Internationals Phonetischs Alphabet

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt westlichs Nordboarisch gschrim worn.

Es Internationale Phonetische Alphabet (IPA) is a phonetischs Alphabet. Mit dean ko'ma olle menschliche Sprouchn lautmasse recht gnau bschraim und afschraim. Entwicklt houts de International Phonetic Association. Es IPA is haint des Lautschriftsystem, wos om waitern vabroitt is.

Wos fir Zaichn hergnumma wern[VE | Weakln]

De IPA-Zaichntabölln nutzt unter ondern Bouchstom von latainischn und von grichischn Alphabet, tolwais in ara ogwondeltn Form. A jeds Zaichn stejt dou fir oan Laut oder des bschraibt an schou ogema Laut gnäier.

D Sunderzaichn von Alphabet han in Unicode in Beraich vo U+0250 bis U+02AF (IPA Extensions) afgnumma worn. De normaln Zaichn asn Latainischn find'ma vo U+0020 bis 007E (Basic Latin), de bsundern latainischn vo U+00C0 bis U+024F (Latin-1 Supplement und Latin Extended), dej asn Grichischn vo U+0370 bis U+03FF (Greek and Coptic). D Zaichn, dej wou an Laut gnäier bschraim, vo U+2B0 bis U+036F (Combining Diacritical Marks). Ejamol nimmt de International Phonetic Association Zaichn dazou, wegga, oder enderts.

In de druntern Tabölln, bol'ma min Mauszoicher af a Zölln fort und a wengl af derer blaibt, nou erschaint a Tooltip-Text, der sogt oan d Unicode-Nummer von Zaichn in da Zölln.

Vokale[VE | Weakln]

D Vokale wern unterschin nouch da Stöllung von da Zunga (vorn - zentral - hint), von Mund (offa - mittl - gschlossn) und vo de Lippm (grundet = gru. - ungrundet = ung.). Ondere Noma fir offa und gschlossn (su hoissts a ban IPA) han tejf und houch nouch da Stöllung von Unterkifer und da Zunga vo da Hejch her.

Nasal kinna d Vokale aa gsprocha wern. Waiters kinnas olle kurz und long sa. Des wird in IPA mit de Zousozzaichn gschrim, dej wern Diakritika und Suprasegmentalia ghoissn. Mit deane kinna aa ondere Fainhaitn dougstöllt wern.

A IPA-Zaichn firn zentraln a-Laut, wej'a in Standarddeitschn und in an Tol boarische Dialekte firkummt, gits koans. Deratweng wird entweder es Zaichn firs vordere a gnumma: [a], oder da vakleanerte Grousbouchstob firs a: [a].

D Zunga is → vorn fost
vorn
zentral fost
hint
hint
Da Mund is ↓ ung. gru. ung. gru. ung. gru. ung. gru. ung. gru.
gschlossn (= houch) i y     ɨ ʉ     ɯ u
fost gschlossn     ɪ ʏ       ʊ    
holwat gschlossn e ø     ɘ ɵ     ɤ o
mittl         ə        
holwat offa ɛ œ     ɜ ɞ     ʌ ɔ
fost offa æ       ɐ        
offa (= tejf) a ɶ             ɑ ɒ

Konsonantn[VE | Weakln]

D Konsonantn wern unterschin noun Artikulationsort (bilabial usw.), nou da Artikulationsoart (Plosive usw.) und nouch de Luftstroummechanismen. De maistn Konsonantn han dou pulmonal, des hoisst das'ma asschnauft, wem'mas spricht. Niat-pulmonale Konsonantn han d Ejektive, d Implosive und d Klick. Stimmhafte (okirzt 'sth.) und stimmlouse (okirzt 'stl.) Konsonantn wern aa unterschin.

In da erschtn Tabölln han olle Konsonantn afgnumma, dej wou ins oafache System von Artikulationsort ainepassn. In da zwoatn Tabölln is da Rest afgnumma, der loutse niat su laicht anordnan.

De dunkl hinterlegtn Földer song, das'ma des physiologisch niat assprecha ko. Baispülswais gejt a glottaler Nasal gorniat, wal ba ran Vaschlus vo de Stimmlippm koa Luft niat durch d Nosn asstrejma ko, usw.

Wou da Laut artikuliert wird → labial koronal dorsal radikal glottal  
bilabial labio-
dental
dental alveolar post-
alveolar
retroflex palatal velar uvular pha-
ryngal
epi-
glottal
Wej da Laut artikuliert wird ↓ stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. ↓ Wechan Luftstroum
Nasale   m   ɱ       n       ɳ   ɲ   ŋ   ɴ             pulmonal
Plosive p b         t d     ʈ ɖ c ɟ k g q ɢ     ʡ   ʔ  
Frikative ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ
Approximantn   β̞   ʋ       ɹ       ɻ   j   ɰ                
Vibrantn   ʙ           r                   ʀ            
Taps/Flaps   ⱱ̝         ɾ       ɽ                        
laterale Frikative             ɬ ɮ                                
laterale Approximantn               l       ɭ   ʎ   ʟ                
laterale Flaps               ɺ                                
Implosive   ɓ           ɗ           ʄ   ɠ   ʛ             niat-pulmonal
Ejektive p’           t’               k’                  
Wou da Laut artikuliert wird → bilabial labio-
velar
labio-
palatal
alveolo-
palatal
velo-
palatal
velo-
alveolar
dental / laminal alveolar apikal (post-)
alveolar
palato-
alveolar
lateral alveolar  
Wej da Laut artikuliert wird ↓ stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. stl. sth. ↓ Wechan Luftstroum
Frikative             ɕ ʑ   ɧ                     pulmonal
Approximantn     ʍ w   ɥ                            
laterale Approximantn                       ɫ                
Klick ʘ                       ǀ   ǃ   ǂ   ǁ   niat-pulmonal

Diakritika und Suprasegmentalia[VE | Weakln]

D Diakritika und d Suprasegmentalia han Zousozzaichn. Mit deane wird d Assprouch vo oanzlne Lautt, vo Lautfolng, Sülm, Werter, Wendunga und Setz gnauer bschrim. In de druntern Tabölln werns ner oafach dougstöllt, Gnauers und Baispül findts in de Listn vo de IPA-Zaichn.

Diakritika[VE | Weakln]

Dej Zaichn bschraim oanzlne Lautt - Konsonantn und Vokale - gnäier.

D Diakritika, wouse min Haptzaichn vabindn, stenga standardmasse unter dean. Wenn des ower a Unterleng hout, nou ko es Zousozzaichn iwers Haptzaichn gstöllt wern. Asgnumma han nergrod d Diakritika fir knarrad [] und fir behaucht [], wal dej bedaitn driwergstöllt wos ondersch, nemle zentralisiert [ä] und nasaliert [ã]. D Zentralisiert-Tipfala derfa niat mit d Umlautzaichn vo de Normalalphabet vawechslt wern, fir dej Lautt gits ondere IPA-Zaichn: [ø œ y ʏ æ ɶ]. A Tol Diakritika stenga aa hintern Haptzaichn.

D Diakritika fir ghum [] und gsenkt [] wern aa fir a por Konsonantn hergnumma, mit ara extra Bedaitung: [ⱱ̝] und [β̞] (dej stenga in da drowern Konsonantntabölln).

Fir a por vabundane gits aa extra Unicode-Zaichn: [ɚ] (U+025A), [ɝ] (U+025D), [ɫ] (U+026B) und de maistn Nasalvokale. Ower normalerwais hans ar in Unicode zommgsetzt asn Haptzaichn und n Zousozzaichn. D Unicode-Nummern vo deane siat'ma, bol'ma min Mauszoicher af a Tabölln-Zölln fort und a wengl af derer blaibt.

Computertechnisch iss asu, das niat olle Schriftortn dej Zaichn hom oder korrekt doustölln kinna, aa wennses hom, bsunders wenns in da normaln Schriftgrejss gschrim han. Drum han d Zaichn in da druntern Tabölln extra grous gschrim.

Gruppm ↓            
Sülbischkait sülbisch niatsülbisch        
ŋ̍ ɐ̯        
Vaschluslejsung nasal lateral niat zon Hejern      
dⁿ      
Phonation stimmlous stimmhaft aspiriert behaucht knarrad  
 q̌ tʰ dʰ b̤ a̤ b̰ a̰  
Artikulationsort, Vokale waiter vorn waiter hint zentralisiert mittern zentralisiert ghum gsenkt
ë
Artikulationsort, Konsonantn dental linguolabial apikal laminal    
   
Mit-Artikulationsort, Konsonantn labialisiert palatalisiert velarisiert pharyngalisiert velarisiert oder pharyngalisiert  
ɫ  
Mit-Artikulationsort, Vokale stirker grundet wenger grundet rhotisch nasaliert Zungawurzl vorn Zungawurzl hint
ɔ̹ ɔ̜ ɚ ɝ

Suprasegmentalia[VE | Weakln]

Dej Zaichn bschraim niat oanzlna Konsonantn und Vokale gnäier, sundern d Merkmol, dej wouse af Lautfolng, Sülm, Werter, Wendunga und Setz bezejng.

Computertechnisch gült fir dej dessölwe, wos vo de Diakritika gsogt worn is. Fir de maistn Tonkonturn-Kennzaichner hout Unicode niat amol ainge Zaichn. Deratweng nema d Lait fir d Tonkonturn zwoa oder drai Tonhejchn-Kennzaichner in ara Rai her. In da druntern Tabölln iss ar asu dougstöllt.

Gruppm ↓            
Betonung Haptbetonung Nembetonung        
ˈe ˌe        
Leng long holwat long extra kurz      
ĕ      
Grenz und Vabindung Sülmgrenz Lautvabindung        
e.e t͜s oder t͡s        
Rhythmus und Intonation untergordnate
Intonationsgruppm
iwergordnate
Intonationsgruppm
Downstep Upstep Global Rise Global Fall
|
Ton-Hejchn bsunders houch houch mittern nider bsunders nider  
 e̋ oder  é oder  ē oder  è oder  ȅ oder  
Ton-Konturn staigt follt houch und staigt nider und staigt staigt und follt  
 ě oder e˩˥  ê oder e˥˩ e˧˥ e˩˧ e˧˥˧  

Schau aa[VE | Weakln]

Quölln, Literadua und Im Netz[VE | Weakln]

International Phonetic Association:

Unicode + IPA:

Schraibmaschin:

Waiters: