Grossourl

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Pongaurisch gschrim worn.
Grossourl
Bild
Wappen von Grossourl
Grossourl
Ésterreichkorschten, Pósizión vah Grossourl hervurghoum
Baasisdaaten
Bundeslond: Soizburg
Pólitischer Bezirk: Saiger Hons (Pongau) (JO)
Flächen: 129,2 km²
Kóordinaaten: Erioll world.svg Koordinaten: 47° 13' N, 13° 11' O 47° 13' N, 13° 11' O
Hejch: 924 m i. A.
Eihwóner: 3696 (15. Mai 2001)
Bevejkerrungsdichten: 29 Eihwóner pró km²
Póstloatzoi: 5611
Vurwoi: 06414
Gmoahvawoitung: Markt 1
5611 Großarl
Webseiten:
Politik
Burgermoaster: Hons Rohrmoser
(Johann Rohrmoser) (ÖVP)
Loug vo da Gmoa Grossourl an Pongau
Loug vo da Gmoa Grossourl an Pongau
Bild
As Ortszentrum vo Grossourl mid da Pfourkirch

Grossourl[1], oder im Ortsdialekt Krossourl, (Standarddaitsch: Großarl) is a Morktgmoa an Pongau an Soizburger Lond in Esterraich mid za. 4.000 Aiwonern. In Grossourl schatznd de Aiwoner unterranond no mid an urtimlich ausprägn, Pongauer Dialekt.

Inhoitsvazeichnis

Geografie [dro werkln]

Loug [dro werkln]

D' Gmoa lig an Grossourltoi an Pongau an Soizburger Lond, aso epps 70 km sidlich vo da Stoud Soizburg und guade 15 km vo da Bezirkshauptstoud Saiger Hons wegg.

Grossourl lig auf ner neewifrain Hochloug und werscht vo Berg umring. Da hechste Gipfe an Ortsgebiat is da Gomskourkoge (2.467 m. i. Adria), an da sidwestlichn Gmoagrenz. Da tiafste Bunkt vo da Gmoa befindt se an da Liachtnstoaklomm mid 710 m. i. Adria.

's waidgeherschte in Sid-Nord-Richtung valaffate Grossourltoi werscht vo da Grossourler Achn nouch Nordn hi za da Soizach entwasserscht. Im Katastroigmoagebiat vo Grossourl mindt da Ejmaubouch (der wous as Ejmautoi durchquerscht) in d' Grossourler Achn.

Katastroigmoandn [dro werkln]

's Ortsgebiat is in de Kastastroigmoandn - vo Nord nouch Sid - Au (Au) 850 m i. A., Schiad (Schied) 860 m i. A, Unterberg (Unterberg) 900 m i. A., Grossourl (Großarl) 895 m i. A., sowia Eem (Eben) 900 m i. A. und Bouch (Bach) 900 m i. A. untertoaet.

Nouchbargmoandn [dro werkln]

Saiger Vait Saiger Hons Wougroa
Dorfgaschtoa 80px Kloaourl
Hofgaschtoa Hittschloug Kloaourl

Gschicht [dro werkln]

Friagschicht [dro werkln]

's Grossourltoi is koa gschichtlicher Bodn wia epper 's Soizburger Beckn oder da Lungau. Vurgschichtliche Spurn gibs koane nid, aa d' Remer homd koa Zaignis vo eanerner Oowesnhait hinterloussn. A pour Bauern homd ower im Grossourltoi giadlt. Wia donn ouft d' Bajuwarn herkemma sand, houds kriagarische Ausanondersetzungan zwischn de Bajuwarn und de Slawn geem, de vo sidn her iwern Tauernhauptkomm kemma sand und se oosiadln woitnd. De Bajuwarn sand ower decht oiwai d' Siager gween und homd de Slawn wider zruckedrenga kenna. An etler Flurnoman darinnand haid no an de unterleganen Slawn.

Mittloiter [dro werkln]

's Gebiat vom Grossourltoi werscht as erschtmoi urkundlich in ner Tauschurkundn vom Erschzbischof Adalbert II. aus'm Jour 930 dawänt. Da vurdaitsche Bouchnom Arla (930), Arela (1074), Arula maiori (1306) houd am Gebiat zwischn am haiding Grossourl- und Kloaourltoi sain Nom geem. Spader houd as Gebiat an Nomen Michel Arl, Mehrer Arl und z' letzt Großarl kriag. Um's Jour 1000 umadum houd de machtige Soizburger Kirch 's riasige Woid- und Woadgebiat unter eaner Grundobrigkait iwernummern. De Ausdeenung vom Pongau bis za da natirlichn Grenz vom Tauernhauptkomm und d' Nutzung vo de Grousländer owerhoib vo da Hochwoidgrenz, homd d' Grundherrschouft zan frian Londesausbau durch Grossrodungan bewong. Scho am Oofong vom 12. Jourhunderscht, houd ma auf'm Schwemmkeegai vom Toi, Gross-Schwoang (Großschwaigen), sowia an de untern Toihäng, Bauernhef grindt. De durtn oogsiadltn Bauern homd an de Grundherrn Naturoigoum laistn miassn, vuroim Kaas, leewendige Vicher, Buttern und Schmoiz. Durch waiderne Rodungan bis in d' Hochloung auffe, sand „Normalgiater“ darichtt wourn. Dia homd Gäitougoum an d' Kirch in Soizburg laistn miassn. Da londirschtschouftliche Ausbau vom Grossourltoi is um d' Mittn vom 12. Jourhunderscht ferschtig gween, d' Wirschtschouft houd zan blian oogfonga. Im Jour 1348/49 is as Toi va da Pest hoamgsuacht wourn. Vij vo de Hef sand entväikerscht wourn und sand vaedt, durch des is d' wirschtschouftliche Entwicklung gsterscht wourn. Bai da „Kalichgruam“ im Mindungsgebiat vam Ejmaubouch (wo da Bouch durch d' ginstig Loug an Winter nid aso stourch vaaist gween is) houd ma d' erschtn Gewerwe- und Hondwerksbetriab grindt. Um de is wourschainlich boid drauf 's Derfe entstondn, wai scho 1399 vom Erschzbischof Gregor jaarlich as Morktrecht fir fimbf Fraimärkt valichn wourn is. 1339 is a Kirch dawänt wourn. D' haitig Pfourkirch - a oaschiffiger Soibau - geet aufs Jour 1768/69 zrucke. A gresserne Kapäin soid scho ums Jour 1050 im Gebiat vo d' Huabgiater bstondn hom. D' säisorgarische Betraiung vur da Darichtung vo am oagernen Pfourbezirk houd d' Pfourn Saiger Vait iwer ghoub.

Politik [dro werkln]

Da Birgamoaster is da Londwirscht Goiegger Sepp (Gollegger Josef) vo da ÖVP, da Vizebirgermoaster is da Kirchmoar Helmut (Kirchmayer Helmut) vo da SPÖ. Es gib an Gmoarout.

Woppm [dro werkln]

Wappen at grossarl.png

Grossourl houd sai Woppm im Jour 1965 kriag. Es zoag a greane heroidische Erln auf an waissn Grund. De Dorstäiung vo da Erln soid auf'n unbedaitndn vurdaitschn Ortsnom „Arla“ oospijn. As Erlnzaichn waist auf d' gross Rodungstätigkait hi de vom 11. bis zan 13. Jourhunderscht aiche dauerscht houd, vo dem d' Foing d' Besiadlung vom Toi gween is. D' Erln soid ower aa d' grosse Bedaitung vo da Hoizindustrie vom Toi zoang. Zan Symboi säim is no zan soung, dass d' Wurschzln vo da Erln de Bodnvabundnhait und d' Blaadln an Kinderraichtum vo d' Bewoner vasinnbijdlichn soind.

Aiwoner [dro werkln]

Wonbeväikarung[2]
haidiger Gebiatsstond
Datum Aiwoner
1869 1.685
1880 1.682
1890 1.623
1900 1.585
1910 1.732
1923 1.728
1934 1.994
1939 2.040
1951 2.326
1961 2.574
1971 2.915
1981 3.043
1991 3.376
2001 3.634
2007 3.728

Grosslourl houd said da Mittn vo d' 1930er Jour an steting Beväikarungszuawoggs daleeb. Alloa in de Jour vo 1923 bis 1934 houd Grossourl 266 noiche Aiwoner dazuakriag.

Oofong 2007 homd in Grossourl 3.728 Lait gleeb. Nouch da letztn Voikszälung vo 2001 houds 3.634 Lait geem, doudavo sand 5 % nid in Esterraich gebourn. 4,5 % vo d' Grossourler sand koane esterraichischn Stoutsbirger. 51 Lait sand vo tirkischer Herkunft und 57 Lait sand aus'm ehemoiing Jugoslawien (Kroazien, Bosnien-Herzegovina, Serbien, Montenegro und Slowenien). 32 Aiwoner sand daitsche Stoutsbirger.

Religion [dro werkln]

Da Grosstoae vo d' Grossourler (95 %) gherscht da remisch-katolischn Kirch oo.

remisch-katolisch: 95,0 %
koa Bekenntnis: 0,9 %
Islam: 2,3 %
orthodox: 0,3 %
evangelisch: 0,6 %
jidisch: 0,1 %
Sunstige bzw. koa Oogoub: 0,9 %

Quäin & Hiwaise [dro werkln]

  1. Oomerkung: Im lokaln Pongauer Dialekt gibs mererne Aussprouchforman wia ma'n Ortsnom ausspricht: säig is zan erschtn Grossourl (ausgsprochn „Gróssòul“), Krosslourl (ausgsprochn „Kchrróssòul“ mid am an da Zung groidn „r“) und Grossorl (aussprochn „Gróssoal“ - eher iwerregionoi).
  2. Oomerkung: D' Beväikarungszoin in da Tabäin beruan auf d' Oogoum vom esterraichischn Statistikomt und sand auf'm haiding Gebiatsstond umgrechnat. Ob 1869 is in Esterraich in Ouständ vo zeen Jour a Voikszälung oughoidn wourn, bai de oierdings bis 1923 waiderhi d' oowesande Zivijbeväikarung zäid wourn is; erscht ob 1934 bis 1981 d' Wonbeväikarung. De Zoin vo 1982 bis 2001 waisn d' Jouresdurchschnittsbeväikarung aus. Said 2002 wernd Hauptwonsitz auf Basis vom zentroin Mäideregister za da Beväikarungsdamittlung heroozong

Im Netz [dro werkln]

Wikipedia-logo-v2.svg Schau aa unter:
Portoi Pongau