Aralkum
| Der Artikl is im Dialekt Owaöstareichisch gschrim worn. |
D'Aralkum is a Wüstn in Zentralasien. Entstãndn is's duach d'Valãndung vum Aralsee, dea a imma kleana wiad und so a neichs Wüstngebied entsteh låssn håd. De Wüstn entstehd voa oim im Südn und Ostn vum Aralsee, weu da neadliche Teu vum See weniga ståk zruckgehd. D'Aralkum grenzt an de Wüstn Kisilkum und Karakum ãu und liegt in Kasachstan und Karakalpakistan, ana autonomn Republik in Usbekistan.
De jeweus jingan Wüstngebiete vu da Aralkum, åiso de in relativa Restsee-Nähe, han a guada Lemsraum fia Viecha und Pflãnzn; umso weida ma vum Seeufa åwa wegga kimmd, umso knåppa wiad's Wåssa und umso weniga Vegetazion is duat zum findn. Im Endeffekt bleibt dãun netta a truckane Wüstnebene üwa, in dea's haufadsweis Såiz- und Sãndstüame gibt. In dem Såiz und Staub drinnan san de gãnzn Rückstände vu Mittl, de ma zeast auf Föida gsprühd håd und de's dãun üwa'n Amudarja und Sürdarya in'dn See gschwåabd håd und de iatst freili wieda offn dålingan. De Winde beeinflussn daduach s'Lem vu de Pflãnzn und Viecha in am großn Umkroas und wiakn si negativ auf'd Gsundheid vu de duat lebadn Leid aus. Weu de Gegnd in ana ståakn Ost-West-Windzone liegt, kimmd da Staub vu da Aralkum aa bis Skandinavien und Grönlãnd.
Mittn im See håd's früha a Insal gem, d'Insl vu da Wiedagebuat, aus dea a Håibinsl woan is und de båid a Lãndbrückn sei wead oda a afåch netta nu a Teu vu ana Wüstn. Auf dea woan in am Foaschungslaboa Krãnkheidserrega glådat, zu de iatst a jeda zuawi kãu und de vu Viechal leicht wo ãndas hi zahd wean kinatn.
Gfoascht woan üwa'd Aralkum is nu ned vüi, voa oim ned üwa'd Aralkum åis Lemsraum, weu's jå aa nu a ziemli jungs ökologischs Phänomen is. Leid, de üwa'n Aralsee foaschn, bindn åwa meistns aa de valãndetn Gebiete in eanare Åawatn ei.
- Büida
Litaratur [dro werkln]
- René Létolle, Monique Mainguet: Der Aralsee. Eine ökologische Katastrophe. Springer Verlag, Bealin, Heidlbeag 1996.
- Christian Opp: Vom Aralsee zur Aralkum: Ursachen, Wirkungen und Folgen des Aralsee-Syndroms. In: Glaser, R. & K. Kremb (Hrsg.): Asien. (Zeitschrift), 2007, S. 90-100