Soizburg (Bundeslånd)

Aus Wikipedia

Bundeslånd Soizburg Soizburga Lånd
Låndesflaggn & Låndeswobbm
Basisdatn
Låndeshauptstod:	Soizburg
Gressde Stod:	Soizburg
ISO 3166-2:	AT-5
Webseitn:	www.salzburg.gv.at
Politik
Låndeshauptfrau:	Burgstolla Gabi (SPÖ)
Regiarnde Partein:	SPÖ und ÖVP
Sitzvateilung im Låndtog (36 Sitz):	SPÖ 17 ÖVP 14 FPÖ 3 Greane 2
Letzte Woih:	7. März 2004
Nächsde Woi:	2009
Bevökarung
Eiwohna:	530.359 (1. Quartal 2009)
– Rång:	7. vo 9
Bevökarungsdichtn:	72 Aiwoona/km²
Geografie
Flächn:	7154,23 km²
– dodavo Lånd:	7054,07 km² (98,6 %)
– dodavo Wossa:	100,16 km² (1,4 %)
– Rång:	6. vo 9
Hechsta Bunkt:	Grosswenediga 3674 m
Vawoitungsgliadarung
Bezirke:	1 Statutarstod 5 Bezirke
Gmoandn:	119
– dodavo Städ:	10
– dodavo Morktgmoandn:	25
Schuibezirke:	6
Grichtsbezirke:	16
Låndtogswoihkraas:	6
Bezirke

's Bundeslånd Soizburg, oda aa Soizburga Lånd gnånnt (Hochdaitsch: Bundesland Salzburg, Salzburger Land), is a Bundeslånd in Östareich. Sei bsundane historische Entwigglung und sei Stellung ois söibständigs Fürstntum im Heiling Römischn Reich bis 1806 untascheidt des Lånd vo da Gschicht her vo de åndan östaraichischn Bundeslända.

Inhoitsvazeichnis 1 Geografie 2 Vakear 2.1 Strossn 2.2 Eisnbåh 2.3 Flug 3 Gschicht 4 Kuitur 4.1 Kuiturfördarung 5 Vawåitung 5.1 Bezirke 5.2 Städ 6 Politik 7 Wirtschoft 8 Partnaschoftn 9 Büidlgallarie 10 Weblinks 11 Quöin

[dro werkln] Geografie

Soizburg hod a Flächn vo 7.154,23 km². 's Lånd vafügt üwa a 174 km långe Aussngrenz, de 's zum ollagressdn Teil mid Bayern (im Nordn) und mid am klaanan Teil mid Südtiaroi (im Südwestn) teilt. Weidas grenzt 's im Nordostn ån 's Bundeslånd Owaöstareich, im Westn ån Nordtiaroi sowia im Südn ån Osttiaroi und im Südostn ån 's Bundeslånd Kärntn.

[dro werkln] Vakear

[dro werkln] Strossn

's Soizburga Lånd wird vo zwaa Autobåhnen durchquert: da Tauanautobåh vo Nordn noch Südn, ois Vabindung zwischn Daitschlånd und Kärntn und da Westautobåh, ois Vabindung zwischn Daitschlånd und 'm Ostn vo Östareich. A guad ausbauds und dichts Netz vo Bundes- und Låndesstrossn üwaziagt 's gånze Låndesgebiet.

De beidn Hauptflusstäla vo da Soizoch und da Saaloch, sowia 's oware Ennstoi büidn d' Grundlog fir d' Hauptvakearsstrossn. Viar Nord-Süd-Oipmüwagäng bewöiting 'n Vakearsfluss: im Südwestn is des da Poss Thurn und in da Valängarung da Föiwatauantunöi, im Südn de Grossgloggna Hochoipmstrossn (vo Mai bis Oktowa göffnet) und im Südostn d' Tauanautobåh sowia da Kotschbergposs (vurglogat da Rodstäda Tauanposs). Im Pinzgau gibt 's no a Ost-West-Oipmvabindung mid da Gerlos-Oipmstrossn üwa 'n Gerlosposs.

Durch d' bsundane geografische Log is Soizburg vakearstechnisch und wirtschoftlich mid d' boarischn Låndkroas Berchtsgona Lånd und 'm Låndkroas Traustoa vazåhnt. D' kürzastn Strossnvabindungen zua de Städ und Gmoandn vom Pinzgau firn üwa 's sognånnte Daitsche Egg (aa klaans Daitsches Egg gnånnt; Soizburg - Bod Raichnhoi - Lofa). Wirtschoftlich san bsundas Freilassing (friara unta da Bezeichnung Soizburghofn a Vurort vo Soizburg) und Bod Raichnhoi mid Soizburg vabundn.

Seid 1995 besteht d' Euregio Soizburg - Berchtsgona Lånd - Traustoa, a Zåmmschluss auf kommunala Ewane zur Vabessarung vo da vüivöiting zwischnstootlichn Zåmmorweit in da Umsetzung vom eiropäischn Gedånknguat.^{[1] [2]}

[dro werkln] Eisnbåh

De Westbåh fiahrt durch 'n Flochgau, 'm Soizochtoi bis Zöi am See und bei Soiföin üwa 'n Griassnposs noch Tiaroi. Bei Schworzoch-St. Veit gobet se d' Westbåh und fiahrt ois Tauanbåh durch 's Gostoanatoi und 'n Tauantunöi noch Kärntn. Vo Bischofshofn fiahrt a Båhvabindung durch 's Fritzbochtoi und Rodstod in d' Staiamork.

[dro werkln] Flug

Ån 's nazionale und intanazionale Flugnetz is Soizburg durch 'n Flughofn Soizburg (Airport Woifgång Amadèus Mozart) åbundn. In Zöi am See gibt 's an Sportflughofn und in Mautandorf an Seeglflughofn.

[dro werkln] Gschicht

Hauptartike: Gschicht vom Lånd Soizburg

De Bsiedlung vo Soizburg raichd bis in de vurgschichtliche Zaid. Vo de Köitn ståmmd da öidaste Nåm vo da Stod Soizburg : Iuvavum. Unta de Röma is Iuvavum a Vawoitungsbezirk innahoib vo da Prowinz Noricum Ripense gwesn. Said 'm 6. Joarhundat hod 's Gebiet vom spaadan Lånd Soizburg (oone am Bezirk Lungau) zum Herzogtum Bayan gherd. Durch d' Åloog vom Stift St. Beeda (696) und vom Benediktinen-Fraunstift Nonnberg (713), in de Ruinen vom römischn Iuvavum, hod da hl. Rupert vo Soizburg (Låndespatroon vo Soizburg) d' Grundloog fir a Bistum (739) und 's Erzbistum (798) gschoffm. Soizburg is durch dees zum Mittlbunkt vo da boarischn Kirchnprowinz worn, de nohezua 'n gsåmtn oidboarischn Raum umfossd hod.

'm Erzbischof Ewahard II., am entschaidndn Partaigänga vo de Staufa, is 's 1200 bis 1246 glunga aus de Groofschoftn, Grichtsbezirke und Vogtain a gschlossns erzbischöflichs Herrschoftsgebiet aufzbaun. Mid da Ådakennung vo d' Grenzn durch 'n Bayanherzog im Joar 1275 hod d' lezzde Faasn vo da Oblösung vo Soizburg vom Herzogtum Bayan ågfånga. 1328 is Soizburg durch d' Erlossung vo ana aiganen Låndesvaordung zum waidgehatn söibständing Stoot innahoib vom Hailing Römischn Raich worn. Ois Fürsterzbistum hod sa se zu am kirchlich-wöidlichn Buffastoot zwischn Bayan und d' Hobsburga-Lånde entwigget. 1462 und 1525/26 is zua de Bauanaufständ kemma. Da Fürsterzbischof Leopoid Anton Groof vo Firmian hod d' Auswåndarung vo runde 20.000 Soizburga (1731/32), de zum Protestantismus konwertiard san, dazwunga.

Wirtschoftlich is im 16. Joarhundat ned nur da Soizhåndl vo Bedaitung gweesn, sondan aa da Goidobbau im Gostoana Toi. D' Obbaumengen san domois d' gresstn in gånz Mittlairopa gweesn.

1803 is 's Fürstntum ois sekularisiarts Kurfürstntum ån an Grossherzog Ferdinånd III. vo da Toskaana, 1805 gmoasåm mid da Fürstprobstai Berchtsgoon zum 1804 nai gründtn Koasaraich Östaraich kemma. 1810 is 's wieda zu Bayan kemma, noch 'm Weana Kongress 1816 is 's (oone Berchtsgoon) wieda (endgüitig) zu Östaraich kemma, is owa vurerst a Tail vo Owaöstaraich (klaanare Taile vom Lånd san ån Tiaroi ågschlossn worn) gweesn. Da Soizburga Rupertiwinke mid de Pfleegrichte Staffmegg und Taisndorf san domois noch Bayan kemma. 1849 is Soizburg a aiganes östaraichischs Kroonlånd in da k.u.k. Monarchie und 1920 a Bundeslånd vo da nai entståndanen I. Repubblik worn.

[dro werkln] Kuitur

Schau aa: Soizburga Låndeshümne • Rainamarsch

De untaschiedlichn Låndschoftn beherberng a Vüizoi vo vaschiadane Braich, vo denen månche oft nur no ån am aanzing Ort pfleegt wern. In da Vurwainochtszaid kummt mid 'm Nikolaus da Kraampal. A naiare Entwigglung san d' organisiartn Kraampallaife, bai denen se de Kraampalfigurn eha ån d' Fantasykostüme vo da Füimindustrie orientiarn. In d' Raunächt noch da Wainochtszaid kemman d' Glöggla und Perchtn. Lebendige Summabraich, speziell im Lungau san d' Prångstånga und d' Samsonumzüg. Da Rupertikirdoog in Soizburg is aans vo d' tradizionöistn Voiksfestln in Östaraich und wird jäarlich vo mear ois 100.000 Laid, vataild auf fünf Doog, bsuachd. Da Rupertikirtåg in Såizburg is àns vô dé tradizionellstn Voiksfestln in Östareich und wird jährlich vô mehr åis 100.000 Leid, vateilt auf fünf Tåg, bsuacht.

[dro werkln] Kuiturfördarung

Zoiraiche kuiturelle Fördarungen hod as Lånd Soizburg aigrichtt mid 'm bsundan Schwaabunkt vo da Untastüzzung da zaidgnössischn Kunst. Im Beraich vo da Litaratur san dees da Raurisa Litaraturprais, da Georg-Trakl-Prais fir Lirik und Joaresstipendien fir Litaratur. In de Beraiche Musi, Füim und Büidende Kunst gibts eemfois Joaresstipendien, dodrüwa ausse 'n Grossn Kunstprais fir Musik, 'n Musikprais Soizburg und vaschiedane Låndespraise fir Architektur, Keraamik, Moolarai und Graafik.

[dro werkln] Vawåitung

Schau aa: Listn vo d' Gmoandn im Soizburga Lånd

Bevökarungsentwigglung
Datum	Aiwoona
31. Dez. 1900	192.763
7. März 1923	222.731
1939	267.169
1. Juni 1951	327.232
21. März 1961	347.292
12. Mai 1971	401.766
12. Mai 1981	442.301
15. Mai 1991	483.880
15. Mai 2001	515.327
2006	529.033

[dro werkln] Bezirke

's Lånd Soizburg is in fünf politische Bezirke und a Statutarstod (Soizburg) gliadat.

• Soizburg-Stod (Låndeshauptstod)
• Soizburg Umgewung (Flochgau, historisch: Soizburggau)
• Hallain (Tennengau)
• St. Johann im Pongau (Pongau)
• Zöi am See (Pinzgau)
• Tamsweeg (Lungau)

[dro werkln] Städ

• Soizburg (150.269 Aiw.)
• Hallain (18.399 Aiw.)
• Soiföin am Stoanan Mea (15.093 Aiw.)
• St. Johann im Pongau (10.259 Aiw.)
• Bischofshoofn (10.087 Aiw.)
• Zöi am See (9.638 Aiw.)
• Seekirchn am Wallasee (9.443 Aiw.)
• Owandorf bai Soizburg (5.431 Aiw.)
• Naimorkt am Wallasee (5.420 Aiw.)
• Rodstod (4.710 Aiw.)

[dro werkln] Politik

Schau aa: Listn vo de Låndeshauptlaid vo Soizburg

D' Politik im Soizburga Lånd is noch 'm End vom Kriag vuroim vo da ÖVP bestimmt worn, de d' Låndeshauptlaid vo 1945 bis 2004 gstöid hod. Erst bai de Woin zum Soizburga Låndtog am 7. März 2004 hod 's an politischn Weggsl hi zur SPÖ, mid da Woi vo ana Låndeshauptfrau geem, da Burgstolla Gabriele (Burgstaller Gabriele). Stöivadreta vo da Låndeshauptfrau san da Haslauer Wüifried vo da ÖVP und da Brenner David vo da SPÖ. Außadem sitzn in da Låndesregierung fir d'SPÖ nu da Blachfellner Wåita und d'Scharer Erika, fir d'ÖVP nu da Eisl Sepp und d'Eberle Doraja.

[dro werkln] Wirtschoft

Im vagleich mid 'm BIP vo da EU, ausdrüggt in Kaufkroftstandards daraichd Soizburg an Index vo 133.3 (EU-25:100).^[3]

[dro werkln] Partnaschoftn

Schau à: Nähare Informazionen zua de Partnaschoftn

• Litaun: Said 1970 vabindt 's Bundeslånd Soizburg und d' Repubblik Litaun a Partnaschoft.

• Treant: Im Joar 1999 is mid da Prowinz Treant a Partnaschoftsvatroog untazaichnet worn.

[dro werkln] Büidlgallarie

Bligg auf d' Stod Soizburg vo da Festung aus	Bligg auf d' Wenedigagrubbm in de Hoon Tauan mid 'm Grosswenediga (hechsta Berg im Soizburga Lånd)	Da Pongau im Winta (bai Bod Hofgostoa)	Da Pongau bai Werfm in Richtung St. Johann/Pg.
Da Untasberg vo Soizburg aus gseeng	Da Grossgloggna vom Südn aus gseeng	D' Kapruna Stauseen	Gaiaegg
Bligg vo da Middoogsschortn, im Hintagrund auf da linkn Saitn da Hochtroon	Da Goasberg vo Leopoidskron aus gseeng	Da Krimmla Wossafoi	D' Aisriesnwöid in Werfm

[dro werkln] Weblinks

• Soizburga Låndesregiarung
• Geoinformazionssisteem vo Soizburg (Luftbüidln ez.)
• Soizburga Lånd Turismus Gsöischoft
• Hauptsaitn vo da Soizburg-Wiki (vo de Soizburga Nochrichtn)

[dro werkln] Quöin

• Brettenthaler, Josef: Salzburg Synchronik, Verlag Alfred Winter, Salzburg 2005.

1. ↑ "Information zur Euroregio". EuRegio Salzburg - Berchtesgadener Land - Traunstein. http://www.euregio.sbg.at/. Retrieved on 17. Dezember 2008. 
2. ↑ Fritz Koller, Hermann Rumschöttel: Bayern und Salzburg im 19. und 20. Jahrhundert, vom Salzachkreis zur EUregio, Samson 2006, ISBN 3-921635-98-5
3. ↑ Eurostat News Release 63/2006: Regional GDP per inhabitant in the EU 25[1]