Erster Wödkriag
Da Easchte Wödkriag is vo 1914 bis 1918 in Eiropa, im Nahn Ostn, in Afrika, Ostasien und aufn Meer gfihrt worn. Dea Kriag hod ebba 17 Milliona Menschnlebm kosdt.[1] Umara 70 Milliona Leit san unta Woffm gstandn und ebba 40 Stootn worn dro beteiligt. [2]
Inhoitsvazeichnis |
Oloss [dro werkln]
Da Kriag is duach a Attntat aufn östareichischn Thronfoiga Franz Ferdinand in Serbien am 28. Juni 1914 ausgläst worn. Österreich-Ungarn hod drauf an Serbien a Ultimatum gricht, in Mord grichtli z untasuachn und dabei k.u.k. Organe z beteilign. Serbien hod des Ultimatum zwegn da gfordatn Beteiligung vo k.u.k. Organen obgwiesn, ois andane hädns akzeptiat. Drauf hod Österreich-Ungarn Serbien in Kriag eakleat.
De Russn hom Ongst kopt, dass Östareich oiwei meara Einfluss im Ostn kriagt. Weil Östareich mitm Deitschn Reich und im Osmanischn Reich a Bindnis kopt hot, hom Deitschlond und es Osmanische Reich Russlond en Kriag akläeat. Oba weil die Russn wieda mit de Britn und Franzosn a Bindnis kopt hobn, hobn die Britn Deitschlond und em Osmanischn Reich en Kriag akleat, und donn Östareich. De Franzosn woitn eanan ewign Feind de Habsburger zmindast schwächn und de Britn hobn Ongst kopt, dass Deitschlond ia Vormochtstellung auf See gfährdn kanntn, wei Deitschlond zu dea Zeit extrem aufgrist hod.
Kriagsvalauf [dro werkln]
Bis 1917 san die Britn im arabischn Toal vum Osmanischn Reich weit vuakemmen, Östareich hod in Russlond a bissl an Bodn gwonnen kopt, und Deitschn gonz wenig in Frankreich und Belgien, oba es greaßte Problem vo de Mittlmächte (Deitsches Reich, Östareich, Osmanisches Reich) wor de Blockadn, de wo vahindat hot, dass Lebnsmittel durchkemman san. Bsundas die Deitschn hom probiat de z' brechn und hobn olle Schiffe obgschossn de in da Nordsee worn, und oans vu denen wor aus Vasehn a amerikanisches Passagierschiff, wos die USA dazua vaonlosst hot in Kriag einztretn. Aufgrund vu de Umstände hots zu dea Zeit scho so ausgschaut, dass die Entente-Mächte gwinnen wean, wos da Grund fia Italien wor gegen die Mittlmächte in en Kriag einztretn, obwohl se eigentlich a Bündnis mit Östareich kopt hattn. Trotzdem is fia die Italiena da Kriag gegn Östareich ziemli schlecht gloffa, und zwegn im Versailla Vertrog homs trotzdem no Südtiroi zuagsprocha griagt.
Zua gleichn Zeit hom de Deitschn in russische Exil-Kommunisten Lenin aus da Schweiz noch Russlond transportiat, um do a Revolution onzzetteln. Da Lenin hot mit seim leninistischn Kommunismus die ormen Leit ongsprochn und hots tatsächlich gschofft, dass de Bolschewiki gwunna hom, de wo gegnan Kriag worn; des wor 1917 in da Oktoberrevolution. Die Zeit danoch hot ea gnutzt um kommunistische Reforma in da neien Sowjetunion durchzfian.
Im Novemba 1918 hom de Mittlmächte kapituliat, und san vo dae Entente-Mächte zwunga worn an Friedensvatrog z akzeptian, wo s de gonze Kriagsschuid auf si nema hom miassn. Fia Deitschlond hoaßt da Vatrog Vatrog vo Versailles und fia Östareich Vatrog vo St. Germain. Deitschland und Östareich hom aa olle Kriagsschädn zoin miassn. De Vaträge san vo vuin in Deitschland und Östareich ois Schmochfriedn ealebt worn.
Foign [dro werkln]
As Ergebnis vom Kriag wor, dass Östareich und Deitschlond koa Militär mea hom deafn und dass sie hohe Schuidn ghobt hom, wei se olle Kriagsschädn zohln hom miassn. Östareich hod an grossn Tei vo seine Gebiete valorn. As Osmanische Reich is auf de heitige Tiakei minimiat und zua Republik umgwandlt worn. Italien hod Sidtiroi griagt. De USA is zua Wäitmocht worn und de aloanige eiropäische Vorherrschoft wor damit beendt.
De Wurzln firn Zwoatn Wäitkriag san scho in de Foign vom Erschtn Wäitkriag z findn. Da Vatrog vo Versailles hod scheinbor aa in Aufsstieg vom Nationalsozialismus beginstigt.
Im Netz [dro werkln]
| Wikisource: Erschda Wäidkriag – Quejntexte |
| Boarisches Weatabuach: Erschda Wäidkriag – Bedeitungserklärunga, Woatheakunft, Synonyme und Ibasetzunga |
- Themenportal Erster Weltkrieg
- Deutsches Haus der Geschichte: Erster Weltkrieg
- Spezial der Frankfurter Rundschau: Erster Weltkrieg
Beleg [dro werkln]
- ↑ Spencer Tucker (Hrsg.): The Encyclopedia of World War I. A Political, Social and Military History. Verlag ABC-Clio, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2, S. 273.
- ↑ Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich und Irina Renz (Hrsg.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, S. 664 f.