Peafekt
| Der Artikl is im Dialekt Hausrukfiatlarisch gschrim worn. |
S´Peafekt is a gramatikalische Foam fu da Fagãngenhaid. Woatlich hoast des passatus perfectus auf Lådain de ågschlossane Fagãngenhaid, oiso dé Foam dé ma heanimd fia Såchan dé schã bassiad han und dé a ågschlossn han, im Géngsåz zum passatus imperfectus, da Fagãngenhaid dé nu néd ågschlossn is. In de boarischn Dialekt is as Peafekt åwa mid ana klõan Ausnãm dé õanzige Fagãngenhaidsfoam dés gibt und déswéng gibt's bai ins kõan Untaschiad zwischn ågschlossn und néd ågschlossn. Neta de zwoa Veabm "sâi" und "woin" hãm bai ins an Imperfekt, dea åwa kõa schbeziele gramatikalische Bedaitung håd. Ob I jéz såg "I woa dahõam" oda "I bin dahõam gwén" is nemli wuascht.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Definizion
[drå werkln] Analütischs Peafekt
In de romanischn Schbråchn, oiso dé dé fum Lådain åschdãman gibt's moasdns zwoa Foamen fum Peafekt, as sindedische und as analütische. Dés sindetische is dabai dés, wo si dés Veab wãndlt, moasndns mid am Suffix hintn drã fia de faschidanen Peasonen, und dés analütische is dés so wia's mia fum Boarischn kenan, wo ma a Hüfszaidwoat mid am Partizip Peafekt (gsågt, gfrågt, gschbrunga, etc.) fabint und so de Fagãngenhaid büt. Auf Italienisch hoast dés sindetische Peafekt a "passato remoto" und s'analütische "passato prossimo". Auf Schbanisch hoast dés sindetische "passado indefinido" und s'analütische "passado compuesto", oiso zãmgsézte Fagãngenhaid.
D'Fagãngenhaid in de ésdaraichisch-boarischn Dialekt is oiso so wia dés "passato prossimo" auf Italienisch und s´"passado compuesto" auf Schbanisch a analütischs Peafekt.
[drå werkln] Pearifrastischs Peafekt
Pearifrastisch hoast in da Gramatik a jéde Konschdrukzion wo a Veab mid am zwoatn fabundn wiad. Insa Peafekt, wo oiwai entweda s'Veab "sâi" oda s'Veab "håm" mid am Partizip Peafekt fabundn wiad, is oiso fu da morfologischn Sichtwais hea a pearifrastischs Peafekt.
[drå werkln] Wia ged's Peafekt af Boarisch?
In de ésdaraichisch-boarischn Dialekt wiad as Peafekt fu da Schdrukdua hea iwaråi glaich büt, blos in da Ausschbråch fu a boa Weata is a weng a Untaschiad. Iwaråi glaich is das mia zwoa Hüfzaidwöata oda Modalveabm hãm, mid dénan ma as Peafekt büdn, nemli "sâi" und "håm", oiso "sein" und "haben" auf Hochdaidsch.
De zwoa Hüfszaidweata konjugian aso:
| Infinitiv | sâi | håm |
|---|---|---|
| I | bî / bin | hâ / håb |
| du | bist | hâst / håst |
| ea/si/s' | is | håd |
| mia | han / san | hãm |
| és | haz / saz | hå(b)z |
| sé | han / san | hãm |
Dés Modalveab wiad dãn gãns õafåch mim Partizip Peafekt fabundn und schã håd ma de Fagãngenhaid. Wöchas fu de zwoa Hüfszaidweata ma fawendn muas, untaschait si åwa a weng fum Hochdaidschn und hengt dafã å, ob dés Veab wås ma in d'Fagãngenhaid sézn wü, a Foatbewegung simbolisiad oda néd. S'Modalveab "sâi" is dabai fia ois wås si riad zuaschdendi, oiso:
- I bî gschwuma, I bî gfoan, I bî d'Schdiang aufi gãnga, mia han mim Flugzaig gflong, ea is åwi gschbrunga, se han ned dahea kema, si is ma auf'n Fuas drauf gschding, ...
S'Modalveab "håm" is fia ole ãndan Veabm zuaschdendi, wia zan Baischbü:
- Ea håd gsågt, I håb eam gfrågt, mia hãm a Auto kaft, sé hãm a Haus baud, ea håd glong, mia hãm in Bam umghåkt, ...
Fia hochdaidschrédade Laid is a weng schwiarig zan faschdê, das auf Boarisch, so wia übrigens in ole ãndan owadaidschn Dialekt und im Jidischn a, peasonanbezogane Veabm, de a Null-Bewegung ausdrukan a mid "sâi" da Fagãngenhaid büdn. Dés hoast ma sågt:
- I bî gséssn, ea is gléng, mia san gschdãndn, da Recha is hibai glõand, I bin auf da Schdö umdrad, ...
Dés gãnze wiad åwa kompliziad mid de faschidanen Komposita, oiso zãmgséztn Veabm, de mãnchmåi wida ãndas funkzionian wia eanare Grundweata, zan Baischbü "I håb mi drad" und "I bî umdrad". A kloa definiade Régl, wöche Veabm mid wöchan Modalveab as Peafekt büdn håd åwa de Geamanistik bis haid nu ned gfundn, ma muas dé õafåch auswendi leana. Es is åwa aso, das's zwischn de faschidanen boarischn Dialekt då kõane Untaschiad gibt und a de Alemanen nåch da söbm Logik as Peafekt büdn. Im Italienischn und im Franzesischn, wo's zwoa Hüfszaidwöata gibt fia s'Peafekt, funkzioniad dés a nåch da söbn Logik, blos im Hochdaidschn und in de noaddaidsch Dialekt, gibt's so Foamen wia "Ich habe gestanden" und "Er hat gelegen".
Plusquampeafekt (wås gwén is dafoa wås gwén is) · Impeafekt (wås woa) · Peafekt (wås gwén is) · Présens (wås is) · Futur (wås sâi wiad) ·