Torugart-Påss

Aus Wikipedia

Wexln zua: Navigazion, Suach
Der Artikl is im Dialekt Owaöstareichisch gschrim worn.
da Grenzüwagãng am Torugart-Påss

7Koordinaten: 40° 35′ N, 75° 25′ O

Torugart-Påss (Kirgisistan)
DEC
Torugart-Påss
Torugart-Påss
d'Låg vum Torugart-Påss in Kiagisien
d'Stråßn zum Torugart-Påss
d'Stråßn zum Torugart-Påss

Da Torugart-Påss (kiag. Торуг-арт, Torug-art; chin. 图噜噶尔特山口, túlūgáĕrtè shānkŏu; aa Turugart) is a 3.752 m hocha Påssüwagãng im Tienschan-Gebiage in Zentralasien. Ea vabindt de zwoa Lända Kiagisien im Noadn und d'Voiksrepublik China im Südn, genaua gsågt s'Gebiet Naryn auf da kiagisischn Seitn und d'Autonome Region Xinjiang auf da chinesischn Seitn.

Auf da kiagisischn Seitn san's um de 400 Kilometa vum Påss bis zu da Hauptståd, Bischkek. Vu duat weg kimmd ma üwa de Städt Balyktschy und Naryn, vu wo's nu 190 Kilometa bis zum Påss han, auf'd Torug-Art-Påssstråßn. De is im Winta weng am Schnee und weng da Lawinengfåah åwa oft aa amåi ned befåahbåa. Im Aksay-Tåi, kuaz voa'm Påss, kimmd ma beim See Tschatyr Köl voabei.

Vu Ürümtschi da Hauptståd vu Xinjiang san's 1630 Kilometa zum Torugartpåss aufe, vu Kaschgar aus san's 165 Kilometa. D'Grenzstazion auf da chinesischn Seitn (吐尔尕特口岸) is mea wia 100 Kilometa voa'm Påss auf ana Hechn vu 2000 Meta.

[dro werkln] Gschicht

Im 1881a-Joa hãm d'Russn und de Chinesn a easte Grenzstazion am Torugart-Påss aufgmåcht. 1905 håd dãun da britische Konsui in Kaschgar, ghoaßn håd a George Macartney, außagfundn, dass de Russn a 27 Fuaß broade Stråßn vu Kiagisien aus auf'n Torugart-Påss aufe baud håm und dass de Stråßn a håibade Meiln weid nåch China eine gehd. Im Joa brauf, 1906, hãm d'Chinesn dãun nåchgem und de Russn de Ståßn weida nåch China eine baun låssn.[1] D'sino-russische Transportbank håd de Stråßn nåch Kaschgar mid zwoanzg Millionen Rubl finanziad. 1952 håd dãun da Torugart-Påss in Grenzüwagãng bei Irkeschtam, dea 165 Kilometa weida im Südwestn liegt, åis wichtigste Stråßnvabindung zwischn China und da dåmåling Kiagisischn Sowjetrepublik åbglöst.

Båid in de 1960a-Joa is da Påss weu si China und de Russn zstridn ghåbt hãm gschlossn woan, im 83a-Joa åwa wieda aufgmåcht woan.[2] 1995 håd China dãun sei Grenzstazion nåch weida untn valegt. D'Asiatische Entwicklungsbank unterstützd in deazeiting Ausbau vu da Påssstråße auf da kiagisischn Seitn.[3]

Heid san da Torugart-Pass und Irkeschtam de anzing zwoa Stråßn, de fia'n grenzüwagreifndn Vakeah zwischn Kiagisien und China freigem san.[4] Bis 2002 wåa da Torugart sogåa da anzige Grenzüwagãng zwischn de zwoa Lända, den Turistn nutzn hãm kina.[1]

Wãun da Påss offn is, dãun is a's auf jedn Fåi netta oaseitig: Vu 9ni am Voamittåg bis 1 am Nãumittåg is netta d'Richtung vu Kiagisien nåch China offn, zwischn 2 und 6i am Nãumittåg schaud's genau umgekeahd aus. Am Wochnend und wãun in am vu de zwoa Lända a Feiatåg is, gehd gåa nix, genauso gehd's ned, dass ma mid am privatn Fåahzeig üwa'n Påss drüwa kimmd, weu ma dafia kaum a Genehmigung kriagt. 2004 san Wårn im Weat vu 4,4 Millionen US-Dolla dabei registriad woan, wia's üwa'n Torugart-Påss nåch Kiagisien impoatiad woan han; 2005 san im Monat im Duachschnitt 1430 Fåahzeig üwa'n Påss drüwa gfåahn. S'UN-Büro fia Drogn- und Vabrechnsbekämpfung, d'UNODC, moant åwa, dass de Kontrolln eha nåchlässig han und dass's aa oaganisiade Schmugglarei gibt. Außadem kãu ma trotz oim aa an am Sonntåg zuaschaun, wia LKWs vu oam Lãnd in's ãndare foahn, obwoih des ned so sei deafad. Schätzn tan's, dass da Anteu vu de ned registriadn Wårn, de üwa'n Torugart-Påss nåch Kiagisien bråcht wean, 50 % ausmåchd.[5]

[dro werkln] Fuaßnotn

  1. 1,0 1,1 Torugart/TUERGART Pass Travel Guide Information auf china-holiday.com (englisch)
  2. Richard W. T. Pomfret: The Central Asian Economies Since Independence. Princeton University Press, 2006. ISBN 9780691124650 (englisch)
  3. CAREC Transport Corridor 1 (Bishkek-Torugart Road) Project Straßenbau (deitsch)
  4. Die Seidenstraße - Das Erbe Kirgisiens auf discovery-kyrgyzstan.com (deitsch)
  5. Precursor Control on Central Asia’s Borders with China auf unodc.org (englisch)
Peasönliche Weakzeig