Schwammerl

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigazión, Suach

Schwammerl, aa Schwammal oda Schwammer is a boarische Bezeichnung fir Puiz. Gmoant is damit oba in da Regl nur da Fruchtkerpa vo grosse Puiz und ned da ganze Puiz im biologischn Sinn.

In Eiropa gibts ebba fimf- bis zehndausend vaschiedna Artn vo Puiz. Vui san winzig kloa aba trotzdem wichtig, wia de Hepfa fias Bia und'n Doag oda des Penicillin gega Kranggheitn - oda gsundheitsgfährli wia da Hausschwamm oda da Schimme (Grabwe).

Sammen und essen tuad ma nua bestimmte Großpuiz. De wern in zwoa Hauptgruppn eiteilt: De Ständaschwammal und de Schlauchschwammal.

Zum ausanandakenna vo de Schwammal gibts an Hauffa Merkmoi, de ned nua biologisch-wissnschaftle interressant san, sondan aa füa an jedn Sammla a große Bedeitung hom.

A guads Dutznd davo is so gifte, dass ma davo varrecka ko. Des gscheade dabei is, dass de so gnannte "Puizvagiftung" oa, zwoa Schtund nachdemsd as gessn håsd scho auftredn ko, åba aa eascht am naksten Dåg oda manchmåi sogar aa eascht zwoa Wochan spoda. Des hengt vo da jeweilign Art åb, desd dawischt håst.

Bei mehrane Dutzend Artn fangst da a leichte Vagiftung ei. Des hoasd, dia is schlecht, du håsd a saubas Schädlwä und / oda Durchfåi.

Aussadem gibts aa no a bår Artn, de, wia scho omat gschrim, wennsd as issd, a rauschartige Wiakung ham. Je nåchdem wievui dassd da gem håsd, fuist di dann so ungefeah wie mit an sauban (Schnaps-) Rausch (ohne de Gleichgewichtssschwierigkeitn) oda åba du siggst lauta Sachan des går ned wirkle gibt (kosd Dusl hom und es is subba, wennsd Bech håsd fiachst di åba brudall; a bår Leid sång dass eana da Deife hegstpersenli erschiena is). De Drümmer sand laut Beteibungsmittlg'setz (BtMG) in Deitschland vabotn, des hoasd, wen de d Polizei damid dawischd, kos bassiern, dassd an Dreg im Schachtal håst (åiso an sauban Ärger am Håis).

De mehran Schwammal in Mittleiropa sand essbor oda ned gifte (oba ungenießbor).

Inhoitsvazeichnis

[drå werkln] Schwammal (Auswoi)

Schwammal, de wo in Mittleiropa am bekanntastn san.

[drå werkln] Stoapuiz | Dobernigl (Boletus edulis)

A Stoapuiz

Findn duad ma den Schwammerl meistns an bestimmte Plätz im Wåid, gern in Laub- oda Mischwäida. Da Stoapuiz oda Stoaschwammal/Dobernigl is a richtiga Schwàmmerl, des hoast, er håd sein Nama vo seine Huatuntaseitn, de wia a richtiga Schwamm ausschaut. Wahrscheindlich is da Stoapuiz sogar dea Schwammal der aufgrund vo seim Schwamm der ganzn Sippschaft an Nam gem håd. In manche Gegndn vo Baiern moant ma mit Schwàmmerl ausschließlich an Stoapuiz. Wiara ausschaugt: D Kappn säiwa is hellbraun, manchmåi ganz hell (Summastoapuiz). D Untaseitn håd an weissn Schwamm. D Porn sand ganz fein und stabil. Wann ma draufdruckt, soiddn sa se ned vafärbn. Da Stui vum Stoaschwàmmerl is aso wia ma r an Obelix kennt: untam Huat dünn und zum Fuaß hi weada åiwai dicka. D Mustarung vo dem Stui is åis wia a feins Netz aus lauta Sechseck. (Des is manchmåi alladings aso fein dass ma s ned då oafach sicht) Da Stoapuiz is vo ålle Schwàmmal de ma in Bayern findn ko gschmacklich da ållabeste! Säibst a ganz a gloans Stückl ko aa no ara Schwàmmerlsuppn aus ned so guate Sortn an guadn Gschmack gebm. Vawechsln ko man leida mit'm Bitterling oda Gallenröhrlling (Tylopilus felleus). Dea Hundling schaugt genau aso aus wia da Stoapuiz, håd alladings a weng a rosa Färbung untam Huat (ned åiwei). Der is zum Glück ned a so giftig, drum ko ma, ehvoar man brocka mechtd, a kloans Stiggl åbabrecha und brobiern (Bittschön! Auf går koan Foi mitt am Schwàmmerl macha, der Lamellen untam Huat, oda der an roten Schwamm untam Huat håd! Des ko ganz bäs ausgeh!). Is s bitta (då glangt a winzigs Stiggl zum o'schlecka), dann lasstsn steh wiara is!

[drå werkln] Champignon (Agaricus campestris)

De Champignon, aa Schampinjo, wachsn am liaban auf frisch g'odelde Wiesn. Kenna duads noamalaweis a jeda, voa oim weisdas des gånze Johr iba im Supamarkt kaffa konst. Vom Gschmå hea konnst de aus da Dosn odam Glas ålladings vagessn im Vagleich zu de frischn vo da Wiesen. De ganz åidn Graxn soiadst wie bei fåst ålle Schwàmmerl ned nemma, weis einfach nur schlecht schmeckan. Da Huad vom Schampinjo is weiß, und auf da Untaseitn hamms so Lamelln, de ma åba eascht bei de bissl äidan sigt, weil d Kappn no aufgeh muaß. De Lamelln hand bei de frischn lachsfarbn- rosabraun, bei de zwoa Dåg åidn braun und bei de zu åidn schwoaz. Vawechseln kostas mit de saugfährlichn Knollenblätterpilze, gråd bei de junga mit de greana Knoinbladdlpuiz oda midm Fruahjohrsknoinbladdlpuiz. Wennsd åba gnau hischaust fäit da in da Regl nix.

[drå werkln] Parasoi | Sunnaschirm | (Macrolepiota procera)

A Parasoi

Dea Schwamma guit ois Leckabissn. Findn duasd eam in de typisch nieder- und oberboarischen Wäida, aa in da Fichtenmonokultur. Wenn der Wåidbaua sein Forst no går ned ausgliacht håd, is a bissl problematisch, wei ganz dumpa mengas de Parasoi normal ned. Vom Vorkommen hea sands in de letztn Jåhr ned wenga woan, es is håid a wia bei andere Schwammal, dass es as oana Johr zum Saufuadern gibts, as anderne findsd nur a bår und des nexte fast går koa.

Da Parasoi is oana vo de gresstn hoamischn Schwammerl und ma kån eam fast ned vawechsln. Er håd an graubraun gscheckatn Schtui mit an weißn fransign Ringal und an grau-weissn Huad, dea unregelmäßig beige- braun gscheckat- gfleckt is. Wenn da Huad no ned aufganga is schaud a aus wiar a Oa auf an Stecka.

Essn kost eam wia gsågt mit Mäi, Semmebresln und Oa paniert in da Pfann oda a nuar aso mit Såiz und Thymian oda Bädasui aussabrådn. Füar a Schwàmmerlsuppn oder -soss isa fast z'schod, åba wennsd sunst haufaweise anda no håst, kost eam scho aa guad heanemma, freile kimmt dann da Gschmå nimma so raus. S gibt zum Glick bloß oa Sortn vo de Parasoi de (leicht) giftig is. De konst alloa scho an da Gräss derkenna, de san nämle bloß a bår Zantimeter groß im Gengsatz zu de essbarn.

[drå werkln] Räal | Rägoissal | Eiaschwammal | Pfiffaling | (Cantharellus cibarius)

Eiaschwammal

In Niadabayern und Obabayern is as Eiaschwammal in de letztn Johr recht säitn worn. Im Oigai schaugts no andas aus. S echte Rääl schaut vo da Farb her aus ois wia a resche Semme, vialleicht a wengal dunkla. Bei de kloana konst no ned so recht deitli untascheidn wo da Huat und wo da Stui is, wei da Huat no nåch om gwöibt is. Erst ab a na gwissn Gräss stüpt se da Huat um und schaugt aus ois wia a Trichta. De Lamellen san genauso gäib wia da ganze Schwammerl und gengan vom Huatrand obi an Stui entlang, bis inanand ibagenga. Ausgwoxn werd a ebba bis 5 Zanitmäta in da Hähng.

[drå werkln] Narrische Schwammal

Narrische Schwammal oda Zaubaschwammal san Schwammal, dene eana Gift oan ned direkt umbringt sondan oan a weng damisch im Hirn macht, oda auf de ma an rechtn Rausch griagt.

In oanige Schwammal san chemische Substanzn drin, de wo zu de Rauschgift, in da Hauptsach Haluzinogene, zäit wern, drum san de scho vo de Menschn ganz fria zua Bewusstseinseaweidarung (z.B. vo de Schamanen und Druidn), zum Schmerzstuin oda zum oafachn Aussteign aus da Realität gnomma woan. Indiana hom vaschiedane Zaubaschwammal (engl: magic mushrooms) ois rituelle Drogn vawendt. Oa Sortn vo de narrischn Schwammal san zum Beispui de hoamischn Fliagnschwammal bzw. Fliagnpuiz (Amanita muscaria).

De Frog: "Host narrische Schwammal gfressn?" is moast a rhetorische Frog in am humorvoin Zammahang, um zum Ausdruck z bringa, dass da andare an Schmarrn vazäit hod.

[drå werkln] Andare Bedeitung vo Schwammal

  • A Giftschwammal (aa Giftzwerg) is a Mensch, der wo mit se säim und da Wäid ned klar kimmt. Wei a se säim ned måg, isa zu oin andan giftig, sprich negativ. A Giftschwammal is im Untaschied zum Grantla bäsortig.

[drå werkln] Im Netz

Commons: Speisepilze – Buidl, Videos und/oda Audiodatein
Wiktionary: Schwammerl – Bedeitungserklärunga, Wortherkunft, Synonyme und Ibasetzunga
Persénlichs Werkzeig
Nåmensraim

Varianten
Akziónen
Navigazión
Midorwat
Hüif
Werkzeigkistn
Ånderne Sprochn