Pfoiz
De Pfoiz (hoachdeitsch Pfalz) is a historisch' Herrschaftsgebiet und a Region, de heit de Bundeslända Baden-Württemberg, Rheinland-Pfoiz, Hessn, Bayern („Obere Pfoiz“ = Obapfoiz), am Saarland und aa am Elsaß zuagordnet is, wobei de Pfoiz im engan Sinn a Teil vo Rheinland-Pfoiz is.
Inhoitsvazeichnis |
[drå werkln] Historie
De Pfoiz war a üba 700 Jåhr unta da Herrschaft vo de Wittelsbacha. Ois Pfoizgrafen vo Rhein warn sie Herrn üba de Kurpfoiz und Kurfiarstn vom Heilign Römischn Reich. In da Napoleonischen Zeit is de Kurpfoiz aufteilt worn. A Teil davo is ois Regierungsbeziak Pfoiz bis 1945 no Teil vo Bayern gwen. Bis heit gibt's den Bezirksverband Pfoiz in Rheinland-Pfoiz.
[drå werkln] De Pfoizgrafen bei Rhein
De Reihe da Pfoizgrafen bei Rhein fangt nachmDoad vom letzten Pfoizgrafen vo Lothringen, Hermann II. vo Lothringen aus'm Hause vo deEzzonen oo.
- Heinrich II. vo Laach, vorm. Heinrich II. vo Gleiberg-Luxemburg, Pfoizgraf bei Rhein 1085/1087–1095.
- Siegfried vo Ballenstedt und Weimar-Orlamünde (Askanier), Pfoizgraf bei Rhein 1095/1097–1113, Heinrichs Stiaf- und Adoptivbua
- Gottfried, Graf vo Calw, Pfoizgraf bei Rhein 1113–1129 als Vormund fia Wilhelm vo Ballenstedt.
- Wilhelm vo Ballenstedt, Pfoizgraf bei Rhein 1129–1140, Sohn Siegfrieds (Askanier).
- Otto I., Graf vo Rheineck, Pfoizgraf bei Rhein 1140, Stiefvater Wilhelms.
- Heinrich Jasomirgott (* 1107; † 1177), Pfoizgraf bei Rhein 1140–1141
- Hermann vo Stahleck († 1156), Pfoizgraf bei Rhein 1142/1143-1156, Schwager König Konrads III.
1156 hat Kaisa Friedrich Barbarossa seim Halbbruada Konrad dem Staufer de Pfoizgrafschaft bei Rhein als erblichs Lehen gem. Des Wappen vo de Staufer – da aufrecht stengade goldne Löwe auf schwarzm Grund – is vo da oo des Wappn vo da Pfoizgrafschaft bei Rhein, de si bis heit no in de Landeswappn vo alle süddeitschn Bundeslända findt. Ois Konrad 1195 gstorm is, war sei Schwiegabua Heinrich I., da Ältere aus'm Haus vo de Welfen Pfoizgraf bei Rhein.
- Konrad da Staufer (* 1136; † 1195), Pfoizgraf bei Rhein 1156–1195
- Heinrich I., da Oidere, (* 1173; † 1227), Pfoizgraf bei Rhein 1195–1212
- Heinrich II., da Jingane (* 1197; † 1214), Pfoizgraf bei Rhein 1212–1214
Heinrich II. is ohne Kinda gstorm. Des Lehen is an an Ludwig vo Wittelsbach vagem worn, an Mo vo seina Schwesta Agnes.
- Ludwig I. da Kelheimer (* 1174; † 1231), Pfoizgraf bei Rhein 1214–1228
- Otto II. da Erlauchte (* 1206; † 1253), Pfoizgraf bei Rhein 1228–1253
- Ludwig II. da Strenge (* 1229; † 1294), Pfoizgraf bei Rhein 1253–1294
- Rudolf I. da Stammler (* 1274; † 1319), Pfoizgraf bei Rhein 1294–1319
- Adolf da Redliche (* 1300; † 1327), Pfoizgraf bei Rhein 1319–1327
- Rudolf II. da Blinde (* 1306; † 1353), Pfoizgraf bei Rhein 1329–1353
[drå werkln] De Kurfiarstn vo da Pfoiz
Die Kurfiarstn vo da Pfoiz (Pfoizgraf bei Rhein) warn aus da Dynastie vo de Wittelsbacha. Seit 1356 ham de Pfoizgrafen de Kurwürde und hams 1623 an de Herzög vo Bayern verlorn. 1628 is de Obapfoiz Bayern eivaleibt worn, nachdem's 1621 mit Gwalt erobert worn is. Nach dem Westfälischen Friedn is 1649 a achte Kur fia de Pfoiz eingricht worn. De bayerische Kur is 1777 nach am Aussterben vo de boarischn Wittelsbacha erloschn; da pfälzische Erbe Karl Theodor is „Kurfiarst vo Pfoiz-Bayern“ worn.
- Ruprecht I., Kurfiarst vo da Pfoiz 1353/54-1390
- Ruprecht II., Kurfiarst vo da Pfoiz 1390–1398
- Ruprecht III., Kurfiarst vo da Pfoiz 1398–1410 (ab 1400 römisch-deitscha Kine), danach Aufteilung unta de vier Buam vom Ruprecht
Hauptlinie (aa „oidane Kur-Linie“ gnennt):
- Ludwig III., Kurfiarst vo da Pfoiz 1410–1436
- Ludwig IV., Kurfiarst vo da Pfoiz 1436–1449
- Friedrich I., da Siegreiche, Kurfiarst vo da Pfoiz 1452–1476
- Philipp da Aufrichtige, Kurfiarst vo da Pfoiz 1476–1508
- Ludwig V., da Friedfertige, Kurfiarst vo da Pfoiz 1508–1544
- Friedrich II., Kurfiarst vo da Pfoiz 1544–1556
- Ottheinrich, Kurfiarst vo da Pfoiz 1556–1559
Linie Pfoiz-Simmern:
- Friedrich III., Kurfiarst vo da Pfoiz 1559–1576
- Ludwig VI., Kurfiarst vo da Pfoiz 1576–1583
- Friedrich IV., Kurfiarst vo da Pfoiz 1583–1610 (1583-1592 unter Vormundschaft seines Onkels Johann Casimir
- Friedrich V., Kurfiarst vo da Pfoiz 1610–1623 (Verlust da Kur)
- Karl I. Ludwig, Kurfiarst vo da Pfoiz 1649–1680 (Wiedererlangung da Kur)
- Karl II., Kurfiarst vo da Pfoiz 1680–1685
Linie Pfoiz-Neuburg:
- Philipp Wilhelm, Kurfiarst vo da Pfoiz 1685–1690
- Johann Wilhelm, Kurfiarst vo da Pfoiz 1690–1716
- Karl III. Philipp, Kurfiarst vo da Pfoiz 1716–1742
Linie Pfoiz-Sulzbach:
- Karl IV. Philipp Theodor, Kurfiarst vo da Pfoiz 1743–1777, 1777–1799 Kurfiarst vo Bayern
[drå werkln] Boarischa Bezirk und Rheinland-Pfoiz
A groaßa Teil vo da Pfoiz war seit 1816 ois Rheinkreis bei Bayern. 1835 is da „Rheinkreis“ in „Rheinpfoiz“ umgnennt worn. Nach am Erstn Weltkriag war de Pfalz bis 1930 vo französische Truppn besetzt. 1923 håt's Aufständ in Kaiserslautern, Neustadt und Landau gem. De durch an Heinz Orbis gründete Autonome Pfalz håt aba koan langa Bestand ghabt.
Nåch'm Zwoatn Weltkriag war de Pfoiz Teil vo da Französischen Besatzungszone und is nåch Verordnung Nr. 57 vom französischen Oberkommando 1947 zum neia Land Rheinland-Pfoiz kemma. A Volksbegehren im Jahre 1956 fia a Rückgliederung nåch Bayern håt net de notwendige Unterstützung in der Bevölkerung ghabt. Bis heit gibt's den Bezirksverband Pfoiz im Bundesland Rheinland-Pfoiz.
[drå werkln] Land und Leid
De Landschaftn und Bauwerk vo da Pfoiz, bsunders de Weiberg entlang der Weistraß und de Buargn vom Pfoizerwald san berühmt.
De pfälzischn Dialekte ghern zu de westmitteldeitschn, gnaua rheinfränkischn Mundarten und san no weit vabreitet. De Kich is recht herzhaft, so gibt's 'Grieweworschd', 'Pälza Läwwaworschd', grobe Bratwürst, Saumang, Lebaknedl, „Handkees mit Musik“ und aa „Flääschknepp“.
[drå werkln] Literatur
- Rudolf Haas, Hansjörg Probst: Die Pfalz am Rhein: 2000 Jahre Landes-, Kultur- u. Wirtschaftsgeschichte. Südwestdeutsche Verlagsanstalt, Mannheim 1984, ISBN 3-87804-159-4
- Meinrad Schaab: Geschichte der Kurpfalz.