Lombardische Sproch
| Lombardisch | ||
|---|---|---|
| Sprecha | 3.5 Mio.[1] | |
| Linguistische Klassifikation |
| |
| Sprochcodes | ||
| ISO 639-1: |
– | |
| ISO 639-2: |
roa (sonstige Romanische Sprochn) | |
| ISO 639-3: |
lmo | |

Des Lombardische (auf Lombardisch: lumbard oder lengua lumbarda) is a galloromanische Sproch, de voa oim in Norditalien, in da Region Lombardei, und in Tein vo da Schweiz (Kanton Tessin und Graubünden) gredd werd. Es gheat zum galloitalischn Zweig vo de romanischn Sprochn und untascheidt se recht deitlich vom Standarditalienischn. Ma schätzt, dass es heit no vo um de 3,5 Millionen Leid gsprocha werd, aa wenn d'Zoi vo de Sprecha, de d'Sproch ois Muaddasproch hom, weida zruckgeht.
Linguistisch is des Lombardische ganz bsundas, weis vui Merkmale hod, de ma im Italienischn ned findt, de owa ähnlich wia im Franzesischn oder im Rätoromanischn san. A Typischs Merkmal san de Umlaut-Vokale (ö und ü), de ma aa im Boarischn kennt. De Sproch wead grob in zwoa Hauptgruppn teit: s'Westlombardische (wia d'Mundart vo Mailand) und s'Ostlombardische (wia d'Dialekte vo Bergamo und Brescia). In da Tabejn obn sigt ma aa, dass des Lombardische oft de Endvokale weglossat, wos d'Werter oft kiaza macht ois im Italienischn oder Spanischn.
Obwoi Lombardisch a lange Gschicht hod, is d'Sproch in Italien rechtlich ned ois offizielle Minderheitnsproch anerkannt und werd oft nua ois „Dialekt“ bezeichnet. De UNESCO fihrt Lombardisch owa ois „gfährdet“. In da Schweiz hingeng, bsunders im Kanton Tessin, werd s'Lombardische (durt oft ticinese gnannt) meara pflegt und is aa in de Medien und im Oitog no recht präsent. Es gibt Bestrebungen vo Vereine, dass ma d'Sproch aa in d'Schuin bringt, damit s'Lumbard ned ausstirbt.
Literarische Tradition vom Lombardischn
[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]D'literarische Tradition vom Lombardischn is stoak, voa oim in da Stod Mailand. Da Carlo Porta wor im 19. Joahundert oana vo de gresstn Dichter vo da Sproch und hod zeigt, dass ma auf Lombardisch genauaso eandshofte und schene Literatur schreim ko wia auf Italienisch oder Franzesisch. Aa heit gibts no moderne Musik, Theaterstickl und sogoa Internetseitn, de de lombardische Identität und Sproch am Lem dahoitn. Fia de Leid in da Po-Ebene is des Lombardische a wichtiger Ausdruck vo eanara Hoamat und Gschicht.
Vagleichstabejn: Boarisch, Lombardisch und Romanische Sprochn
[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]In dera Tabejn sigt ma an direktn Vagleich zwischn am Boarischn und de vaschiednan romanischn Sprochn. Des huift, dass ma de Lautantwicklung und de Vawandtschoft vo de oanzalnan Sprochn bessa vasteht, bsunders wia se de lateinischn Wuizln in de Regionen vaändat hom.
| Boarisch | Napulitano | Lombardisch | Latein | Leonesisch | Portugiesisch | Franzesisch | Italienisch | Spanisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| doa / macha | fà | fà | facere | facere | fazer | faire | fare | hacer |
| do / gmacht | fatto | fat | factum | feichu | feito | fait | fatto | hecho |
| Bua / Suhn | figlio | fiöl | filius | fiyu | filho | fils | figlio | hijo |
| Eisn | fierro | ferr | ferrum | ferru | ferro | fer | ferro | hierro |
| Hunga | famma | fam | fames | fame | fame | faim | fame | hambre |
| eben / floch | chiano | pian | planum | chanu | chão | plein | piano | llano |
| rengna | chiòvere | piöv | pluere | chovere | chover | pleuvoir | piovere | llover |
| Schlissl | chiave | ciaf | clavis | chave | chave | clef | chiave | llave |
| Nocht | notte | nocc | noctem | nueiche | noite | nuit | notte | noche |
| vui | assaje / muto | mot / tant | multum | mueitu | muito | beaucoup | molto | mucho |
| Aug | uocchio | ögg | oculus | gueyu | olho | oeil | occhio | ojo |
| oid | viecchio | vegg | vetulus | vieyu | velho | vieux | vecchio | viejo |
| Sau / Schweinl | puorco | porscell | guccius | gochu | porco | cochon | maiale | cerdo |
| zuasperrn | serrà | serrà / ciavà | pessulāre | pechare | fechar | fermer | chiudere | cerrar |
Des Lombardische weart in in Italien in dr Lombardei, im Piemont, im Westn von Walschtirol und in dr Schweiz im Kanton Tessin und im Kanton Graubünden gredt. S weart ols Minderheitssproch bzoichnat und weart va Ethnologue und im Roten Buch über gefährdete Sprachen der UNESCO ols oagne Sproch onerkonnt. Heintzutog wearts laider lai no va wenign Leit gredt.
Im Netz
[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]Beleg
[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]v • d • e Romanische Sprochn | ||
|---|---|---|
| Westromania | Iberoromania | Aragonesisch • Asturianisch • Galicisch • Leonesisch • Portugiesisch • Spanisch |
| Okzitanoromania | Katalanisch • Okzitanisch • Provenzalisch | |
| Galloromania | Französisch • Frankoprovenzalisch • Wallonisch | |
| Galloitalische Sprochn | Ligurisch • Piemontesisch • Lombardisch • Emilianisch • Romagnolisch • Galloitalisch vo Sizilien • Galloitalisch vo Basilikata | |
| Rätoromania | Friulisch • Ladinisch • Bündnerromanisch | |
| Italodolmatische Sprochn | Korsisch • Italienisch • Istriotisch • Neapolitanisch • Sizilianisch • Venezianisch | |
| Ostromania | Rumänisch • Aromanisch • Meglenorumänisch • Istrorumänisch | |
| Inselromania | Sardisch | |
| Andere | Lingua franca | |
| Oide Sprochn | Latein | |