Féklabruk

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Owaöstareichisch gschrim worn.
Féklabruk
Wappen von Féklabruk
Féklabruk
Östareichkartn, Position vo Féklabruk hervorghoben
Baasisdaaten
Bundeslaund: Owaöstaraich
Politischer Bezirk: Féklabruk (VB)
Flächen: 16 km²
Koordinaten: Erioll world.svg Koordinaten: 48° 1' N, 13° 39' O 48° 1' N, 13° 39' O
Heechen: 433 m y. A.
Eihwoner: 11.928 (31. Juli 2007)
Bevökerrungsdichten: 746 Eihwoner pro km²
Postlaatzoi: 4840
Vurwoi: 07672
Gmoandvawoitung: Klosterstraße 9
4840 Féklabruk
Netzseiten:
Politik
Burgermaaster: Herbert Walter Brunsteiner (ÖVP)
Gmoandroot: (2003)
16 ÖVP, 14 SPÖ, 5 Grüne, 2 FPÖ
Bild
da Untare Schdådtuam

Féklabruk, oda a "Fébruk" oda "Fökes" ausgschbrocha, (Hochdaitsch: Vöcklabruck) is a klõane Schdåd im südwestlichn Owaöstareich und is d'Beziakshauptschdåd fum glaichnãmign Beziak, dea wo zan Hausrukfia'l dazua ghead. Se is, wia a da Nåm schã sågt, diarekt am Fluss Vöckla (auf Dialekt Fékla), dea wo doatn dãn mid da Aga zãmrind. Féklabruk is im nöadlichn Åipnfoalãnd, oiso genau doat wo de Beag aufhean und s'Flåchlãnd ãfãngt und ligt auf 433 m Hechn. Es is fu doat a ned waid zan Attasee und zan Drãsee, wiaso ma's a s'Dia'l zan Såizkåmmaguad nend.

Féklabruk wågst oiwai meara mid de Nåchbaoatschåftn zãm, dés hoast mid Attnang, Dümmikãm, Lénzing und Regau und de Region rund um de Schdåd is déswéng néman owaésdaraichischn Zentralraum a de zwoatwichdigsde Wiatschåftsregion fu Owaésdaraich, mid an Haufn Fiamen im Beraich fu da Industri, im Hãndl und a Tourismus, wobai in da Schdåd söwa foa oim d'öffentliche Fawoatung, Gschefdn und Âikaufszentren, sowia a gãnze Rai fu faschidane Schuin zan findn san. Nåch da Foikszelung fu 2001 wonan in da Schdåd söwa 11.715 Laid.

Inhoitsvazeichnis

Geografi [dro werkln]

S'Zentrum fu Féklabruk ligt auf'n Schwemlãnd zwischn da Fékla und da Aga, dé nu innahåib fu da Gmõa a weng waida untn zãmrinan. In deara Senkn, dé fria a Auwåid woa und auf 433 m ligt, blaibt im Heabst und im Winta oft da Nöwi henga, wås a da Grund is warum ma de Schdåd a "Nöwiloch" nend. Hecha gléng is des Schêdoafa Plato, wo d'Schêdoafa Kiachn om schded und dés said a boa Joa a fåst komplet fabaud is, mid Wonhaisa, Supameakt und wo said 2004 a dés naiche Lãndeskrãnknhaus schded.

Hintam Schêdoafa Plato unt Richdung Aga is t'Dianau (Dürnau), a Schdådtail dea eascht nåchn Zwoatn Wödgriag entschdãndn is und wo haid fåst d'Höfde fu ole Laid wonan. Auf da ãndan Sait fu da Fékla is s'Deafi (Dörfl), s'Industrigelende und rund um's ehemålige Schlos da Oatsdail Wagrõa (Wagrein), wo haid s'Schuizentrum is. Richdung Noadn schliassn an d'Féklasenkn Hügin ã und doat ling de Oatsdail Frailaidn (Freileiten), Dömilaidn (Demmelleiten) und Buachlaidn (Buchleiten) und s'Bfoaraföd (Pfarrerfeld), a Naibausidlung dé eascht in de 1980a Joa entschdãndn is. Nöadlich dafã san da Pfoarawåid und da Õawåid. Richdung Noadwestn is da Oatsdail Europahof, fu wo's waida am Åidmãnsbeag (Altmannsberg) ged, wo's owahåib fum Six Wiat nu amåi a Sidlung gibt, de Deafi (Dörfl) hoast.

Zu da Gmõa Féklabruk ghead a de hisdoarische Oatschåft Åid- und Naiwartnbuag, Owadåihãm und Kiachbeag. Schã a weng aussahåib ghean a nu de lendlichn Oatschåftn Wegschaid (Wegscheid), Züagiwis (Zeiglwies), Foanbuach (Vornbuch) und Owahaus (Oberhaus) dazua.

D'Nåchbagmõa fu Féklabruk han im Noadn hintan Wåid Ungenåch und Büsbåch, im Osdn Attnang, im Sidn Regau und im Wesdn Dümmikãm. Duach Féklabruk duache géngan sowoi d'Schinen fu da Westbã und a d'õasa Bundesschdråssn (B1). D'Westautobã ged a guads Schdüki südlich duach Regau und Auråch an Féklabruk foabai.

Gschicht [dro werkln]

Prehisdoarische Zaid [dro werkln]

Wãn genau de easchdn Laid in de Gégend fu Féklabruk zong san, woas ma ned genau. Nåch da lézdn Aiszaid, wo de Gletscha fu de Såizkãmmaguadbeag bis ins Flåchlãnd gãnga san, is de Region wida fia de Menschn intressant woan und dé ödasdn archeologischn Schbuan schdãman aus da Zaid um 5.000 foa Grisdus, oiso fum Ãfãng fu da Jungschdõazaid. An kultureln Höhepunkt håd's dãn in da Zaid zwischn 2.500 und 1.800 foa Grisdus in da Pfalbaukultua gém, wo ma bsondas am Attasee und am Mondsee an Haufn archeologische Schbuan gfundn håd. Doat wo haid Féklabruk is, oiso doat wo d'Fékla und d'Aga zãmrinan, woa zu deara Zaid a dichda Auwåid dea a oiwai wida iwaschwemd woan is. Ob då åwa a schã Laid gwond hãm woas ma ned, wai ma aus deara Zaid im Gebid fu Féklabruk kõane prehisdoarischn Fund gmåcht håd, blos ém 10 km waida am Attasee.

Römazaid [dro werkln]

Da römische Mailnschdõa aus da Zaid fum Septimus Severus

Genauas woas ma eascht aus da Römazaid. Said'n Kaisa Augustus is nemli des ehemålig keltische Kiniraich Noricum im Joa 15 nåch Grisdus a Dail fum Römischn Raich woan und de Röma hãm zwischn Åipn und Donau an Haufn naiche Schdet baud, oda aus ana keltische Sidlungen a römische Schdåd gmåcht, so zum Baischbü Iuvavum, wås haid Såizbuag is und Ovilava, s'haidige Wös. Dazwischn hãm de Röma Schdråssn baud und ma woas das de Römaschdråssn fu Iuvavum nåch Ovilava duach Féklabruk duachgãnga sâi muas, wai ma sowoi in Owadåihãm ois a in Åid-Attnang an Mailnschdõa fu deara römischn Via gfundn håd. Wo åwa de Schråssn genau iwa d'Fékla gãnga is und ob's dåmåis schã a Brukn gém håd oda neta a Fuat, dés håd ma dawai nu néd genau aussa findn kina. Õana fu de Mailnschdõana, dea a Inschrift fu da Renoviarung fu deara Konsularschdråssn untam Kaisa Septimus Severus aus'n Joa 201 nåch Grisdus håd und dén ma in Féklabruk gfundn håd, schded said 1934 baim Hõamadhaus in da Hintaschdåd. Då drauf schded: Lucius Septimus Severus, 40 Mailn fu Iuvavum

Entlãng fu deara Konsularschdråssn hãm de Röma a gãnze Rai fu Villae Rusticae ãglégt, auf dénan Droad und ãndane Lémsmitl ãbaud woan san, mid dénan de Laid in de Schdet und foa oim de Legionea am Donaulimes fasoagt woan san. Õa bsondas guad eahåidene Villa Rustica håd ma in Schwãna gfundn, glai ném da Pausinger Villa. Aussadem woa iagendwo då an deara Römaschdråssn a Bostschdazion, de Tergolape ghoassn håd und an dea de Kuariare d'Réssa gwegslt hãm oda iwanåchtn kina hãm. Dés woas ma fu da Tabula Peutingeriana, wo drai soichane Schdazionen zwischn Wös und Såizbuag âizainet san. Archeologisch håd ma dés Tergolape åwa dawai nu ned findn kina und ma glaubt, dass's entweda auf da hearentan Féklasaitn woa, ungefea då wo haid Féklabruk is, oda zwischn Attnang und Schwãna, doat wo haid Braidnschizing is.[1]

Bajuwarn [dro werkln]

Am End fum 5tn Joahundat is de römische Heaschåft an da Donau lãngsãm zãmbrocha und wia auf õa Måi fum Balkan hea de Gotn Richdung Italien zong san, hãm de Röma eana fablibns Milidea fum Donaulimes åzong damid's schdåd deara fazichtboan Brovinz Italien söwa fataidign. So is im Joa 486 nåch Grisdus d'römische Heaschåft in Noricum unbluadig z'Énd gãnga und mid de Legionea is a da gressare Dail fu da römischn Zivübefökarung nåch Italien åzong.

Iwa d'Schêdoafa Kiacha is fu 823 nåch Grisdus s'easche Måi wås gschriwans iwalifat

Auf dés aufi san faschidane geamanische Grupn in de Gégend zwischn Donau und Åipn âizong und hãm si doat ãgsidlt. Dabai hãm si si foa oim doat nidalåssn wo foahea de Röma woan, oiso auf dénan eanare Villae Rusticae, wai's doat grodetes Åkalãnd gém håd auf dém ma Woaz und ãndas Droad ãbau kina håd. Aus dénane Geamanen und da fablibanen römisch-keltischn Befökarung san dãn då in da Gégend im 6tn Joahundat de Bajuwarn ois naiche etnische Grupn entschdãnd. Fu archeologische Fund und fu de Oatsnãmen woas ma, das da Attagau und de Gégend entlãng da Fékla und da Aga zu de easchdn Regionen ghead hãm, wo de Bajuwarn glébt hãm. Zu da glaichn Zaid san a fu Osdn slawische Laid kema, dé si ungefea bis zu da Drã ãgsidlt hãm. Dés woas ma wai's im Beziak Kiachdoaf und Gmundn a gãnze Rai fu slawische Oatsnãmen gibt, im Beziak Féklabruk åwa kõa.[2]

Unkloa is åwa bis haid ob da Nãm fu da Fékla a bajuwarischa is, oda ob dea nu fu da römisch-keltischn Befökarung schdãmt. Dé õan sång ea kimd fum bajuwarischn Peasonennãm Vechela zãmgsézt mim Woat Ache fia an schnöfliassadn Båch. Dé ãndan sång es kintad a dés keltische Woat Fechil drinan schdéka, wås so fü wia Fisch hoast. Wås ma woas is das im Joa 748 dés Glosda Mondsee fum Bajuwarnheazog Odilo grünt woan is, wås schnö õans fu de wichdigsdn grisdlichn Zentren in da Region woan is. Fu doat schdãmt a de easchde schriftliche Gwön iwa Féklabruk. Im Tradizionsbuach fu Mondsee is aufgschrim woan, das a Mã aus'n Attagau 40 Dågweak Lãnd sowia an Wåid im Oat Puhilesphah (haid Büsbåch/Pilsbach) in Glosda iwaschrim håd und da Fadråg dazua am 26.12.823 in da Kiacha fu Scugindorf (haid Schêdoaf/Schöndorf) untaschrim woan is. Schêdoaf is haid a Oatsdail fu Féklabruk.

Veclabrucce [dro werkln]

Iwa Féklabruk söwa sång de schriftlichn Gwön aus'n Mitlåita eascht drai Joahundat schbéda wås. Eahåidn is a Uakundn aus'n Eazschdift Såizbuag fum Joa 1134, wo gschrim schded das da Gråf Adalbert fu Regau in Edlmã Pilgrim fu Weng de Brukn iwa d'Fékla gschenkt håd und dea si dafia fablicht håd, das as géngiwa de Ãnschbrich fu ãndane bschizt. Dea Uakundn is in Ãnwésnhaid fum Eazbischof Konrad I. fu Såizbuag untaschrim woan und dé Bruka hoast im Dext Pons Veckelahe, oiso Féklabrukn. Dés Datum is a ois Grund dafia heagnuma woan, das Féklabruk im Joa 1984 sâi 850jarigs Jubileum gfaiat håd.

Dés easche Måi fu ana Oatschåft mid dém Nãm wiad in ana Uakundn fum Joa 1143, wo da Bischof Reginbert fu Båssau im Doaf Veclabrucce a naiche Kiara fia'n Sankt Egid âigaid, dé wo da Pilgrim fu Weng zãm mid an Schbidåi baun håd låssn und an Haufn Grund dazua gém håd, das dés ois a dahåidn wean kã. Dés Kiachal und s'Schbidåi woan auf da dréntan Sait fu da Fékla, doat wo haid's Deafi is und wo's oiwo nu a Sankt-Egid-Kiacha gibt, nemli d'Deafikiacha.

Zu deara Zaid håd Féklabruk und da gãnze Attagau zum boarischn Heazogtum ghead und kiachlich zu da Diezesn Båssau und de negsde iwalifate Uakundn hengt a damid zãm. Wia nemli da Bischof Reginbert im Joa 1146 zan Graizzug ins Hailige Lãnd aufbrocha is, fu dém a übrigens nia zrukkema is, håd a dém Schbidåi de Pfoagmõa Scovendorf dazua gschenkt, auf dés das's de Pflég fu de Åidn und Grãngn damid finanzian kinan. Da Bfoara is auf dés aufi zum Schbidåi ins Deafi zong und sait dém is's aso, das da Bfoahof doatn iwa da Féklabrukn is und néd ném da Bfoakiacha wont, sondan a hoiwe Schdund b'Fuas dafã wéka.

S'Hospiz fum Pilgrim [dro werkln]

T'Sãnkt-Egid-Kiacha (Deafikiacha) so wia's haid ausschaud, im barokn Stil fu 1688

Dés Hospiz wås da Pilgrim fu Weng 1134 baun håd låssn, woa dés easchde Schbidåi im haidign Owaésdaraich und nåch Frisach in Keantn dés zwoate im haiding Ésdaraich. A de Brukn iwa d'Fékla, wo a Maut kassiad woan is mid dea si dés Schbidåi dahåidn håd, woa dazua a nu fakeasdechnisch bsondas wichdig, wai da gãnze Hãndl fu Linz und Wös nåch Såizbuag då driwa miassn håd. Wia da Pilgrim 1158 schã am Schdeam woa, håd a nu bewiakt das sâi Schdiftung untam Schuz fum Båbst Hadrian IV. in Rom gschdöd wiad und dea håd in ana Bulle sogoa eawiakt, das õan Kilometa owahåib und untahåib fu deara Brukn, neamt a zwoate baun deaf. Im Joa 1183 håd dãn da Bischof Dietpold fu Båssau dés Hospiz mid sãmt da Brukn und da Bfoa Schêdoaf, zu dea a nu Attnang, Regau und Dümmikãm dazua ghead hãm, in de Augustina-Koahean fu Sãnkt Floriã zu da Fawåitung iwagém.

Wia wichdig de raiche Bfoa woa, zoagt si a in am Schdraid um de Naibsézung fum Bfoarabosdn, dea im 1417a Joa sogoa s'Konzil fu Konstanz bscheftigt håd. Es is åwa dabai blim das Féklabruk, bzw. Schêdoaf bai de Augustina fu Sãnkt Floriã blaibt, wo's kiachlich a haid nu dazua ghead.

Gründung fu da Schdåd [dro werkln]

Albertus pater, Rudolphus filius

Im Géngsåz zum Deafi auf da linkn Sait fu da Fékla, iwa dés an Haufn kiachliche Uakundn gibt, woas ma aigentli néd so genau wãn de easchde Sidlung auf'n rechtn Féklaufa entschdãndn is, doat wo haid s'Zentrum fu Féklabruk is. Ma woas das dea gãnze Grund fria dé Gråfn fu Regau ghead håd und wia dé 1188 ausgschdõam san, is dés ois auf de Babmbeaga iwagãnga. Ma nimt déswéng ã, das dé Babmbeaga auf dés aufi auf eanara Sait fu da Fékla an befésdigtn Schdüzbunkt baud hãm, mid dém's eanan Bsiz åsichan kina hãm. A das da Schdåd so planmessig mid am Schdråssnblåz in da Mit und an Tuam foan und hint ãglégt is, dait auf de Zaid fum End fum 12dn Joahundat. Aus'n Joa 1260 is auf jédn Fåi iwalifat, das da Oat Forum Prukke, wia's in dea Uakundn gnend wiad, schã in Rãng fu am Moak ghåbt håd und aus'n Joa 1215 gibt's a Uakundn, in dea am Deanstmã fum Såizbuaga Bischof fraies Gelait duach Schdråswåichn und Féklabruk (locus Vechelaponte) zuagsichat wiad, auf saim Wég zu am Dréfn mim ésdaraichischn Heazog in Wös. Dés is a dés ödasde Dokument wås zoagt, das schã dåmåis da Babmbeaga Heazog s'lézde Woat im Attagau zum sång ghåbt håd.

Zu ana Schdåd is Féklabruk åwa eascht unta de Habsbuaga woan. In ana Urkundn fum Heazog Albrecht II. fum 1353ga Joa schded drin, das de Schdåd Féklabruk 20 Joa kõane Schdaian zåin muas, damid mid dém Göd a gschaida Schdådmaua baud wean kã. Im 1348ga Joa san nemli de Gråfn fu Buachhãm, de Nåchfoan fum Pilgrim, ausgschdoam und de Habsbuaga hãm dénan eanan Bsiz iwanuma und aso hãm jéz oi zwoa Saitn fu da Fékla de Habsbuaga ghead (de rechde Sait hãm's fu de Babmbeaga iwanuma). Und damid dea Ãnschbruch a ågsichat wean kã, håd da Albrecht II. und sâi Su da Rudolf Féklabruk ausbaun und befésding låssn und es is a iwalifat, das oi zwoa éfda in da Schdåd woan.

Aus dém Grund san dé zwoa (Albertus pater, Rudolphus filius) a ins Schdådwåpm aufgnuma woan, wo ma dé zwoa iwa de Brukn in d'Schdåd raitn siagt, auf da Flucht foa Faind wia de Legendn sågt. Dé genauen Umschdãnd fu deara Gschicht woas ma åwa ned, zum Baischbü foa wém's då genau fafoigt woan han.[3] Es is åwa sicha, das da Albrecht II. néd gridn sâi kã, wai a said am Giftãnschlåg fum 1330a Joa d'Fiass nimma rian kina håd und neta nu in ana Senftn transpoatiad wean kina håd. Aussadém woa de Féklabrukn dåmåis a néd aus Schdõa sondan aus Hoiz. Dé easchde fésde Brukn is nemli eascht 1924 aus Beton baud woan.

D'mitlåitaliche Schdåd [dro werkln]

Da Oware Schdådtuam, a Relikt fum da Beféstigungsãnlåg

S'mitlåitaliche Féklabruk is gråd amåi auf ana Flechn fu 5 ha gschdãnd und woa fu ana Beféstigungsãnlåg umgém und da oware und da untare Schdådtuam woan dabai de Toare, wia ma in de Befestigung aini kema is. Innahåib fu de Mauan woa neta da Schdådblåz und de Hintaschdåd und ois wås dazwischn is. De Foaschdåd wo's zua Féklabrukn ged, woa schã aussahåib fu de Mauan und déswéng im Fåi fu ana Belågarung néd gschüzt. Aus'n Schdådbuach fu 1391 woas ma zimli genau wia de Maua dåmåis falaufn is und a das fum Lãnd rund umadum nu 625 ha zu da Schdåd ghead hãm.

Féklabruk woa zu deara Zaid relativ unåbhengig und håd a aigane Grichtsboakaid ghåbt. Da Richda, dea uaschbringli fum Lãndesfiascht bschdimd woan is, is schbéda fu de Biaga söwa gwöd woan. Aus ana Uakundn fum Joa 1400 woas ma, das néd amåi da Lãndeshauptmã fu Ésdaraich ob da Enns, dea da Fadreta fum Heazog woa, s'Recht ghåbt håd, das a si in de rechtliche Autonomi fu da Schdåd âimischt. 1465 håd d'Schdåd fum Kaisa Friedrich III. sogoa s'Recht auf Bluadgrichtsboakaid griagt, wås bedait håd das des Schdådgricht a iwa schware Fabrechn söwa gricht håd. De Grichtsschdåd fia zum Dod Fauatailde woa dabai diarekt foam Buagfrid, eascht schbéda is's auf'n Grichtsbeag waid aussahåib fu da Schdåd falågat woan. Klêanane Fabrécha han diarekt in da Schdåd an'dn Brãnga gschdöd woan, dea in Féklabruk Schraisêun ghoassn håd, wai de Delinquentn doat recht gschrian hãm, wãn eana a Eawaschl oda a Finga ågschnin woan is, oda mãnchmåi a de gãnze Hãnd.

Dé auf am Schdådsigl fu 1360 doagschdödn Mauan han im 15tn Joahundat oiwai meara fafåin. Eascht wia da Kaisa Friedrich III. géngan Mathias Corvinus fu Ungarn im Griag woa und mim gãnzn Hof aus Wean nåch Linz gflücht is, håd a de Féklabruka aufdrång, das's eana Mauan naich aufbaun und håd eana dazua s'Privilég gém, das's zu da Finanziarung a Maut âihém deafn.

Da Kaisa Maximilian I. [dro werkln]

Da Maximilian I., Deo Gratiam Rex Romanorum, mid de Wåpn fu saim niadalendischn und buagundischn Bsiz

Dés wia de Schdådtiam haid ausschaun, dés kumd aus da Zaid fum Kaisa Maximilian I., dea woa éfda in Féklabruk und håd si mid Freskn fu saine Bsizungen dé ausauf oi zwoa Schdådtiam faéwigt. Dés Wapnprogram is fum Joa 1502 und wiad im Diarola Hofbaumoasda Jörg Kolderer zuagrechnt. Am owan Schdådtuam siagt ma dabai ole Wåpn fu de ésdaraichischn Bsizungen und am untan de niadalendischn und buagundischn Wåpn fu de Lenda, wås da Maximilian I. duach sâi Hochzaid mid da Maria fu Buagund griagt håd.

Da Maximilian I. woa déswéng so oft in da Gégend, wai a mim Wolfgang fu Pollheim guad Frain woa, im Gråfn fum benåchbatn Wartnbuag. Ea håd sogoa s'Haus diarekt néman owan Schdådtuam kauft und ois Ãmtssiz fian Schdaiaaindraiba âirichtn låssn, wobai õa Zimma oiwai fia eam resaviad woa. S'lézde Måi håd da Maximilian I. am 16.11.1518 in Féklabruk iwanåcht, auf saina Roas nåch Wös, wo a a boa Wochan drauf gschdoam is.

Aus regionalhisdoarischa Sicht kintad ma sång das de Regentschåft fum Maximilian a Blütezaid fia Féklabruk woa, wai schã a wéng schbéda san auf d'Schdåd duach Bauanaufschdend und wüde Religionsgriag schware zaidn kema und a d'Wiatschåft is daduach in Båch åwi gãnga. De Freskn auf de Schdådtiam san übrigens eascht bai ana Restauriarung zwischn 1958 bis 1966 naich fraiglégt woan und nåchdém da Insbruka Saggenturm 1766 ågrissn woan is, san's haid õans fu de wichdigsdn kunsthisdoarischn Iwablaibsl aus deara Zaid.

Bauangriag fu 1525 und Refoamazion [dro werkln]

Im 1525a Joa is's im Attagau zu am grossn Bauanaufschdãnd kema, genau aso wia in ãndane Regionen fum siddaidschn Raum. A im Müfiadl, im Såizbuagarischn und in Diaroi hãm si in dém Joa de Bauan géng d'Untadrükung und z'hoche Schdaian gwead. Und so wia fåst in ole ãndan Regionen is a da Attagaua Bauanaufschdãnd niada gschlång woan. In Féklabruk han de rebellischn Bauan dãn foa s'Gricht gschdöd woan. Sé hãm si åwa fu da Todesschdråf fraikaufn kina, wãn's in Rest fu eanam Lém a jéds Joa 12 Graiza an'dn Eazheazog zåid hãm.

Dé milidearische Niadalåg håd d'Situazion åwa néd wiakli beruigt und d'Bauan hãm dafia in da Religion nåch da Ealösung fu eanam hoatn Lém gsuacht. Daduach håd si in da Féklabruka Gégend schnö de Réd fu de Anabaptistn fabroat. De Daifa, wia ma's a nend, hãm géng d'Obrigkaid prédigt und gsågt das si a jéda aufrechde Grist auf s'End fu da Wöd foaberaitn soi. Mid da katolischn Kiach hãm si si bsondas in d'Hoa griagt, wai's dagéng woan, das schã klõane Kinda dauft wean, wai ma si eanara Mainung nåch neta nåch guadn Iwaléng eansthåft fia a grisdlichs Lém entschaidn kã. Aus dém Grund hãm si de Kindsdauf néd ãneakend und hãm d'Eawågsanen a zwoats Måi dauft, wo a eana nãm hea kimd. Õana fu de bekãntasdn Daifa woa sogoa a Féklabruka, nemli da Leonhard Schiemer, dea im Jéna 1528 in Diaroi hingricht woan is. In Féklabruk san z'Bfingsdn 1528 åcht Daifa foa da Deafikiacha aufghengt woan und damid woa's mid de Anabaptistn im Hausrukfiatl foabai.

Auf dés aufi håd si åwa de Refoamazion nåch da Lea fum Martin Luther in da Gégend ausbroat, dé ned gãns so radikal woa wia de Daifa und sogoa fu mãnche Gråfn untschdizt woan is. Fu de Ådelign håd si da Protestantismus auf de Schdådbiaga iwadrång und schbéda a auf de Bauan am Lãnd. Im 1570a Joa woa's sogoa schã so waid, das de gãnzn Ainwona fu Féklabruk efangelisch woan, wås natiali zu am hãndféstn Konflikt mim Schdift Floriã gfiad håd, wås oiwai nu sâi Hãnd iwa da Bfoa und dea iam Grundbsiz ghåbt håd. Dé õanzing wås dåmåid nu katolisch woan, woa da Bfoara söwa und de Oadnslaid. Zum ofanen Griag is's im 16tn Joahundat åwa nu néd kema, a wai da Eazheazog und Kaisa Maximilian II. (1564 bis 1576) in religiöse Såchan relativ tolarant woa, so lãng brav d'Schdaian zåid woan san.

30jariga Griag und Bfãndheaschåft [dro werkln]

Da Gråf Adam fu Herberstorff

Nächdém im Joa 1618 de bemischn Schend mim Praga Fénstaschduaz géngan Kaisa revoltiad hãm, woan de Sympatin fu de protestantischn Laid im Hausrukfiatl kloa auf da Sait fu de Bém und néd baim katolischn Kaisa in Wean. Im 1620a Joa håd da Kaiser Ferdinand II. åwa a Allianz zãmgschdöd mid dear a de Protestantn in da Schlåcht am Waissn Beag bai Prag gschlång håd und Bémen so zruk earowat håd. D'Bedinging dafia, das eam da Heazog Maximilian I. fu Boarn dabai milidearisch ghoifn håd, woa das a eam s'komplete Lãnd ob da Ens bis 1628 fabfent håd. Da boarische Heazog håd auf dés aufi in Gråf Adam fu Herberstorff ois Schdåthåida âigsézt und dén sâi Aufgåb woa, s'Lãnd wida katolisch z'måcha und glaichzaidig so fü Göd wia mégli aus deara auf Zaid zu Boarn ghearadn Region aussa zan hoin.

Wia da Herberstorff 1625 in Frãngabuag géngan Wün fu de doating Laid an naichn, schdreng katolischa Bfoara âisézn woit, is's zu ana ofanen Revoitn kéma. D'Frãngabuaga Bauan hãm zwoa in naichn Bfoara fadrim und s'Schlos Frãngabuag belågat, åwa schã drai Dåg schbéda håd's d'Kuarasch falåssn. Auf dés aufi håd da Herberstorff am Haushãmafåd 5.000 Bauan zãmdraim låssn und håd im Frãngabuaga Wüafischbü 17 Ãnfiara fu deara Revoitn aufhenga låssn. Daduach håd si de Såch åwa ois ãndane wia beruigt und schã a Joa schbéda is's im gãnzn Lãnd ob da Ens zu an grossn Aufschdãnd kema, dén ma a in Owaésdaraichischn Bauangriag nend.

Dabai is a Bauanhea foa Féklabruk aufmarschiad und håd d'Biaga fu da Schdåd zwunga, das si si in Aufschdãnd ãschliassn. Dea Eafoig håd åwa néd lãng ãndauat, wai da kaisaliche Heafiara Gottfried Heinrich zu Pappenheim mid saim Küarassiaregiment in Richtung Féklabruk aufgmåcht håd und am 18. Nofemba 1626 is's auf de Hügin östlich fum Schlos Wagrõa zu õana fu de bluadigsdn Schlåchtn fum Bauangriag kema. Dabai san de Trupm fum Pappenheim auf ungefea 3.000 aufschdendische Bauan drofn, dé géng de professioneln Söldna kõa Schãns ghåbt hãm. 600 Bauan san bai deara Schlåcht umkema, unta eana da Schdudent Casparus, dea õana fu de Ãnfiara woa.[4]

1628 is de boarische Bfãndheaschåft ågrend und Féklabruk is mim Rest fu Owaésdaraich zruk an de Habsbuaga kema. Fia de Laid håd si åwa néd fü gendat, wai da Herberstorff waida da Lãndeshauptmã blim is. Nåchdém da Schwédnkini Gustav Adolf oiwai waida in Sidn foagrukt is, hãm de Bauan 1632 an naichn Aufschdãnd gmåcht. Am 7. Septemba fu dém Joa håd a Bauanhaufn d'Schdåd belågat, d'Foaschdåd nidabrent und im Nãm fum schwédischn Kini d'Üwagåb gfoadat. Da Schwédnkini woa åwa z'waid wéka das a eana höfn kina hed und schã 10 Dåg schbéda is a kaisaliche Armé untam Gråf Khevenhüller foa Féklabruk aufmarschiad und håd de Bauan zãmghaud. D'Ãnfiara san auf dés aufi am Grichtsbeag mim Schweat kébft woan, unta eana da Kurz Wolfgang, da Huebmer Abraham, da Gattermayer Abraham und da Felleitner Wolfgang. Dé lézdn drai is gnedigawais s'Zwikn mid hoasse Zãngen dalåssn woan is.

Damid woa da Griag in da Féklabruka Gégend fia's easchde foabai, åwa wia da Kaisa im 1644a Joa a naiche Armé géng de Protestantn aufgschdöd håd und wida z'wéng Göd dafia ghåbt håd, håd a Féklabruk gemainsãm mid Öngihartszö a zwoats Måi an de Boarn fabfent und zwoa dés Måi auf unbeschdimte Zaid.

Im Netz [dro werkln]

 Commons: Féklabruk – Sammlung vo Buidl, Videos und Audiodateien

Fuasnotn [dro werkln]

  1. Forum OÖ Geschichte: Römerstraßen in Oberösterreich
  2. Richard Reutner, Helen Bito u. Peter Wiesinger: Die Ortsnamen des Politischen Bezirkes Vöcklabruck; unter Mitarbeit von Hermann Scheuringer; Wien: Verlag d. Österr. Akademie der Wissenschaften, 1997, 295 S., ISBN 3-7001-2617-4 (Ortsnamenbuch des Landes Oberösterreich 4)
  3. Sagen.at Das Stadtwappen von Vöcklabruck
  4. Paleczek, Engelbert: Zwei Berichte über die Schlacht bei Wagrein. 2. Jahresbericht des Bundesrealgymnasiums Vöcklabruck, 1958-1960 (Vöcklabruck 1960) S. 6-12. Mit Vorbemerkungen von Karl Schalberger (S. 5). Im oö. Bauernkrieg 1626.