgn dear modalen Spielweise, werd die Dulcimer aa oft Bordun-Zither khoaßn od'r zu die sem zuagetoalt.

Inzwischn werd ob'r - bsunders in dor Pop-Musi (Joni Mitchell) - aa Harmoniespiel betriebm, es werdn also ålle Saitn gegriffn, dejs wås jå aa zè tian håsch um in Dur oder Moll zè spieln anstått in a modaler Tounloater.

Gschichtliches[VE | Weakln]

Vorgänger vo dor Dulcimer sein Bordun-Zithern aus Mittl- und Wescht-Europa, wia s mittlålterliche Scheitholz in Deitschlånd oder die Epinette des Vosges ve Fronkreich. Zer sem Zeit wårn dejs meahra Inschtrumente ve Gaukler und Gsindl.

Es Konzept von a frei schwingeter Seite îber an Brejtt isch ållerdings nô elter und schun bå die åltn Griechn als Monochord (mit oaner Saite) und Polychord beschriebm g'wort'n.