Matthias Klostermayr

Aus Wikipedia

Wexln zua: Navigazion, Suach
Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschrim worn.
Biografisches vo 1772
De Hiaslbande in Gfaungenschoft
Die Dillinger „Radbrechmaschine“ (Knochnbrecha-Maschien)

Matthias Klostermayr, vulgo da Boarische Hiasl (Bayerische Hiasl) (Taufregister: Mattheus Klostermair), (* 3. Septemba 1736 in Kissing, † 6. Septemba 1771 in Dillingen an da Donau) wor a Wuidara und a Raibahaptmo - scho zu Lebzeitn a Legendn.[1]

Fia de ormen Teifi woa er a Voiksheld, a Freischitz, a boarischa Robin Hood. Fia de Obrigkeit wor ea a Vabrecha.[2] 1771 is a in Dillingen auf greisliche Oat, duach Rädan und Viatein, higricht worn.

Zwoahundatfuchzg Johr is da Boarische Hiasl im Voik lebendig und es is koa End in Sicht, wia de Hiasl-Erlebniswelt (2006, moderns Museum, vo da EU mitfinanziat) in Kissing zoagt. Des muass oan Grund hobn. Manche Bayern megn hoid oan, dea aufmuggt gegn de Großkopfadn, gegn de Obrigkeit, dea stoarrkepfig is, dea a Schneid hod und - deas so richtig krochn losst. [3]

Inhoitsvazeichnis

[dro werkln] Lebn und Steabn

[dro werkln] Jugend

Am 3. Septemba 1736 is da Matthäus Klostermayr, a Brentanhiesel, in Kissing bei Augschburg im Haisl zum Brentan zur Wäid kemma. Brentano woa a italienischa Schnitza, der friacha in dem Haisl gwohnt hod. Da Hiasl woar das äiteste vo via Kindern. Sein Vadda woa Gmoa-Hiat und Huifsorwata. Mitn Jaga Wörsching woa a befreindet und is mid eam efta af de Jogd mitganga, er hod oba nia gwuidat. Da Hiasl hod schon ois Kind de Jagagschichtn gean ghead. Scho mit 11 Johr (1747) hod da Hiasl de Schui valossn miassn, oba des wor bei dena oarmen Leid domois so. Er hod dem Vadda beim Hiatn ghoifn und af'm Gut Mergenthau bei dena Jesuiten. Da Gutsjaga Wörsching hod den Buam oft zur Jogd mitgnumma. 1751 hod da Hiasl sein erschtn Hiaschn gwuidert, hod oba seim Vadda vasprochn, des nimma z'tuna. 1752 is sei Muadda gschdorm. 1753 is ea im Gut Mergenthau ois Jagaghuif ongstäit woan und hod do guads Gäid kriagt. Wegn seim freindlichn und aufgweggtn Wesn wor ea bei dena Jesuiten sehr beliabt. 1756 is ea vo de Jesuiten entlossn worn. A hormloser Foschingsscherz wor de Ursoch. Ea hod'n Pater Venantius ois Kotznmearda verspottet, wei dea im blindn Eifa af da Jogd stott an Hosn a Kotz daschossn hod.

[dro werkln] Wuidera und Raiba

Nacha is da Hiasl beim Seheranserbauern Joseph Baumüller Obaknecht worn. Do hod er guade Orbat gmocht, hod oba hoamlich gwuidert. Und wia er mit dea Zeit a no a Liabschoft mit da Monika, da Tochta vom Bauern onfaungt hod, is dem Baumüller zvui wuan und es is zum Streit kemma. 1761 hod da Hiasl den Hof valossn.[4] Glei drauf hom eahm de Weaber vo da boarischn Armee festgsetzt. Da Hiasl hod si zeascht sehr kooparativ gem, is oba in da Nocht iaban Lech obghaut. Er hod si dann der Wuidara-Bande vom Grätznbuam Franz Xaver Bobinger ongschlossn, is oba glei wida weg, wei ea do zweng Anerkennung ghobt hod und hod sei eigene Bande grindt.

1765 hod de Monika Baumüller vum Hiasl a Kind kriagt, Korbinian homs eam gnennt. Glei drauf is da Klostermayr vo oan ehemoilign Kamerodn verrotn und zu 9 Monatn Gfängnis vaurteit worn. Wieda in Freiheit, hod er si iatzt imma efta mid dea Stootsmocht, mit Jagan und Soidotn onglegt. 1766 hod ea an Müller den Fonghung obgnumma - Tyras, a sea großn Hund, dea zum Fiachtn gwen sei muass und dea sei ständiga Begleita worn is. Vo Oidbaiern iba Augschburg bis ins boarische Schwobnlaund hod sei Revier greicht. Um de Vafolgung zu erschwean, is des Revier olle poa Wochn gwechslt worn, wos de Bekanntheit vom Hiasl proteschiert hod.

1767 hett da Hiasl no amoi a Gelegenheit ghobt, an rechtschoffanen Weg einzschlogn. Sei Vetta, Dominikus Geyer, a kuafiasschtlicha Leiborzt, woit eam an Postn ois Jaga vaschoffn. Da Hiasl woid si scho vo dea Bande vaobschiedn, is oba vo seine Kamarodn umgestimmt woan - si hobn eam bei da Wuidera-Ehre pockt und ea hod weidagmocht. Ois dann sei treia Spezl Andreas Mayr, da „Bua“, vo de Jaga aus Türkheim festgnumma worn is, is da Hiasl imma rabiata aftretn und 1768 hod a Mensch deswegn steam miassn. Ois Reibahauptmann hod dea Hiasl zua bestn Zeit 30 Berschn ghobt, de oba imma vo Region zu Region gwechslt hom, iatzt sans imma wenga wuan. Am 14. Septemba 1769 hod de Hiasl-Bande den Korporal Denklinger gfangen gnumma und togs drauf hod da Hiasl im Roggenburger Wirtshaus damit droht, an Reichsprälaten zum daschiassn. Iatzt hod de Ständeversammlung in Augsburg zum eascht moi reagiat und beschlossn, zsamman Front gegn de Hiasl-Bande z'macha.

[dro werkln] Ende

Ende 1770 is a ganze Kompanie Soidotn und Jaga, unta Fiarung von Premiereleutnant Schedel, gegn de Bande in Bewegung gsetzt wuan. Onfang 1771 is da Hiasl vo ana Wiatstochda varrodn wuan. Er und 9 vo seine Berschn san nacha im Gosthof Post zu Osterzell noch via Stundn heftigstn Feiagfecht verhoftet woan. Dabei hods 5 Tote gebn, davo zwoa Wuidara.

An Hiasl und seiner Bande san iwa 50 Stroftotn vorgwoafn woan (inkl. Raub, Erpressung und Totschlog). Via vo seine Kamerodn, darunta a dea „Bua“, is mit Hilfe von Studentn aus Dillingen im letztn Moment de Flucht aus'm Gfengnis glickt. Im Prozess in Dillingen wor da Klostermayr imma ganz ruhig und gelossn, hod nix obgstrittn, hod si oba fia ollas grechtfertigt. Sei Gelossnheit und Unbeigsamkeit hod vuin Leit imponiat.

1771 is da Boarische Hiasl mit nua 35 Joa in Dillingen an da Donaubruckn auf greisliche Oat duach Rädan und Viertein hingricht woan. „Als ihm alle Gebeine gebrochen waren, ward der Cörper unter die Bühne gebracht, wo ihm der Kopf abgehauen und der Rumpf in vier Stücke zertheilet wurde.“[5]

De letztn Worte:
„Dem Menschen ist es gesetzt zu sterben und auch von denen, die mich gerichtet haben, wird in 50 Jahren gewiss keiner mehr am Leben sein!“[6]
Oda boarisch: „In fuffz´g Jahr seids ees aa hi. Und da Kurfiascht aa!“

[dro werkln] Umständ und Charakta

[dro werkln] In dera Zeit

Im 18. Jahrhundert wor no de Zeit vum Absolutismus in da Politik. Des Elend dea oanfochn Leit hod de Obaschicht ned interessiat. De Prochtentfoitung des Adels und dea Kirchn woa uneamesslich, de Willkia oft aa. In dera Zeit san oba aa neiche Ideen entstandn, Ideen vo Demokratie und Freiheit. Da Boarische Hiasl hod de Schneid ghobt den Exzessen vo da Obrigkeit zum Trotzn. Es wor oba a de Zeit dea großn Klassika. Goethe, Schiller, Mozart und Beethoven woan Zeitgenossn vom Boarischen Hiasl und hobn sicha vo eam gheat ghobt. Dea Schiller hod den Hiasl jo a in de Räuber ais Karl Moor vaewigt.[7]

Duach ibatriebane Hege, de duach den Adel forsiat worn is, hods zvui Wuid gebn, wos dena Bauan gschod hod. De Wuidara worn deshoib im Voik sea beliabt. Jogd wor noch Osicht vo de Herrschendn „Herrenrecht“. Fia Leid wia'n Hiasl wor des Wuid oba Gmoaguad. De Herrschendn hom des ois Ogriff af de herrschende Ordnung gsegn.

[dro werkln] Charakta

Da Boarische Hiasl hod a freindlichs, aufgweggts Wesn ghobt. Er woa bei de meistn Leidl sea beliabt, a daduach dass er freigebig woa und gean ollas teit hod. Er is in ganz oame Vaheltnis aufgwoxn, streng eazogn worn und hod bei dena Jesuitn a guade Ausbuidung ghobt. Er hod deshoib aa a guads Auftretn ghobt und hod drauf gschaut, das er imma guad onzogn woa. Mit a wengal Glick wa er a rechtschoffena, guada Jaga woan. Sei Storrkepfigkeit hod des verhindad. Es is oba a so, dass er - duach de Umständ - mid da Zeit imma härta und brutala worn is und si imma mea Leid vo eam zruckzogn hom. Sei Unbeigsamkeit - trotz Foiter - im Prozess und am Tog vo da Hinrichtung hod vuin imponiad und zua Legendnbuidung beitrogn. Si hom eam oanfoch ned kloan kriagt.[8]

[dro werkln] Nochgliahn in da Voikskultur

Dea Bayerische Hiasl lebt weida. In Liada, Legendn, Gschichtn und im Theata. Vui Wirtsheisln trogn sein Nam, Schützen- und Theatavereine, a historische Biasortn und Wanderwege.

[dro werkln] Museum

2006 is auf Schloss Mergenthau bei Kissing des Museum Hiasl-Erlebniswelt aufgmocht woan. A moderns Multimedia-Museum (vom Freistaat und vo da EU finanzirt). 8 aufwendige Themeninseln erzäin de Gschichten vom Boarischen Hiasl. Dioramen, Comix, Projektionen, Heaspui und Videos zoagn de Stationen vom Hiasl Lebn.

[dro werkln] Gschichtn

  • Fried. Wilh. Bruckbräu: Der bayerische Hiesel, Wildschützen- und Räuberhauptmann, landesverrufener Erzbösewicht. Ein deutsches Volkslesebuch mit Holzschnittbildern (Roman). München, 1834[9]
  • Michael Pröttel: Es spukt in Oberbayern. 25 geheimnisvolle Sagen zwischen Donau und Alpenrand. München, 2007 (Hiasl, S. 32 ff); ISBN 978-3-7658-4174-3

[dro werkln] Theaterstickln

Dea Boarische Hiasl woa des Voabuid fia den gerechtn Reibahauptmann Karl Moor in Friedrich Schillers Räuber und fia vui Voiksstickln.

  • Anne Faber, HIAS – Ein Volksheld. Ein Wilderer-Musical über Matthias Klostermaier. Musik von Johannes Faber (oide Melodien in Jazz-Funk Mantl)[10]. UA: München, Staatstheater am Gärtnerplatz, 1999 Neuinszenierung: München, Kleine Komödie am Max II, Juli 2003
  • Herbert Walter, Der Bayrische Hiasl oder Die Reise nach Amerika. UA: Stadttheater Landsberg, 2006
  • Hannes Rupprecht, Der bairische Hiasl. UA: Laienspielschar Windischeschenbach, 2007.
  • Wilherm Köhler, Der bayerische Hiasl - Aus dem Leben des Matthias Klostermair. Ein Volksstück nach einer Erzählung von Dr. Hermann v. Schmid. UA: Freilichttheater am Sisi-Schloß, Theaterfreunde Wittelsbach 2007

[dro werkln] Musik

Zu Lebzeitn vom Hiasl is scho a Voiksliad entstandn (1763), des heit no gsungen wiad. Späda san no mehr dazuakemma, oba des des Liad vom Boarisch Hiasl is des bekannteste bliebn und des gibts in vuin Variantn von Polka bis Rock.

  • Biermösl Blosn zsamm mit de „Toten Hosen“: Da boarisch Hiasl (1994)
  • Tegernseer Zwoagsang: Da Boarische Hiasl (1990). Traditionelle Volksmusi
  • Weißwurscht Massaker Bande: Boarisch Hiasl (2008). Folk-Metal-Punkmusi
  • Schellenberger Musikanten (2008). I Bin Der Boarisch Hiasl. (Album Maxi Boarisch)

[dro werkln] Hiasl Liad

I bin da boarisch Hiasl
koa Kugl geht mar ei
drum fürcht i koan Jaga
und sollts da Teifi sei

Im Wald drauß is mei Hoamat
Im Wald drauß is mei Lebn
Da schiali i Reh und Hirschal
Und Wildschwein a daneben.

Was soll i mi a fürchtn
mei Kugel trifft ja guat
und wenn die Streifn kemma
des sagt ma z'erscht mei Gmüat

Und wenns mi a umringa
de dumma Esiköpf
sehgns mi, den boarisch Hiasl
so lafas glei, de Tropf.

Und tuan mi d'Feind vafoign
und lassn mia koa Ruh
knag l halt oan in d'Finga
so muaß ers büaßn gnua.

A himmilanga Jaga
hat droht, er hängt mi auf
üawei is umkehrt ganga
wia ölt im Lebnslauf.

Im Wald san mir zammenkemma
des hat koa Mensch net denkt
beim Schöpf hab i eahm genomma
und schnell am Baum naufghängt.

I bin der Fürst der Wälder
und koana is mir gleich
so weit der Himmi blau ist
so weit geht a mei Reich.

Das Wild auf weiter Erde
is freies Eigentum,
drum laß i mi net hindern,
denn wers net schiaßt, war dumm.

Es gibt koa schönres Lebn
wia i führ auf da Welt
da Bauern gebn ma z'essn
wnd wenn is brauch, a Geld.

Drum tua i d'Felder schützen
mit meine tapfren Leut
und wo i a nur hikimm
o Gott, da is a Freud!

Und kommt die letzte Stunde
und schliaß i d'Augen zua
Soldaten, Scheren und Jaga,
erst dann habts ös a Ruah.

Da wird sich's Wild vermehren
und springen kreuzwohlauf
und d'Bauern, die wer'n ruafn
„Geh, Hiasl, steh doch auf!“[11]

[dro werkln] Fuaßnotn

  1. J.N. Nöggler, Der Bayrische Hiesel, Reutlingen, 1867, in: Das war der Bayerische Hiasl, Hrsg. Walter Hansen, Pfaffenhofen, 1978, S.77f
  2. Michaela Karl, Sozialrebellen in Bayern, Regensburg 2003, S.9ff
  3. Dietz-Rüdiger Moser, Sympathische Rebellen, in: geachtet & geächtet, Regensburg, 2007, S.5f
  4. www.kissing.de/kultur/geschichtliches
  5. Festghoidn in de Grichtsaktn vo 1771, aus: Bernhard Ganter & Werner Schlierf, Vom Fressen und vom Sterben. 1992. ISBN 3-89833-119-9
  6. www.bayrische-hiasl.de/hiasl_neu
  7. Hiasl Erlebniswelt, Station 1
  8. Spiegel: Projekt Gutenberg
  9. Walter Hansen: Das war der Bayerische Hiasl: Deutschlands berühmtester Wildschütz und Räuberhauptmann. Pfaffenhofen, 1978. S.99ff
  10. Jazzzeitung, Regensburg, 2001/2
  11. Volksliederarchiv

[dro werkln] Literatua

  • Anonymus: Leben und Ende des Bayerischen Hiesels. Augsburg - Frankfurt - Leipzig, 1772. ISBN 3-7832-0189-6
  • Karl Kraus: Der Hias, in: Die Fackel. Januar, 1917.
  • Fritz Meingast: Die Vogelfreien: ein Lebensbild des Bayerischen Hiasl und seiner Gefährten. Buxheim/Allgäu, 1962
  • Gerlinde Haid: Der „boarische Hiasl“ in Österreich. In: Volksmusik in Oberbayern. Festschrift Wastl Fanderl. München-Pasing, 1985, S. 189-199.
  • Walter Hansen: Das war der Bayerische Hiasl: Deutschlands berühmtester Wildschütz und Räuberhauptmann. Pfaffenhofen, 1978. ISBN 3778731106
  • Karl Kraus: Der Freischütz am mittleren Lech. Gegensätze und Widersprüche rund um den Bayerischen Hiasl. In: Landsberger Geschichtsblätter 1972/87-90
  • Hans Schelle: Der Bayerische Hiasl. Lebensbild eines Volkshelden. Rosenheim 1991. ISBN 3-475-52701-4
  • Gierstorfer, Wolfgang: Der Bayerische Hiasl im Brucker Land, in: Amperland. Heimatkundliche Vierteljahresschrift für die Kreise Dachau, Freising und Fürstenfeldbruck 32 (1996), 264-268
  • Toni Drexler et al.: Im Wald da sind die Räuber: Kneißl, Hiasl & Co. Räuberromantik und Realität. Schöngeising, 2002. ISBN 3-932368-07-X

[dro werkln] Weblinks

Peasönliche Weakzeig
Andane Sprochn