Rianburg
 Der Artike do is im Dialekt: „Soizburgarisch“ gschriem worn. |
 Er beschreibt an Stodteil vo Soizburg. Da niadaboarische Ort „Rianburg“ im Låndkroas Köihoam wird unta „Rianbuach“ beschriem. |
 Der Artike basiart auf na frain Üwasetzung vom söim Artike in da DE-Wikipedia. A Listn mid d' durting Autorn kåst durtn åschaun. |
| Rianburg (Soizburg-Stod)  |
|
|---|---|
 |
|
| Stodteil vo da Stod: | Soizburg |
| Autokennzeichn: | S |
| Laid: | za. 7.000 |
| Postleitzoi: | 5020 |
| Vurwoi: | 0662 |
| Adress vom Magistrat: | Mirabellplatz 4 5020 Salzburg |
| Intanetseitn: | www.stadt-salzburg.at |
| E-Mäil-Adress: | post@stadt-salzburg.at |
| Burgamaasta: | Schodn Heinz (Schaden Heinz) (SPÖ) |
Rianburg (Hochdaitsch: Riedenburg) is a Stòdtail vô Sòizburg zwischn Nonntòi, Lèopoidskron-Moos, Maxglàn und da Òidstòd. Geng Müin büidt d' Raichnhòiastròss d' Grênz vôm Stòdtail Müin, geng Nai-Maxglàn da Müina Òimkanàlòrm und geng Maxglàn-Rianburg d' Brauhausgòssn. Geng Südn èndt da Stòdtail mid da frain Lèopoidskrona Wiesn und d' Wiesn um d' St.-Bèda-Waia. Im Ostn büidt da Mönchsberg und da Râiberg d' aissanè Bègrênzung. In da Rianburg lèm haid ètwoa 7.000 Laid. Vô d' Sòizburga wird da Stòdtail âfòch d' Rianburg gnãnnt.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Gschicht
Da Nãm Rianburg is ursprünglich da Nãm vôm Râinberg-Föisn (a rupe que Ritinburc appelatur, 1139) gwèsn. Da Râiberg söibst is zwischn etwoa 4500 v. Kr. (öidastè Jungstâzaid) bis 15 v. Kr. (Âimàrsch vô d' Röma unta Kaisa Augustus) durchgèhat bsiadlt gwèsn, dò hòd se in da köitischn „La-Tène-Zaid“ a groose stòdänlichè und guad bèfestigtè Siadlung befundn.
D' Rianburg werd vô zwà Òrm vôm Òimkanàl druchflossn. Da Müina Òrm is dòbai no öida wia da Stiftsòrm vôm Òimkanàl (nòch 1137 baut) und hòd ursprünglich gspaist vôm Üwawòssa vôm Lèopoidskrona Moar òis Rianburga Bòch schô im friaran Mittlòita d' Müihn vô Müin vasorgt. 1335 is da stòdingarischè Òrm (Bürgaspitòisòrm) durch 'n Mönchsberg gròm worn, wöicha vôm Müina Òrm òbzwaigt und d' Innarè Rianburg vô Südn nòch Nordn durchgwert.
Im 17. Jòarhundat is as Rianmoar (Niadamoar) vô Rianburg, a nördlicha Auslaifa vôm groosn Untasberga Moar (d' Pferdln san durt bis zum Bauch âigsunkn und hòm im Moràst d' Hufaisn valorn) òimälich troggnglègt worn. 's Gebiat is dãnn zuaneemènd a bissl lãndwirtschòftlicha gnüzt worn.
1760 hòd da Spingruawa Michaèl (Spingrueber Michel) an grèssan Tail vô da Rianburga Tòisênkn daworm und hòd dò a Bauanguat darichtt, 's sognãnntè Nairait und des spàda òis Ofmlochwirtshaus (Fürstnbrunnstròss 4) waida a Vawêndung gfundn hòd. Rianburg is druch 'n Bau vôm Sigmundstor (Naitor) vô da Òidstòd her daschlossn worn. Òbgsèng vô wênig hearschòftlichè Gàrtln und Hef (Spàthof/Späthof, Möikhof/Mölkhof, Lèbitschhof/Lebitschhof èzt.) 'm moast waidum bèrümtn Woifegg-Gòrtn und 'm Ofmlochwirtshaus sowia d' hòibkràsförming Wearbautn zur Sicharung vôm Naitor is d' Rianburg waidgènd unbèbaut gwèsn. 1915/16 is d' Stròssnbãh duch 's Sigmundstor bis in d' Rianburg ainè valängat worn.
A wichtigè Voraussezung fir d' Vabauung vô da Rianburg in da Gründazaid is Pàrzèlliarung vô d' „Baron-Löwensternschen“ Gründè in d' Jòarn vur 1880 gwèsn. D' gènaun Richtlinièn fir d' Gestòitung vô d' vurgsèngnèn Stròssn is dãnn im Règuliarungsplan vôm Jòar 1886 erfoigt. Kurz drauf san schô d' erstn Woonbautn èntstãndn. D' Auffschliassung vô de Woonbautn druch d' Stròssn is òwa dòbai daitlich hintaher ghinkt. Lãngè Zaid san de Stròssn und Wèg unpflòstat und unpflègt gwesn und zaidwais kaum bèfòarbòr gwèsn. A erstè Kanàlisiarung vô d' Stròssnwòssa is erst nòch vüi Pètizionèn vô d' Bürga im Jòar 1905 kêmma. Durch d' Auflòssung vô da òidn Rianburgastròss mid 'm Ofmlochwirtshaus, hòd 's Gòsthaus im Zug vô da Naigèstòitung vô d' Stròssnsistêmè sâi Funkzion òis Kommunikazionszêntrum valorn.
A Wòarzaichn vô Rianburg is a lãngè Zaid da 54 m hohè Schlot vô da Sternbrauarai gwèsn, wöicha 1972 gsprêngt worn is.
[drå werkln] D' Rianburg und sainè Tailè
Da Siadlungsraum vô da Rianburg bèstèt haid aus drai Tailè, 'm öidastn Tail, da Innan Rianburg sowia de jingan Tailè, da aissan Rianburg und Rianburg-St. Paul.
[drå werkln] D' Innarè Rianburg
Zwischn 1850 und 1900 is untam Bègriff Rianburg wèstnlich der Stòdtail vastãndn worn, wöicha im Südn vôm Râiberg (friara Ofmlochberg/Ofenlochberg oda Hohè Rittnburg/Hohe Rittenburg gnãnnt) sowia im Ostn und Nordn vôm Mönchsberg bègrênzt worn is, òiso da Stòdnächstè Bèraich vôm Lèopoidskrona Moar. Der Bèraich is haid òis „Innarè Rianburg“ bekãnnt.
[drå werkln] D' Aissanè Rianburg
Ausgeènd vô am òidn Kasernèngèländè, wöichè òis Àrtèllariekasern in friaerzbischöflicha Zaid zruggèraicht, is da innarè Siadlungskern schô um d' Wêndn vôm 20. Jòarhundat nòch Südwèstn bis ãn an Müina Òrm vôm Òimkanàl herãgwòggsn, wöicha dòzmòis à d' Stòdgrênz büidt hòd. Stòdnòh üwawiagt a meargschossigè gründazaidlichè Vabauung (grostails Kasernènbautn), de se um an Òimkanàl in Â- und Zwàfamiliènbautn (in offana Bauwais darichtt) aufloggan.
[drå werkln] Rianburg-St. Paul
Im Zug vô da imma waidagèhèndn Stòderwaidarung is da Stòdtail in waida südlich glèngnè Tailè vôm Lèopoidskrona Moar aussegwòggsn, wöicha òis naichs kirchlichs Zêntrum d' Pfòarkirchn St. Paul dahòidn hòd. Da im südwèstn ãschliassndè Stòdtail, jensaits vô da Glàn, im èhèmòling Gmoâgebiat Maxglàn is òis Maxglàn-Rianburg bekãnnt. Zua Rianburg-St. Paul ghern à foingdè Siadlungèn:
[drå werkln] Schliasslbergasiadlung
D' Schliasslbergasiadlung is umara 1983 auf d' Schliasslbergagründ drüba da Glàn darichtt worn. Durtn hòd se im 19. Jòarhundat a Lèdastãmpfmüihlè, de nòch 1821 im Aingtum vô da Familiè Schliasslberga gwesn is, wöicha à d' nächstglèngnèn glaichnãming Gründè ghert hòm. Vô 1904 bis 1977 hòd se an da Stöi vô da Lèdastãmpfmüihlè a Gerbarai bèfundn. D' Siadlung liegt zwischn da Kòrl-Hainrich-Wàggal-Stròss im Nordn und da Tobi-Raisa-Stròss im Südn, sie raicht im Wèstn dirèkt ãn d' Glàn und schliast im Ostn d' Bautn baidasaits vôm Hàslberga- und Kraizbrugglwèg mid âi.
[drå werkln] Lànsahofsiadlung
1711 bèrichtt as hofurbòrè Grundbuach vô da Stòd, dass da auf 'm „Wildenmoß“ òn da Rianburg glèngnè Grund „baurätig“ òiso bebaubòr gmòcht worn is. 1718 is dò a Stòdl und a klâns Woonhaisl darichtt worn, 1733 a grèssas Haisl mid seggs Faiastättn (Woonâihaitn). Da sognãnnte „Reiffenstuelhof“ (Klâna Lazaretthof, Àzwãngahof, Wirschtlhof, z'lèzt Lànsahof), is 1772 ins Aingtum vôm Àzwãnga Fèlix (Atzwanger Felix) glãngt, vô dem d' Tochta 1799 'n Stòdròt und Hãndlsfàktor Wirschtl Ignàz Frãnz (Würstel Ignaz Franz) ghairat hòd. D' Witwè nòch 'm Wirschtl Ignàz hòd 1834 'n Priwàtjè Gèorg vô Lànsa, wöicha 'n Hof dãnn bis 1864 bèsèssn hòd, ghairat. Da durtigè Hof hòd dòher saidher Lànsahof ghàssn. Nòch 1975 is auf d' zuaghering Gründè zwischn Dürlingastròss und da Moosstròss d' haidigè Lànsahofsiadlung èntstãndn.
[drå werkln] Rosittnsiadlung
Òis Rosittn (Rositten) is a stòdnòha Tail vôm Wüidmoos im Rianburga Raum bèzaichnèt worn. Da Nãm loatt se dòbai vô am durt ainst stèhatn Roosstòdl òb. Nòch 1984 is dò wèstlich vôm Rosittnwèg und östlich vô da Moosstròss d' naiè Siadlung èntstãndn.
[drå werkln] Goriànsiadlung
Da Nãm vô da klânèn Siadlung z' nàggst vô da Kirchn St. Paul darinnat ãn an Goriànhof, den d' Frau Goriàn Èlèònorè (Gorian Eleonore) gèb. Àzwãnga bsèssn hòd.
[drå werkln] Bèmerknswerte Ânzlbautn
[drå werkln] D' Willas vô da Brugglraitstròss
D' Willas in da Brugglraitstròss (Brucklreuthstraße) san òllè umara 1890 baut worn. Zum dawäna is dòbai d' Willa vôm Büidhaua Piga Hãns in da Brugglraitstròss 14. D' Willa is vôm bekãnntn Baumàsta Ceconi Jàkob baut worn.
[drå werkln] Râibergkèlla (Cave Club)
Da Râibergkèlla oda Ofmlochkèlla in da Râibergstròss 5, in dem haid da Cave Club untabròcht is, liegt erhöt am òidn Fòarwèg üwa 'm oânsting Niadamoar vô da Rianburg (Hauptwèg vôm aissan Müin üwa Bugglrait nòch Nonntòi) und is as urkundlich öidastè dawäntè Haisl im Stòdtail Rianburg. Es stãmmt aus 'm spàdan 16. Jòarhundat. 1670 hòds da hochfürstlichè Hofkòstna Spingruawa Michaèl (Spingruber Michael) gmoâsãm mid d' moaring Tòibodn kauft. Spàda hòd as Gèbaidè òis Wirtshaus und da Kèlla dòbai òis Aiskèlla (Külraum) dient. Haid is da Cave Club, a Club fir Techno-Musik durt im Râibergkèlla untabròcht.
[drå werkln] Râibergwirtshaus
's Râibergwirtshaus is in da Fürstnbrunnstròss 4. Da ãndanè Tail vô da baulich sèar òidn Râiberg-Gòstwirtschòft is spàda òis Willa umbaut worn und jòarzêntèlãng vôm dòmòling Lãndèshauptmã Dr. Hãns Lèchna (Dr. Hans Lechner) midsãmt vô saina Familiè gnuzt worn.
[drå werkln] Villa Schmidt
D' Willa Schmidt in da Raichnhòiastròss 24 is umara 1900 èntstãndn. Sie is fir 'n Lãndschòftsròt Dr. Schmidt vôm Stòdbaumàsta Wògna darichtt worn und fòit haid durch raich gliadatè Fassàdn im Stil vôm spàdan Historismus auf, de in sèar ursprünglichm Zuastãnd dahòidn san.
[drå werkln] Rianburg-Kasern
D' Rianburg-Kasern bèstèt said 'm Jòar 1730, friara mid am waidlaifing Exaziarföid ãm Nordhãng vôm Râiberg, des Kasernènàrèal soid in Kürzè im Rãmèn vô am groosn Woonbauprojèkt vabaut wern.
[drå werkln] Herz-Jèsu-Asül
's Herz-Jèsu-Asül is haid ãstöi vôm Woifegg-Gòrtn in da Hübnagòssn 5-7. 's unvapuzte Stâquadabauwerk mid da laicht vurspringatn zèntràln Herz-Jèsu-Kirchn is òis Òitashaim baut und gnuzt worn. 's òidè Schloss Woifegg (Lustschloss vôm Domhèarn Ànton Willibòid vô Woifegg aus 'm spàdan 18. Jòarhundat) is dòbai in Tailn (in 's 1872 naibautè Asül âibaut) dahòidn bliem. De Konsoin vô d' Fentabänk ènthòitn Englskepf, de um 1600 gschòffm worn san und aus da umbautn Rèsidènz vôm Woifegg in sâi Schloss intègriart worn san.
[drå werkln] Herz-Jèsu-Asülkirchn
D' âschiffigè Asülkirchn, a Lãngauskirchn, 1877/78 vôm Weana Dombaumàsta Friadrich vô Schmidt darichtt, bsizt a flòchè Hoizdeggn und an Kor mid Kraizribbmgwöibè. D' Wãndmòlarain vô da Kirchn stãmman vôm Goid Josef (Josef Gold) wöichè 1871 gmòit worn san. D' Glòsmòlarain im Kor san vôm Waisa Kòrl vô 1963. Da Hochòitòr mid da Figur Herz-Jèsu zwischn Màrgarèta Maria Alacoque und Thèrèsa vô Avila, sowia d' Figurn vôm Hl. Michaèl, Frãnz vô Sales und Vinzènz vô Paul stãmman vôm Piga Johànn (Johann Piger).
[drå werkln] Pfòarkirchn St. Paul
1972 is d' erstè provisorischè Kirchn vô St. Paul am Rãnd vô da Goriànsiadlung daritt worn. D' baidn Gloggn san vô da èwangèlischn Kirchn in Hàllain und vô da katolischn Pfòarkirchn Puach gschênkt worn. Nòch 1990 is dãnn d' haidigè Kirchn vô St. Paul darichtt worn. D' Àrchitèktn san da Hoffmã Erio K. (Erio K. Hoffmann) und da Rotntòi Àdalbert (Adalbert Rothenthal) gwèsn. D' Frèskn vô da Kirchn stãmman vôm Schmòlix Huawert (Hubert Schmalix).
[drå werkln] Schau à unta
Stodtei: Aing ∙ Oidstod ∙ Elisabeth-Vurstod ∙ Gneis ∙ Gneis Syd∙ Gnigé ∙ Itzling ∙ Itzling Nord ∙ Kasern ∙ Långwiad ∙ Leechen ∙ Leópóidskrón-Móos ∙ Liafaring ∙ Maxglan ∙ Maxglan West ∙ Morzg ∙ Mijn ∙ Neistod (Andrävirl) ∙ Nónntoi ∙ Parsch ∙ Rianburg ∙ Soizburg-Syd ∙ Schoimóos ∙ Taxham
Låndschoftsraim: Hejbrunn ∙ Goasberg ∙ Heiberg
