Schach
Schach is a schbüü fia zwa lait wos ma sait a boa hundat joa mit di jezign rejgnln schbüüt. Iwlichawaise schbüüt ma schach auf aan scbhüübrejll mit ocht moi ocht fööda, wos schwoaz wais gschekgat is.
is ejnlichste schbüü wos ma hait zu doog no schbüüt is as tailejndische schach oda makruk. in kiina, wiatnam, kore'a unt japan wean schach-ejnliche schbüüle gschbüüt, wo ma a an keeni mat sejzn muas. wai ma de owa in airoba nea schwaa zn kafn griagt unt wai ma si kinesische zaichn meakga muis, wean de bai uns net so oft gschbüüt.
Schachfiguan
In Schach gibz sex faschiidane figuan: "Di dame, in keeni, in laifa, in schbringa (=is pfeat), in duam unt in bau'an."
Mat
Is as ende fo a an schachschbüü. Mat is ma wau ma mit sain kejna wegfoan muas, wai ma sunst gschmissn wiat, owa niaganz mea hifoan kau, wai ma sunst gschmissn wiat.
Schbüü'ende - Remii unt Aufgoowe
Is schbüü kau a aus saij~ wau aana fo de zwa schbüüla aufgibt oda waus zu aan Remii oda unentschiidn kimt.
Bat
Ma kau kaan zug mocha oone das da keeni gschmissn wiat. Da keeni is owa niit bedroot.
"En - passant" (ö baso )
Is aani fo di kombliziadasdn rejgln in schaach.
Roschaade
da doplzug oda a zug wo ma mit zwa figuan auf amoi foat.