De boarische Wocha
Aus Wikipedia
(vu Woche weida gschickt)
| Der Artikl is im Dialekt Westlichs Nordboarisch gschrim worn. |
D Wochatach hom in da Antike noun orientalischn Vorbüld d Nama vo de Planetn krejgt. Grod asu hom widerum de zougordnatn Getter ghoissn. D Germanen hom nou d Nama vo eanere entsprechadn Getter fir dej agsetzt. Sprouchwissnschaftle gsågt han des jewals Leniwersetzunga. In da christlinga Zait nou han ar a por naie Nåma entståndn.
In Boarischn hom'se a por Werter as da ålthouchdaitschn Zait nu lenger dahåltn wej in Standarddaitschn. Des is asu ba de boarischn Kennwerter Irta und Pfinsta. S ålte Wort pferintag kå'ma in Bayern haintzatoch nemmer nouwaisn.
[dro werkln] D Wochatach af Boarisch
| Boarisch | Standarddaitsch | Wou des herkummt |
|---|---|---|
| Maouda, Mâda, Moda, Menda, Mondog, Manda; zimbrisch: Meentakh | Montag | Ålthouchdaitsch mānatag, a Leniwersetzung von latainischn dies lunae, des von grichischn hēméra selēnēs. Des hoisst ållas Toch von Mou oder Toch vo da Luna/Selene, wal des de Mougettinna worn. |
| Iada, Ertig, Irda, Erchtog, Eischta, Iaschdog, Erchta; zimbrisch: Èrtakh | Dienstag | Des is a boarischs Kennwort: Er(ch)tag, mittlhouchdaitsch ergetac, ertac (vo erjotag as arjotag), ålts Boarisch erintag, asn gotischn areinsdags, des asn kirchagrichischn áreōs hēméra = Toch von Krejchsgot Ares, umdaitt vo de Gotn åls Toch von Bischof Arius (der hout de Gotn eaner Glamsrichtung grindt). |
| Däisda, Deanschtog, Deansdog | Des Wort gejt zruck af a urspringle niderrhainische Form. Zgrund ligt da germanische Krejchsgot Thingsus, der wor in remischn Krejchsgot Mars und n grichischn Ares glaichgsetzt. An åndere Form is Tiwas, vo dean kommt es alemannische Ziisdag (und waitere Forma), ålthouchdaitsch ziostag. | |
| Mörda, Mörada, Mörchta | Quase "am Er(ch)tag" vaschmolzn, und nou vakejert otrennt. Asu hoisst's in sidwestlinga Åltbayern. | |
| Afdamondog, Achtamada | Åft is es ålte boarische Wort fir nouch. S Ålthouchdaitsche hout aa nu s Wort after kennt. Des is ålso da Toch noun Månta. | |
| Miewa, Midda, Middog, Micha, Midicha, Mirtwoch, Migga, Midwoch, Mickn; zimbrisch: Mittoch | Mittwoch | Wal des in jidisch-christlinga Kalender da Toch in da Mittn vo da Wocha is. Su aa mittlatainisch media hebdomas noun grichischn Vorbüld, und noucha de daitschn Forma, mittlhouchdaitsch mittewoche. De antike Form noun grichischn Got Merkur oder n glaichgsetztn germanischn Got Wodan (vaglaich es englische Wednesday) is niat iwernumma worn. In Boarischn aa vakirzte Forma vo "Mittwoch" und "Mitt(woch)tag". |
| Pfinsda, Pfinzta, Pfinstig, Finsdog; zimbrisch: Fiistakh | Donnerstag | A des is a boarischs Kennwort: Pfinztag, mitthouchdaitsch pfinztac, asn grichischn pemptē hēméra = da fimfte Toch, durchs Gotische ins Boarische kumma. A Nemform is es esterraichische Pfingsttag, ågloant ån Pfingstn. |
| Doaschda, Dunnaschtog, Dunnasdog, Dunnaschda; | Ålthouchdaitsch donarestag, von germanischn Weter- und Dunnergot Donar. Der Got wor min remischn Got Jupiter und n grichischn Got Zeus glaichgsetzt. | |
| Pferrendog, Pferda | Freitag | S dritte boarische Kennwort: Ålthouchdaitsch pferintag. Pferder kummt von grichischn paraskeúē, wos rüstn hoisst. Da Toch, wou Christus higrichtt worn is, wor da Rüsttoch zon Sabbat. |
| Freida, Freidog, Fraida; zimbrisch: Vraitakh | Ålthouchdaitsch frī(j)atag, vo da germanischn Gettin Freya, a Noubüldung von spejtlatainischn Veneris dies, des vo da remischn Gettin Venus, des widerum noubüldt vo grichischn Aphrodítēs hēméra, vo da grichischn Gettin Aphrodite. Dej drai Gettinna han glaichgsetzt worn. | |
| Sâmsda, Somsda, Sansba, Samsdog, Saumsdog; zimbrisch: Saastakh | Samstag | Ålthouchdaitsch sambaztag, samiztag, entlent as latainisch sabbatum, zo naitestamentle-grichisch sábbaton, des vo hebräisch šabbāt (= Råsttoch). Schou vor da Christianisierung ins Germanische afgnumma. |
| Sunnda, Sundda, Sunntog, Sunntig; zimbrisch: Suntakh | Sonntag | Ålthouchdaitsch sunnūntag, an ålte Leniwersetzung von latainischn dies solis, des widerum vo grichisch hēméra hēlíou. Des hoisst ållas Toch vo da Sunna. |
| Faida, Fardda, Faierdog, Faierdoch | Feiertag, Sonntag | Dou is ainggle a Faiertoch / Festtoch gmoand, des gejt ower aa firn Sunnta. |
| Werdda, Werkdog, Werchdog, Werkadoch, Werchadoch | Werktag | Månta bis Såmsta, ålso a Toch, wou garwat wird |
[dro werkln] Quölln, Literatur und Websites
- Manfred Renn, Werner König: Kleiner Bayerischer Sprachatlas, Deutscher Taschenbuch Verlag, München, 2006, ISBN 3423033282 (S. 102 - 105)
- Friedrich Kluge, bearb. v. Elmar Seebold: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache/Kluge, Walter de Gruyter, Berlin/New York, 2002, 24. Auflage, ISBN 3110174731
- Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/München/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871
- Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch, Verlag C.H.Beck, München, 1985, ISBN 3406305628 (S. 57)
- Werner König: dtv-Atlas deutsche Sprache. Deutscher Taschenbuch Verlag, München, 2004, ISBN 3423030259
- Sprechender Sprachatlas von Bayern: http://sprachatlas.bayerische-landesbibliothek-online.de/