Vaeinigte Staatn
| Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschrim worn. |
| Vaeinigte Staatn vo Amerika United States of America |
|||||
|
|
|||||
| Woispruch: e pluribus unum (aus vuim oans) In God We Trust (Af God vatrau ma. Ob 1956) |
|||||
| Åmtssproch | de facto Englisch | ||||
| Hauptstod | Washington, D.C. | ||||
| Stootsform | Präsidiale Bundesrepublik | ||||
| Stootsowahaupt & Regiarungsschef | Barack Obama | ||||
| Flächn | 9.631.418 km² | ||||
| Eiwohnazoi | 300.888.812[1] (1. Jenna 2007) | ||||
| Beväikarungsdichtn | 31 Eiwohna pro km² | ||||
| BIP | $13.487,2 Mrd (1.) (4. Quartal 2006) | ||||
| BIP/Eiwohna | $44.825 (8.) (4. Quartal 2006) | ||||
| Währung | 1 Dollar (USD, $) = 100 Cents (¢) | ||||
| Grindung | 1787/89 (Vafåssung) | ||||
| Unobhängigkeit | 4. Juli 1776 (vo Großbritannien) | ||||
| Nazionalhymne | The Star-Spangled Banner | ||||
| Nazionalfeiadog | 4. Juli | ||||
| Zeidzone | UTC-5 bis UTC-10 | ||||
| Kfz-Kennzeichn | USA | ||||
| Internet-TLD | .us, .gov, .mil, .edu | ||||
| Telefonvurwoi | +1 | ||||
De Vaeinigtn Staatn vo Amerika (engl. United States of America, kurz USA), in amtlicha Kuazform Vaeinigte Staatn (engl. United States, kurz U.S.), umgangssprochli aa Amerika (engl. America), san a Bundesstoot in Nordamerika, dea wo 50 Bundesstootn umfosst. Mitn Bundesstoot Hawaii und kloanan Außenregiona homs aa an Otei vo Ozeanien.
S'Land umfosst etwa 40 Prozent vo Nordamerika und is flächnmäßig nach Russland und Kanada da drittgresste Staat vo da Wäid.
De Vaeinigtn Staatn san aus dreizehn britischn Kolonien entstandn, de wo si 1776 vom Muadaland Großbritannien unabhängig erkläat hom. Durch ständige Einwanderung aus Eiropa, durch territoriale Expansion nach Westn und Industrialisierung hod de USA im 19. Jh. schnäi an wäidpolitischn Einfluss griagt.
Am End vum 20. Jh. worn de Vaeinigtn Staatn nach an Sieg iban Faschismus in Eiropa und an Zafoi vo da Sowjetunion de oanzige ibrigbliebane Supamacht.
Inhoitsvazeichnis |
Eadkunde[dro werkln]
Grenzn und Ausdehnung[dro werkln]
De Vaeinigtn Staatn hamd a gmoasame Grenz mit Kanada, de wos 8.895 Kilomeda lang is und oane mid Mexiko, de wos 3.326 Kilomeda lang is. De ganze Läng vo de US-Landesgrenzn hand 12.221 Kilomeda. D Kistnlinie an Atlantik, Pazifik und an Goif vo Mexiko hand insgsamt 19.924 Kilomeda.
As Land hod a Flächn vo 9.161.924 km², und a Wossaflächn vo 664.706 km²[2], wos dann a gesamts Staatsgebiet vo 9.826.630 km² ergibt.
De Noad-Siad-Ausdehnung zwischn da kanadischn und da mexikanischn Grenz hand eba 2.500 Kilomeda, de Ausdehnung zwischn am Atlantik und am Pazifik um de 4.500 Kilomeda. Da Hauptteil vom Land ligt etwa zwischn am 24. und am 49. neadlichn Breangrod und zwischn am 68. und am 125. westlichn Längengrod und is in vier Zeitzonen eiteild.
Bundesstaatn[dro werkln]
De Vaeinigtn Staatn bestengan aus 50 Bundesstootn. Alaska und Hawaii und de politisch ogschlossanan Außngebiete (zum Beispui Puerto Rico und Guam) liegn außahoib vom Kernland (continental U. S.).
S'Kernland umfosst 48 vo de 50 Bundesstaatn sowia an District of Columbia (Bundesdistrikt), de innahoib vo ana gemeinsamen Grenz liegn (sog. „lower 48“). Es liegt zwischn an 24. und 49. neadlichn Breitngrad und zwischn an 68. und 125. westlichn Längengrad und is in via Zeitzonen einteit. Im Norden grenzt s'Kernland af ana Läng vo rund 6.000 km an Kanada, im Südn an Mexiko und an in Goif vo Mexiko.
Im Joah 1959 san aa de pazifische Inslgruppn Hawaii sowia s'nordwestlich glegane Alaska, dees iaba de 100 km broade Beringstraß an Russland grenzt, ois Bundesstaatn Tei vo de Vaeinigtn Staatn worn. Im Ostn liegt da Atlantische Ozean und im Westn da Pazifische Ozean. De Nord-Siad-Ausdehnung is ebba 2500 km. Zwischn Atlantik und Pazifik liegn rund 4500 km.
Beväikarung[dro werkln]
D' USA san oane der multikulturellsten Staatn da Wäid, wos se a in da Untaschiedlikeit vo da Abstommung vo de Bewohner zoagt. Ois klassischa Einwanderungsstaat san fost olle Leit durt aus fremdn Staatn zuagroast, mit Ausnahme vo de Ureiwohner (de Indiana), und a heite no san de USA a beliebtes Zui fir Emigrantn.
Religion[dro werkln]
Die Regierung führt kein Register über den Religionsstatus der Einwohner. Das United States Census Bureau darf selbst keine Fragen zur Religionszugehörigkeit stellen, veröffentlicht aber die Ergebnisse anderer Umfragen.[3] In einer Umfrage des Pew Research Center 2007 bezeichneten sich rund 26,3 % der Bevölkerung als evangelikale Protestanten, 23,9 % als römisch-katholisch, 18,1 % als Mainline Protestanten, 16,1 % gaben keine religiöse Überzeugung an (4 % waren explizit Atheisten oder Agnostiker), 6,9 % gehören traditionellen schwarzen protestantischen Kirchen an, je 1,7 % sind Mormonen und Juden, je 0,7 % Zeugen Jehovas und Buddhisten, je 0,6 % waren Mitglied einer orthodoxen Kirche und Muslime.[4]
82 % der Amerikaner bezeichneten sich 2008 als „religiös“, 55 % als „sehr religiös“. Diese Werte sind etwa mit Mexiko vergleichbar. Dabei sind Frauen wesentlich religiöser als Männer. 54 % beten mindestens einmal am Tag, ein Wert, der in Polen bei 32, in der Türkei bei 42 und in Brasilien bei 69 % liegt.[5]
Wirtschafd[dro werkln]
De Voikswirtschafd vo da USA is de gresste vo da Wäid und a vom Pro-Kopf-Einkommn ghern de USA zu de Spitznreita. De USA hom a gresstenteis freie Morktwirtschoft und vü Unternehmen aus da USA san wödweit aktiv. As BIP-Wachstum betrogt 2,9%, de Inflationsrotn 4% un de Orbatslosnrotn ebba 5%. Es werd gschätzt, dass ebba 12% vo da Bevölkerung unter da Armutsgrenzen lem. Da Dienstleistungssektor mocht 67,8% vom gesamten BIP aus. 32% mocht da industrielle Sektor und weniga wia 1% da londwirtschoftliche. De Verkaufs-, Finanz- und Versicherungsbranchen san de gressten Wirtschoftsfejda. De USA san Importwödmoasta und exportieren am drittmoastn auf da gonzen Wöd.
Bekannte Städt[dro werkln]
Gschicht vo Amerika[dro werkln]
Friahgschicht[dro werkln]
In Alaska reichn de ejtastn gsichatn menchlichn Spuan 12.000 bis 14.000 Joa zruck. Zwischn 4000 und 1000 v. Chr. hod si de Vawendung vo Keramik, da Ackabau und verschiedne Foamen vo obgstufta Sesshoftigkeit entwicklt.
A dichtare Indiana-Bevejkarung hods um de Grossn Seen, om Mississippi, om Atlantikufa und im Sidwestn gem. Om Mississippi und om Ohio san komplexe Gmoawesn entstondn, de wo oba schon voa da Okunft vo de Eiropeja zgrund gonga san. Im Sidwestn san gressare Lehmbausiedlunga (Pueblo-Kuitua) entstondn, Bautn mit bis zu 500 Zimman. Gugaruz und Kirbis san obaut woan und ma hod aa Feanhondl betriem, so wia aa on de Grossn Seen. Um de Seen san Indiana-Konfedarationen enstondn, beispuisweis da Irokesn-Bund.
De Kolonialisiarung[dro werkln]
As Gebiet vo de heitign USA is vor Joatausndn durch d Vorgänga vo de spodan Indianastämm bsiedelt worn. De Gschichtsschreibung hod eascht mit da Okumft vo de eiropäischen Siedla im 16.Joahundat ogfanga. Mit de Siedla san aa Kronkheitn eingschleppt woan, de wo de Indiana-Bevejkarung stoak dezimiat hom. Wia stoak is unkloa. Vui Stämme san vaschwundn, ohne dass mit de Eiropäa in Beriarung keman waradn. Friara hod ma de Urbevejkarung bei da Okumft vo de Eiropäa auf 1 Million gschätzt, des Smithsonian Institute hod de Schätzung heit auf drei Milliona vadreifocht. Vom oft zitiatn menschnlaan Kontinent hod dahea koa Red sei kena. De diversn Indianakriag mit de Siedla hom de Bevejkarung no amoi drastisch dezimiat. Da Pejzhondl, den wo de Eiropäa eingfiat hom, hod zeascht an positivn Effekte auf de Indiana ghobt (de wo am Ofong de Hauptobieta woan), owa in Vabindung mitn Woffnhondl zletzt an aa an negativn (indianische Vejkawondarunga, vaheerende Kriag zwischn de Stämme etc.).
De easchte eiropäische Siedlung afm heiting US-Gebiet is 1565 vo de Spania in St. Augustine in Florida grindt worn. De politische Gschicht vo da USA hod oba erscht mit de 13 Kolonien vo de Englända und da Bsiedlung na da Gründung vo Jamestown in Virginia im Joa 1607 ogfangt. A d Okumft vo da Mayflower in Plymouth Colony (spoda mit da Massachusetts Bay Colony zu Massachusetts zammgfügt) im Jahr 1620 guit oi wichtigs symbolischs Datum. Schwedsche Kolonien an da Delaware-Bucht und holländische Siedlunga um New York (domois Nieuw Amsterdam) worn dageng ned vo Daua oda san vo de Englända eignumma worn.
A dauahofte politische Bedeitung hom aussa dena Britn nua de Frazosn und de Spaniea eareicht.
11. September 2001[dro werkln]
Kuitua[dro werkln]
De amerikanische Kuitua is duach ethnische Traditiona und duach untaschiedlichste Einwondaragruppm prägt woan. Zeascht woa des a Nemeinonda vo Paralellgsejschoftn. Eascht in de 1930 Joa hod si duach de Massnmedien aa a vabindende amerikanische Populeakuitua entwicklt, de wo si im Lauf vom 20. Joahundat imma steaka profiliat hod.
De Amerikanische Kuitua guit ois de individualistischte vo da gonzn Wejt.[7]
Indigene Kuitua[dro werkln]
Innahoib vo de indigenen Kuituan gibts riesige Untaschiede; ned nua zwischen Indianan, Eskimos und hawaiianischn Uaeinwohnan, sondan voa oim aa innahoib vo da indianischn Kuitua.
Musi[dro werkln]
Wos de Musi betrifft, so kimmt aus Amerika a wichtiga Beitrog zua Wejtkuitua. Jazz guit ois easchte "amerikanische" Musifoam, dazua hod aa da Blues und de Country Musi amerikanische Wuazln. Aus da Kombination vo de Musistui is in de 1950 Joa da Rock ’n’ Roll entstondn. De Musikuitua is oanzigoatig und buid de Grundlog vo da populean Musikuitua vo da gonzn westlichn Wejt.
Feiadog[dro werkln]
Feiadog san in da USA voa oim patriotisch und ned religes motiviat. Feiadog san aa ned oigmoa orbatsfrei, sondan des wead im jeweilign Orbatsvatrog greglt.
Schau aa[dro werkln]
Beleg[dro werkln]
- ↑ Ungefäa, laut Medienmitteilung der US-Zensusbehörde vom 28. Dezember 2006. Auf dera Seitn konnst aar a laufnde Beväjkarungsschätzung seng: http://www.census.gov/population/www/popclockus.html.
- ↑ US Census Bureau – Density Using Land Area For States, Counties, Metropolitan Areas, and Places
- ↑ Census.gov
- ↑ Pew Forum on Religion & Public Life U.S. Religious Landscape Survey, 2007
- ↑ http://pewglobal.org/ The Global Attitudes Project, PDF 484 kB.
- ↑ "Statue of Liberty". . UNESCO. http://whc.unesco.org/en/list/307. Retrieved on 2011–10–20.
- ↑ "Individualism". Clearly Cultural. http://www.clearlycultural.com/geert-hofstede-cultural-dimensions/individualism/. Retrieved on 2009-02-28.
Literadua[dro werkln]
- Jürgen Heideking: Geschichte der USA. A. Francke Verlag, Tübingen 2003, ISBN 3-8252-1938-0
- Peter Lösche (Hg.): Länderbericht USA – Geschichte, Politik, Wirtschaft, Gesellschaft, Kultur. Bundeszentrale fir politische Buidung, Bonn 2004, ISBN 3-89331-485-7.
- Außenpolitik der USA Aus Politik und Zeitgeschichte Heft 14/2006 v. 3.4.2006. ISSN 479-611x - Online-Version
- Martin W. Sandler: Amerika (OT: America: A Celebration!). Coventgarden (Dorling Kindersley), Minga 2001, ISBN 3-8310-9000-9.
- Klaus Schwabe: Weltmacht und Weltordnung. Amerikanische Außenpolitik von 1898 bis zur Gegenwart. Schöningh Verlag, Paderborn 2006.
Im Netz[dro werkln]
| Boarisches Weatabuach: USA – Bedeitungserklärunga, Woatheakunft, Synonyme und Ibasetzunga |
- Diplomatische Vatretungen vo de Vaeinigtn Staatn in Deitschland
- Lända- und Reiseinformationen vom Auswärtign Amt vo Deitschland
- Statistitisches Bundesamt: Ländaprofui 2006
- Bundeszentrale für politische Bildung, Heft 268: USA – Geschichte, Wirtschaft, Gesellschaft
- Intaaktive Koartn vo de Sprochn in de Vaeinigtn Staatn
Noadamerikanische Staatn:
Kanada | Mexiko | Vereinigte Staaten
Zendralamerika: Belize | Costa Rica | El Salvador | Guatemala | Honduras | Nicaragua | Panama
Karibik: Antigua und Barbuda | Bahamas | Barbados | Dominica | Dominikanische Republik | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | St. Kitts und Nevis | St. Lucia | St. Vincent und die Grenadinen | Trinidad und Tobago
Siadamerikanische Staatn:
Argentinien | Bolivien | Brasilien | Chile | Ecuador | Guyana | Kolumbien | Paraguay | Peru | Suriname | Uruguay | Venezuela |
Andane Gebiete :
Amerikanische Jungferninsln | Anguilla | Aruba | Bermuda | Britische Jungferninsln | Foiklandinsln | Französisch-Guayana | Grönland | Guadeloupe | Kaimaninsln | Martinique | Niedaländische Antilln | Puerto Rico | Saint-Pierre und Miquelon | Südgeorgien und de Südlichen Sandwichinsln | Turks- und Caicosinsln
Australien | Belgien | Chile | Dänemark | Deitschland | Finnland | Frankreich | Griachaland | Irland | Island | Israel | Italien | Japan | Kanada | Luxmburg | Mexiko | Neiseeland | Holland | Norwegn | Östareich | Poin | Portugal | Schwedn | Schweiz | Südkorea | Slowakei | Slowenien | Spanien | Tschechei | Tiakei | Ungarn | Vaeinigte Staatn | Vaeinigts Kinireich
Bundesstootn: Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaii | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kalifornien | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | Noad-Carolina | Noad-Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | Sid-Carolina | Sid-Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Virginia | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming
Bundesdistrikt: Washington D.C.
Außengebiete: Amerikanisch-Samoa | Jungferninseln | Bakerinsel | Guam | Howlandinsel | Jarvisinsel | Johnstoninsel | Kingmanriff | Midwayinseln | Navassa | Nördliche Marianen | Palmyra | Puerto Rico | Wake
