Zum Inhalt springen

Boarische Grammatik (Zolwerter)

Aus Wikipedia
Der Artikl is im Dialekt Westlichs Nordboarisch gschriem worn.
Der Artikl dou ghejert zo da Artiklsåmmlung iwer d Grammatik vo da Boarischn Sprouch.
A Iwersicht iwer ålle Artikl zon Thema findts in Boarische Grammatik.

Zolwerter - af Latainisch Numeralia - han Werter, bsunders Adjektive, wou a fir Zol oder a Ånzol stenga. Dej song, wejvül Lait, Såchan usw. das genau oder bailaife gmoant han.

D Werter fir d Zoln kinna alloans stej, ålso one a Substantiv, oder attributiv, ålso vor an Substantiv. Ba de alloaninga Zoln zwischa 4 und 12 wird ållamol a -e åghengt, ba de alloaninga zwischa 13 und 99 kån a -e åghengt wern oder niat. Ba de Zoln 1, 2, 3, 100 und 1000 kummt nix åne.

Ban Zolwort zwoa han vo ålters her de drai Gschlechter (Latainisch: Genera) unterschin worn. Baispül han zwej Manner, zwej Ochsn (Maskulinum), zwou Frauan, zwou Kej (Femininum), zwoa Kinder, zwoa Kalwala (Neutrum). Haintzatoch wird in de meastn Dialekte ner nu es sechliche zwoa / zwaa / zwåå fir ållas vawendt.

Es -und- ba zåmmagsetzte Zoln wird af -a- vor Konsonantn kirzt, wej in sechsazwånzg, fimfadraissg, usw., ower vor an Vokal af -ad-, wej in sechsadåchzg, usw.

Nummera Zol, alloans Zol, attributiv
1oans, OMB: aans, NB: oans, oinsoans, OMB: aans, NB: oans, oins
2 (Neutrum)zwoa, OMB: zwaa, Nord-NB: zwååzwoa, OMB: zwaa, Nord-NB: zwåå
2 (Maskulinum)zwee, zwen, NB: zwejzwee, zwen, NB: zwej
2 (Femininum)zwoo, NB: zwouzwoo, NB: zwou
3draidrai
4viere, NB aa: vejerevier, NB aa: vejer
5fimfefimf
6sechsesechs
7simesim
8åchteåcht
9naine, SB aa: noine, nuinenãi, nain, SB aa: noin, nuin
10zene, NB aa: zianezẽ, zen, zea, NB aa: zia
11WMB: ejfe, OMB: ööfe, NB: ölfe, SB: elfeWMB: ejf, OMB: ööf, NB: ölf, SB: elf
12WMB: zwejfe, OMB: zwööfe, NB: zwölfe, SB: zwelfeWMB: zwejf, OMB: zwööf, NB: zwölf, SB: zwelf
13draizene, NB aa: draizianedraizen, NB aa: draizia
14vierzene, NB aa: vejerziane, vierzianevierzen, NB aa: vejerzia, vierzia
15fuchzene, NB aa: fuchzianefuchzen, NB aa: fuchzia
16sechzene, NB aa: sechzianesechzen, NB aa: sechzia
17sibzene, NB aa: sibzianesibzen, NB aa: sibzia
18åchzene, NB aa: åchzianeåchzen, NB aa: åchzia
19nainzene, NB aa: nainzianenainzen, NB aa: nainzia
20zwånzgezwånzg
30draissgedraissg
40vierzge, NB aa: vejerzgevierzg, NB aa: vejerzg
50fuchzgefuchzg
60sechzgesechzg
70siwazgesiwazg
80åchzgeåchzg
90nainzgenainzg
100hunderthundert
1000tausad, tausndtausad, tausnd

Zol-Substantive

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

In Boarischn hoisst's da Oanser, da Zwoarer, usw. De Zol-Substantive han ålso Maskulina, åls Ziffern, åls Notn, ban Würfln, ban Göld, usw. Ner ba da Tråmbån sågt'ma aa de Oanser, de Zwoarer usw.

Ban Göld hom de vaschina Göldsticker aa extra Nama:

Euro-Wert Boarisch (Bayern)
0,01Zent, frejers: Pfenning
0,02Zwoaring
0,05Fimferl
0,10Zenerl, NB aa: Zianerl
0,20Zwånzgerl
0,50Fuchzgerl
1Euro, frejers: Makkl, Markl
2Zwickl

a ungnaue Ånzol

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

In Boarischn kå'ma af a por Oartn[1][2][3] song, das'ma koa gnaue Ånzol moant oder woiß.

Boarisch Standarddaitsch daklert
(so) umara åchteum etwa 8 Uhrower: um åchte hoisst: genau um åchte
a fimf a sechs Moussetwa 5 oder 6 Mass 
(a so) a Zwånzgeungefähr / etwa / zirka 20 
bailaife Zwånzge
ungfer Zwånzge
um de Zwånzge
ån de Zwånzgean die 20, annähernd 20 
(a) Stuck(er) (a) Zwånzgeetwa 20 StückStuck is ar a Zölwort, baispülswais: 20 Stuck Vejch. Stucker is d Mejerzol vo Stuck

A Unterschid Boarisch zo Daitsch: Boarisch ebba (nordboar. aa: eaba) kå ånderscht aswej standarddaitsch etwa niat fir ungfer usw. stej, sundern bedaitt amend, vüllaicht[4][5]. A Baispül: "... ween erba d Söil i soucha kaam, daß ses aa umma fiin."[6] ("... wenn ich womöglich die Seele suchen käme, dass ich sie auch immer finde.")

  1. Ludwig Merkle: Bairische Grammatik. Buch & Media, München 2004, ISBN 3865200788, S. 162: Numerale §18
  2. Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch, Verlag C.H.Beck, München, 1985, ISBN 3406305628, S. 132
  3. Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/München/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871, ba de oanzlna Stichwerter
  4. Ludwig Merkle: Bairische Grammatik. Buch & Media, München 2004, ISBN 3865200788, S. 162: Numerale §18
  5. Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/München/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871, S. 417: etwa
  6. Margret Hölle: Wurzelherz, Mittelbayerische Druckerei- und Verlag-Gesellschaft mbH, Regensburg, 1991, ISBN 3927529311, S. 51

Quölln und Lesats

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]
  • Ludwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Heinrich Hugendubel Verlag/edition vulpes, Kreuzlingen/München/Regensburg, 2005, ISBN 3980702871
  • Ludwig Zehetner: Das bairische Dialektbuch, Verlag C.H.Beck, München, 1985, ISBN 3406305628
  • Ludwig Merkle: Bairische Grammatik. Buch & Media, München 2004, ISBN 3865200788.