Weana Wossavasurgung
| Der Artikl is im Dialekt Weanarisch gschrim worn. |
De Wossavasurgung von Wean gschiacht hauptsächli iba de I. Hochquöllnwossaleitung ausn Rax-Schneeberg-Gebiet in Niedaestreich und de II. Hochquöllnwossaleitung ausn Hochschwabgebiet in da Steiamoak.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Historische Wossaleitungen
In der laungan G´schicht von da Stodt hots vü historische Wossaleitungen gebn.
De erschte Wossaleitung in Wean haum de oidn Röma baut, wias nau im domoligen Vindobona daham woan. Wias oba vo do ohzogn san, hot se kana mehr drum gschert und auskennt, wia mas repariert, hot se a kana und so is vakumma. Hie und do findt ma nau Restln, oba davo hauma nix.
Daun hot ma si hoit mit an Brunnwossa vasurgt, oba des is daun a imma schlechta wurn und so san daun de Zeitn kumma, wo ma vom wossatrinkn kraunk wuan is.
Da Kaisa, Adlige, Klösta und a poor wenige Leit, de sis leistn haum kenna, haum augfaunga, eigene Wossaleitungen zum baun. De meistn davo san aus da Wienerwoidgegend einakumma und waun da gnädige Herr guat drauf woa, hot da bülliche Pöbel si vo dera Leitung a a Wossa nehma derfn.
De erschte Wossaleitung, de a bissel a greßers Grätzl vasurgt hot, wor de Albertinische Wossaleitung. De hot es Wossa aus der Gegend vo Hitteldorf einabrocht und in da Josefstod, in Neibau und in Mariahüf is bei Brunn aussagrunna, wo mas sis hoin hot kenna.
Daun hot da Kaisa Ferdinand I. augschofft, das ma a Wossaleitung fia de gaunze Stodt baun soi und wäul er mitzoit hot, is daunn a Kaisa Ferdinands-Wossaleitung tauft wuan.
Des Wossa woa a gfüterts Wossa ausn Erdbodn nebn dem Donaukanäu. Boid hots oba fia de Stodt nimma greicht und imma schlecht is a wuan, so dass de Leit vom Wossa aus dera Leitung genau so kraunk wuan san wia vom Brunnwossa.
[drå werkln] Moderne Wossaleitungen
De "modernen" Wossaleitungen san de, de wos heit no in Betrieb san oder aun deren Betrieb ma si zumindest nau erinnern kau.
[drå werkln] Laudon´sche Wossaleitung
De Laudon´sche Wossaleitung is zwoa eigantlich ane vo de oidn historischen Wossaleitungen, hot oba am längsten ghoidn. Da Brunn woa in Hadersdurf aufn sognaunnten Laudon-Gut.
1958 hot de Stodt Wean des Gut kaft wengan Woid- und Wiesngirtl um de Stodt und dabei is daun a des Wossa kontrolliert wuan. Und wäus gmerkt haum, das des Wossa ned in Urdnung is, is da Brunn gsperrt wurn und de Leit, de an da Laudon´schen Wossaleitung aughängt woan, haum eana Wossa ausn Weana Leitungsnetz und vo da Wientoiwossaleitung kriagt. Des hot oba ned wirkli funktionierd und deswegn haum d Wossawerke Probebohrungen gmocht und a wirkli a leiwands Wossa gfundn.
Im August 1958 hot da Weana Stodtrot zuagstimmt, dass ma duart in da Mauabochstroßn um 277.000 Schülling a klans Wossawerk baut.[1] 21. August 1958 Im 61er-Johr hot da Weana Laundeshauptmau Franz Jonas, der wo gleichzeitig a da Burgamasta is, auf Grund vom Wossarechtsgesetz vo 1951 a Grundwossaschongebiet verordnet.[2] Im Februar 1988 is des Grundwossaschongebiet zum Schutz da Laudon´schen Wossaleitung daun wieda aufghobn wuan.[3]
[drå werkln] I. Weana Hochquöllnwossaleitung
Wäus Wossa aus da Kaisa Ferdinands-Wossaleitung zweng und gsundheitsgfährdend wor, hot de Stodt daun augfaunga, a gscheite Lösung zum findn. Noch laungan hin und her hot ma daun endlich de I. Hochquöllnwossaleitung aus da Gegend von da Rax undn Schneeberg baut.
Boid hot se oba aussagstöllt, das ma mit dem Wossa von de zwaa Quölln – da Kaiserbrunn-Quölln in Kaiserbrunn und da Stixenstaner Quölln bei Sieding – allan ned durchkummt, wäu de ned imma so fleißig woan, wia ma ausgrechnet hot und a de Leit in da Stodt imma mehr wuan san, wäu ma de Vurort a eingemeindet hot.
Ma hot se tummelt und olla Quölln, de ma daglengt hot, in den Leitungskanäu eigleit und a Grundwossawerk baut, oba wirkli brocht hots des a ned und so hots in trockane oda extra koite Zeitn imma wieda Wossakrisen gebn.
[drå werkln] Wientoiwossaleitung
D´ Wientoiwossaleitung woa de Idee vo ana privatn Firma. Eigentli woitns a poor Staubeckn im Wienfluss baun, oba daun is nur ans vawirklicht wuan, da heitige Wienerwoidsee. Durt haums es Wossa vom Wienfluss gfültert und noch Wean einagleit in an Behölta und da Stodt Wean verschebert. Und de hots ois Nutzwossa an Fabriken und de Eisenbaun weitavadraht.
Nochn Zweitn Wöltkriag hot de Stodt des Werkl kauft und so hergricht, das ma vo durt a Trinkwossa kriagt hot und hots zum Hochquöllwossa dazugmischt.
Zletzt san de Auflogn imma mea wurn und de Aunlog hot se nimma rentiert. Oiso hot mas 2004 zudraht.
[drå werkln] II. Weana Hochquöllnwossaleitung
Wäu ma mitn Wossa von da I. Hochquöllnwossaleitung alla jo nimma durchkumma is, is da Stodt daun nix aundas ibabliebn, ois daunn a nau de II. Hochquöllnwossaleitung zum baun, damit ma endlich gnua Wossa und an Friedn hot. De Orbeiten haum vo 1900 bis 1910 dauat, bis des Wossa aus da Steiamoak noch Wean kumma is.
[drå werkln] Grundwossawerk Nußdorf
S´Grundwossawerk Nußdorf is während da Nazi-Herrschoft baut wuan, wäus Aungst ghobt haum, dass denan Hochquöllnleitungen wos passiern kunnt und Wean daun am Trockanen sitzt. Des Werkl is gaunz obn beim Nußdorfer Wehr und hoit des vom Schotta gfültate Wossa vo da Donau ausn Bodn.
[drå werkln] Grundwossawerk Lobau
S´Grundwossawerk Lobau is zwischn 1964 und 1966 baut wurn, wäu mitn Bau von da III. Weana Wossaleitung nix weitagaunga is. Eigschoitn wird's voa oim, um Spitzn im Vabrauch zum ohdeckn.
[drå werkln] III. Weana Wossaleitung
De III. Weana Wossaleitung woa a Idee aus de Fuffzgerjohr, oba daun hot sa se urndlich zaht mit da Verwirklichung, wäus gsunde Wickln gebn hot auf politischa und juristischa Seitn. Ma hots oba daun do auf de Fiaß gstöllt und baut. Nua wia ma daun endlich damit fertig woa und a olle Genehmigungen do woan, is ma draufkumma, dass de Fischer-Deponie es Grundwossa so vadreckt hot, dass mas ned nemma kenna hot. Oiso hot ma nochträglich nau a Aufbereitungsanlog eibaun kenna, de untadessn a am Renna is.
Aufaunga tuat de Leitung beim Grundwossawerk Mittandurfa Senkn in Moosbrunn, weswegn de Aungelegenheit oft a Wossawerk Moosbrunn haßt, und heart in Unterlaa in Wean beim Trinkwossabehölta Unterlaa auf, wo a Pumpwerk is, daaß ma des Wossa gscheit in de Leitung bringt.
Untadessen braucht Wean oba nimma so vü Wossa, wia ma si seinazeit ausgrechnet hot und so steht de III. Weana Wossaleitung ois Reserv für´n Notfoi in da Gegend ummadum.
[drå werkln] Grundwossawerk Donauinsel
Auf da Donauinsel san am Nordend insgesaumt ocht Brunn – ana 1985 und de aundan zwischen 1995 und 1997 - und a Pumpwerk baut wuan, de so wias Grundwossawerk Nußdorf des vom Schotter gfülterte Wossa von da Donau aussapumpt. Des is a nua firn Notfoi do.
[drå werkln] Trinkwossaufbereitungsaunloge Kleehäifl
In da Trinkwossaufbereitungsaunloge Kleehäifl soi des Grundwossa, wos im Grundwossawerk Nußdorf, im Grundwossawerk Lobau und im Grundwossawerk Donauinsel aussapumpt wird, zenträu so aufbereitet wern, so dass den Hügienevuaschriften entspricht.[4]
[drå werkln] Wiavü bringans?
De
- I. Hochquöllnwossaleitung kau 220.000 Kubikmeta Wossa pro Tog liefan, de
- II. Hochquöllnwossaleitung kau 217.000 Kubikmeta Wossa pro Tog liefan, de
- III. Weana Wossaleitung kau 62.000 Kubikmeta Wossa pro Tog liefan, des
- Grundwossawerk Lobau kau 80.000 Kubikmeta Wossa pro Tog liefan und
- vaschiedane klane Aunlogen (Grundwossawerk Nußdorf, Grundwossawerk Donauinsel, ...) kennan 10.000 Kubikmeta Wossa pro Tog liefan.
Durchschnittlich wean in da Stodt 390.000 Kubikmeta Wossa am Tog vaschledat und de
- I. Hochquöllnwossaleitung bringt 180.000 Kubikmeta und de
- II. Hochquöllnwossaleitung bringt 210.000 Kubikmeta Wossa daher.
2007 zum Beispü hot de
- I. Hochquöllnwossaleitung 61,87 Müllionen Kubikmeta Wossa oda 43,53 Perzent und de
- II. Hochquöllnwossaleitung 75,4 Müllionen Kubikmeta Wossa oda 53,05 Perzent daherbrocht.
- Grundwossa woan 4,8 Müllionen Kubikmeta Wossa oda 3,42 Perzent.[5]
[drå werkln] Wos kosts?
Da Kubikmeta Trinkwossa kost inklusive vo 10 Perzent Umsotzsteia 1,3 Euro pro Kubikmeta.[6] Da Wossazöhla, den wos ma haubn muaß, kost je noch da Anschlussgreß zwischen 17,44 und 209,28 Euro inklusive 10 Perzent Umsotzsteia im Joah.
Des Wossaquantum, wos vo a jedn Obnehma bezogn wiad, is a de Grundlog fia de Berechnung von da Obwossagebühr, sofern ned a Eigenwossavasurgung vurliegt, wia des im Aumtsdeitsch haßt. Ois Obwossa kost des Weana Wossa daun 1,69 Euro pro Kubikmeta inklusive 10 Perzent Umsotzsteia.[7]
De Rechnung kummt oba ned von da MA 31, so hassn de Weana Wossawerke, sondan von ana aundan Magistratsobteulung. Nur in a poor Ortschaftln in de Quöllgebiete, wo de Leit a von de Wossawerke vasurgt wern, wird ma direkt von de Wossawerke zur Kassa gebetn.
[drå werkln] Bautn
Zu de auffölligsten Bautn aun de gaunzn Wossaleitungen ghern de Aquädukte. Vo denan gibts 30 mit 2.833 Laufmeta aun da I. und 100 mit 5.565 Laufmeta[8] aun da II. Hochquöllnwossaleitung und olle stengans unta Denkmoischutz[9].
De bekaunntesten Aquädukte san da
- Aquädukt Speising, da
- Aquädukt Mauer, da
- Aquädukt Liesing, da
- Aquädukt Mödling, da
- Aquädukt Baden und da
- Aquädukt Leobersdorf aun da I. Hochquöllnwossaleitung
und de sognaunnte
- Luegerbruckn aun da II. Hochquöllnwossaleitung.
Von de Stoilln siacht ma dafia natuagemäß goa nix. Aun da I. Hochquöllnleitung gibts 40.718 Laufmeta und an da II. Hochquöllnleitung gor 89. 566 Laufmeta.[8] Zu de jingsten Stoilln ghern da Schneeoipenstoilln aun da I. HQL, mit dem ma s´ Wossa vo de "Sieben Quölln" ausn Steirischen ummahoit und de noichfoigend bautn Stoilln (Lärchsteinstollen mit 2,6 Kilometa läng, Wetterinstollen mit 8,1 Kilometa läng), dass mas Wossa vo da Pfannbauanquölln a no in de I. Hochquöllnwossaleitung einebringt, obwois eigentli im Hochschwabgebiet daham is und damit eigentli zur II. Hochquöllnwossaleitung gherat.
De erschtn Trinkwossabehölta, wos ma in Wean baut hot, des worn da Behölta Rosenhigl - durt hot a da Kaisa Franz Joseph I. feierlich mitn Spatn gstochn, obwoi in de Berg scho g´arbeit wuan is und daun nau de Behölta Schmölz, Wienerberg und Laaerberg. Wia de II. Hochquöllnwossaleitung baut wuan is, haums nau etliche Behölta dazubaut. 2006 hot Wean fia 1.554.517 Kubikmeta Wossa Plotz ghobt in seine Behölta.[8] Am weitasten siacht ma den Favoritner Wossaturm, der glei nebn dem Wossabehölta Wienerberg steht, oba nua a poor Johr in Betrieb woa.
Ois scheenster Behölta vo de oidn wird da Trinkwossabehölta Hackenberg bezeichnet. Von de jungan is woarscheinlich da Behölta Bisamberg mit seine bunten Figuren vom Gottfried Kumpf da scheenste. Außadem is a da anzige drüber da Donau. Da greßte und ana von de zwa Wossabehölta, de in Niedaestreich daham san, is da Trinkwossabehölta Neisiedl am Staaföd. Zum Zeitpunkt seina Erbauung woar a sogar Wödrekord! Ob ers heit nau is, wiss ma ned.
Im Johr 2006 hots in Wean 3.281.400 Laufmeta Wossarearln in olle meglichen Greßn gebn.[8] Aus Aunloss vom dreimillionsten Meta hot ma am Schworzenbergplotz beim Hochstroibrunn an goidforbenen Weana Trinkbrunn aufgstöllt. Dafia, dass schnöö Reserverearln bei da Haund san, waun ans plotzt, haum de Weana Wossawerke a eiganes Rohrloga.
Eigentlich woas jo da Ehrgeiz vo de Plana von da I. Hochquöllnwossaleitung, dass ma s´ Wossa ohne Pumpn bis in de hechstn Stockwerk bringt und hot de Wossabehölta so weid ois gehd auffebaut auf de Berg. Oba daun san de Heisa nochkumma und es is nix aundas ibabliebn, ois do Pumpwerkln zum baun. Des erschte woa des Pumpwerk Bratensee und daun is da Favoritner Wossaturm nochkumma.
Wia de II. Hochquöllnwossaleitung baut wuan is, is denan Planan vo Haus aus nix aundas mea ibabliebn und se haum vo Aufaung au soiche Aunlogn eiplanen messn.
Und a extrig wichtigs und trotzdem eha unscheinboars Gebeide is des Aumtshaus Grabnergasse. Wäu do is da Hauptsitz von de Weana Wossawerke mit oim, wos wichtig is.
[drå werkln] Wossaleitungskroftwerkln
Eigene Bautn oder in aundare Bautn integriert san de Wossaleitungskroftwerk, de vo de Wossawerke betriebn wern.
De Idee dahinter is de, dass es Wossa oft mit an urdentlichen Schwung daherkummt, den ma eibremsn muaß, wäu sunst hauts wos zsaumm. Entweda mocht ma des mit eigane Ventü, de nua a göd kostn oda mit Turbinen, de an Strom mochn, den ma entweder söba brauchen oda vasübern kau.
De erstn soichn Kroftwerk san beim Bau von da II. Hochquöllnwossaleitung gmocht wuan und mitn Strom hot ma de Pumpn autriebn, de wos ma braucht hot, dass es Wossa in de hochgleganen Behölta auffekummt, dass vo durt in de Heisa obarinna kau.
Des bekaunnteste is des Wossaleitungskroftwerk Gaming. De Idee dafür hot ma scho beim Bau von da II. Hochquöllnwossaleitung ghobt, oba wäus rundummadum keine elektrischn Leitungen gebn hot, hot mas dawäu bleibn lossn. Baut hot mas daun erst zwischen 1923 und 1926. Und so um 1980 hot ma daun nau a zweits Kroftwerk - Gaming II - dazubaut.
Es derzeit jingste haums in Maua am End von da II. Hochquöllnwossaleitung baut und 2006 ereffnet.[10]
Wiavü ois wirkli gibt, is ned gaunz kloa. 11 steht in da an Untalog[8], vo 14 schreibt de aundare[11]. Strom lieferns ungefähr 63 Müllionen Kilowattstundn, wos so ungefähr 22.000 Haushoitn entspricht.[12]
[drå werkln] Druckzonan
Mit an tiafsten Punkt vo 151 Meta Seehechn in da Lobau und 542 Meta Seehechn am Hermannskogl im Weanawoid is Wean ollas aundre ois a ebane Aungelegnheit.
Und genau de Diffarenz aun da Hechn hot ma in vaschiedane Druckzonan eitäut, dass des mit de Wossabehölta urndlich funktioniert.
- 160 - 210 Meta Seehechn: Tiefstzone
- 210 - 240 Meta Seehechn: Tiefzone
De zwaa Zonen wern hautsächlich vo da I. Hochquöllnwossaleitung vasurgt.
- 240 - 280 Meta Seehechn: Mittelzone
- 280 - 310 Meta Seehechn: Hochzone
- 310 - 480 Meta Seehechn: Hechst- oder Pumpzone
- 260 Meta Seehechn: Zwischendruckzone (Des san nua zwa klane Grätzln)
De Zonen doda wern vo da II. Hochquöllnwossaleitung vasurgt. Durt, wos ned aundas gehd, springan Pumpn ei und bringans Wossa auffe zu de poar gaunz hoch gleganen Behölta.
Und daun gibt's nau de "Druckzone Behälter Buchberg" im 14. Hieb mit ungefähr 288 Meta Seehechn und de "Druckzone Behälter Liesing" im 23. Hieb mit ungefähr 299 Meta Seehechn. Des san a nua zwa klane Grätzln, fia des a eigane Extrawurscht brotn haum messn.[13]
Augfraunga hot des mit de Druckzonen scho beim Bau von da I. Hochquöllnwossaleitung. Do hot ma a glaubt, mit de drei Behölta Rosenhügel, Schmelz und Wienerberg obn auf de Berg kummt ma aus, oba daunn hots in de weita unten gleganen Gegenden scho bei de Druckprobn imma wieda de neichn Leitungen zlegt. Und dass ma ned so vü teire Leitungen mit greßara Waundstärkn legn muaß, haum de Fochleit daun de Idee ghobt, des Weana Wossaleitungsnetz zum täuln. In olla gachn haums des Rearlnetz in da Stodt umplant und an viertn Wossabehölta fia de untern Regionen baut, nämlich den Trinkwossabehölta Laaerberg.
[drå werkln] Quöllnschutz
Scho beim Bau vo da I. Hochquöllnwossaleitung haum de Vaauntwurtlichen gschaut, dass ned nur de Quölln söba unta eana Kuratö kriagn, sondan a de Grundstickln rundummadum, so dass sa se leichta tan beim aufpassn, dass kana des Wossa vadreckt. Und wäus damit so guat gfoahn san, haums as daun a späta bei da II. Hochquöllnwossaleitung so ghoitn und san bis heit recht guat damit gfoahn.
D´ Weana Wossawerke kaufn aus eahnan Büdschee a heite nau Grundstickln, des brauchn kennan und kimman si unta aundam um de Vawoitung und Erhoitung vo de Schutzgebiete und de Grundstickln, de mit de Leitungen in Zsammhaung stengan.
S´ Weana Forschtaumt is unta aundam fia de Bewirtschoftung vo de städtischn Grundstickln zuaständig. Dafia gibts in de zwa Quöllgebiete insgesaumt drei Forschtvawoitungen.
- De Forschtvawoitung Hirschwang in Niedaestreich is zuaständig fia de südöstliche Seitn vo da Rax und vom Schneeberg mit gschatzte 10.200 Hektar in ana Seehechn vo 550 bis 2.200 Meta. Außadem betreibt de Forschtvawoitung Hirschwang a no a Sägewerk.
- De Forschtvawoitung Naßwald in Niedaestreich is zuaständig fia de nordwestliche Seitn vo Rax und Schneeberg mit gschatzte 8.000 Hektar und geht vo 550 bis 2.075 Meta Seehechn - des is vom Schneeberg des Klosterwappen. Nebn eahnara Hockn im Woid kimman si de Leit vo da Forschtvawoitung Naßwald a nau umman Aufbau vom Weana Eistraum am Rothausplotz in Wean und de gspitztn Hittln, de wos beim Weana Silvesterpfod aufgstöllt wean, san a vo eahna. Und wäu des imma nau zwenig is, tans in da Huebmer-Gedenkstätte jeds Joah a nau mitmochn beim Theataspün.
- De Forschtvawoitung Wüdoipn in da Steiamoak kimmat si im Gaunzn um gschatzte 14.000 Hektar Grundstickln. Auftäut san de aufn Hochschwab, auf des sognaunnte Revier Buchberg südlich vom Hochschwab und es Revier Brunngraben bei Gußwerk.
Im Jänna 2007 hot da Orkan Kyrill im Woid vo de Wüdoipena an Fleck Woid umglegt, den ma alla ned schnö gnua wegbrocht hät und de Gfoah woa, dass da Borkenkäfa in Rest vom Woid a nau zsaummfrisst und damit der Quöllschutz ausn Gleichgewicht kummt, hot mas Bundesheer zu Hüfe ghoit. Des woa bis jetzt da greßte Assistenzeinsotz fia des Bundeslaund Wean - und des in da Steiamoak.[14]
Oba es wiad a Quöllnschutz auf wissenschoftlicher Grundlog betriebn.
Wäu vü Trinkwossa aus Karstlaundschoften staummt, haum si Italien, Kroatien, Slowenien und Estreich zsaummgfunden und a Forschungsprogramm augwurfn, wos drum geht, wia ma Quöllnschutz, Laund- und Forschtwiatschoft und zletzt a in Fremdenvakea unta an Huat bringt. G´hassn hot des Projekt KATER (= KArst waTER research program), de EU hot des gaunze ois Interreg IIIB-Projekt mitbrennt und de Weana Wossawerke haums Kommando ghobt.[15]
Außadem san de Wossawerke a no in etliche Vereine betäuligt.
- ÖVGW (= Östereichische Vereinigung des Gas- und Wasserfaches)
- ON/CEN/ISO (= Internationales Normungsinstitut)
- EUREAU (= Europäische Interessenvertretung für Trinkwasserwirtschaft)
- IWA (= International Water Association)
- ÖGL (= Österreichische Gesellschaft grabenloses Bauen)
- IAWD (= Internationale Arbeitsgemeinschaft der Wasserwerke im Donaueinzugsgebiet, de hot ihrn Sitz in Wean bei de Wossawerke)[13]
Bei de gaunzn Gsöschoften is ma dabei, wäu ma do de gmochtn Erfohrungen austauschen kau und mit a bissl Glick a da Politik ane auf de Finga klopfn kau.
Und im Septemba 2008 hot in Wean da Wödwossakongress von da IWA stottgfundn, wos natirle a ned ohne de Weana Wossawerke ohgaunga is.[16]
[drå werkln] Qualität
Vü Leit wissens goa ned, oba des Weana Wossa muaß wengan Gesetz her chloriert wern.[13]
Waun ma si maunche oide Zeidungen durchschaud aus da Besotzungszeid nochn Zweiten Wöltkriag, hot ma des Gfüh, ma woit de Besotzer nua deswegn loswern, wäu de woitn, dass des Leitungswossa genauso chloriert wiad, wiases vo daham gwohnt woan. Etliche Artikeln san zu dem Thema gschriebn wurn.
De Wossahärtn liegt so zwischen 6 und 11 Grad deitscher Härtn, manchesmoi sogoa bei 16. Daunn nämli, waun a a Grundwossa ins Leitungsnetz eigfüllt wiad. Gspian dan des voa oim da 2., 3., 11., 20., 21. und 22. Hieb.[17]
A speziölles Problem bei da Wossaqualität san - oda bessa gsogt woan - de Bleirearln. Fria, oiso so ungefähr bis 1938, hot ma grod bei de Hausaunschlussleitungan Bleirearln gnumma, wäu ma mit de bessa hot orbeiten kenna. Späta daun is ma draufkumma, dass des Blei ned gsund is und hot daun augfaunga, de Rearln gegn "normale" auszumtauschn. Laut Plan soitn de Wossawerke Ende 2007 damit fertig wuan sei. Wofia de Wossawerke ned zuaständig san, san Bleirearln im Haus, bessa gsogt: nochn Wossazöhla. Wäu durt heat in jeda Beziehung de Zuaständigkeit vo de Wossawerke auf. Do muaß se daun da Hausherr drum kimman.[18]
[drå werkln] Telekommunikazion
Wia ma de I. Hochquöllnwossaleitung baud hot, san nur de Wossabehölta mit da Zentrale im Aumtshaus Grabnergasse verbunden wuan. Aun da Außnstreckn hot ma si des gspoat. Wäu do woa eh imma de Bauhn in da nahd und do hot ma hoid den stootlichen Telegraphen benutzt.
Bei da II. Hochquöllnwossaleitung hot ma daun scho entlaung vo dera Leitung eigane Telefonleitungen glegt.
Heite haum de Wossawerke a eigane Richtfunkaunloge mit ana Läng vo ungefähr 500 Kilometa Läng, de beim Favoritner Wossaturm aufaungt und a wieda aufhert. Vo durt geht's daun mit an Kabel weita zum Aumtshaus Grabnergasse.
[drå werkln] Museen
De Weana Wossawerke betreibn a zwa Museen.
Des ane steht in Kaiserbrunn und is in an oidn Aufsehahaus unterbrocht. Wia ned aundas zum Erwortn gehts do um de Gschicht von da I. Hochquöllnleitung. Des zweite is in Wüdoipn. Do is ned nua es Wossaleitungsmuseum untabrocht, sondan a es Pfoa- und es Hoamatmuseum.[19]
[drå werkln] Wossaleitungswaundaweg
Da Wossaleitungswaundaweg is 1998 - wia de I. Hochquöllnwossaleitung 125 Johr oid wurn is - auglegt wuan. Er hod zwa Obschnitte:
- Vo Kaisabrunn noch Gloggnitz durchs Höllntoi und
- Vo Bod Vöslau noch Mödling.[20]
[drå werkln] Briafmarkn
In de Wöd da Briafmarkn hot de Weana Wossavasurgung ah ihrn Einzug ghoitn.
- Aus Aunloss des 100jahrigen Jubiläums vo da I. Hochquöllnwossaleitung is am 23. Oktoba 1973 a Sondapostmarkn von da estreichischen Post aussakumma. Zagt hots des Wossaschloss vo Kaisabrunn und kost hots zwa Schülling.[21]
- Aus Aunloss vom 75. Todestog vom Eduard Suess hot de Post am 26. April 1989 a Sondapostmarkn aussagebn mit sein Porträ. De hot sechs Schülling kost.[22]
- Aus Aunloss vom 75jahrigen Bestehen der II. Weana Hochquöllnwossaleitung is am 29. Novemba 1985 a Sondermarkn aussakumma. Zagt hots den Aquädukt über den Hundsauboch im Steinbachtoi bei Göstling aun da Ybbs[23]
[drå werkln] Referenzen
- ↑ http://www.wien.gv.at/rk/historisch/1958/august.html
- ↑ https://www.magwien.gv.at/recht/landesrecht-wien/landesgesetzblatt/jahrgang/1961/pdf/lg1961010.pdf
- ↑ http://www.wien.gv.at/recht/landesrecht-wien/landesgesetzblatt/jahrgang/1988/pdf/lg1988003.pdf
- ↑ http://www.wien.gv.at/umweltschutz/umweltbericht/pdf/trinkwasser.pdf
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/statistik.html
- ↑ http://www.wien.gv.at/amtshelfer/finanzielles/abgaben/abwassergebuehr.html
- ↑ http://www.wien.gv.at/amtshelfer/finanzielles/abgaben/wassergebuehr.html
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 http://www.wien.gv.at/finanzen/budget/ra06/pdf/36.pdf
- ↑ http://www.wien.gv.at/vtx/rk?S=020061019006
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/versorgung/mauerkwerk.html
- ↑ Forum Gas Wasser Wärme, Heft 4/2008, Seite 7
- ↑ http://www.kleinwasserkraft.at/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=85&Itemid=130
- ↑ 13,0 13,1 13,2 Info-Broschüre "Trinkwasser für Wien" der Wiener Wasserwerke (2008)
- ↑ http://www.wien.gv.at/wald/quelle/gebiete.htm
- ↑ http://www.innovations-report.de/html/berichte/umwelt_naturschutz/bericht-17554.html
- ↑ http://presse.lebensministerium.at/article/articleview/69658/1/21513/
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/haerte.html
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/qualitaet/blei.html
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/aktiv/index.html
- ↑ http://www.wien.gv.at/wienwasser/aktiv/wanderweg.html
- ↑ http://www.post.at/eshop/philatelieshop/detail.php?prod=731023a
- ↑ http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.stamp.1989.890426c
- ↑ http://www.post.at/eshop/philatelieshop/detail.php?prod=851129a
[drå werkln] zum Lesn
- Rudolph Stadler: Die Wasserversorgung der Stadt Wien in ihrer Vergangenheit und Gegenwart - Denkschrift zur Eröffnung der Hochquellen-Wasserleitung im Jahre 1873, Verlag des Wiener Gemeinderates, Wien, 1873
- Carl Mihatsch: Der Bau der Wiener Kaiser Franz Josefs-Hochquellen-Wasserleitung, Selbstverlag, Wien, 1881
- Technischer Führer durch Wien, herausgegeben vom Österreichischen Ingenieur- und Architekten-Verein, redigiert von Paul Martin, Gerlach & Wiedling, Wien, 1910
- Alfred Drennig: Die 1. Wiener Hochquellenwasserleitung, Selbstverlag, Wien, 1988
- Alfred Drennig: Die 2. Wiener Hochquellenwasserleitung, Selbstverlag, Wien, 1988
- Josef Donner: Dich zu erquicken, mein geliebtes Wien... : Geschichte der Wiener Wasserversorgung von den Anfängen bis 1910, Norka Verlag, Wien
- Info-Broschüre "Trinkwasser für Wien" der Wiener Wasserwerke (2008)
[drå werkln] Internetz
- Magistratsabteilung 31 - Wasserwerke und Magistratsabteilung 49 - Forstamt und Landwirtschaftsbetrieb der Stadt Wien, Prüfung der Bewirtschaftung der Schutzgebiete
- Karstforschungsprojekt KATER
|
|