Westmittlboarisch
| Der Artikl is im Dialekt Westmittlboarisch gschrim worn. |
Wesdmiddlboarisch is de Ard, boarisch zun ren, wia ma's in Owabayern, Nidabayern und in Regiona vo Owaesdareich, Soizbuag und im Woid- und Mostviadl vo Niedaöstareich duad.
[drå werkln] Wesdmiddlboarisch in Owabayern
- S' deidsche Woad "an" is z' Owabayern "o"
- Des meagt ma ab und zua aa bei Stejn in am andan Woad, wo "an" voakema ko:
- Wer kann, der kann - Wer ko, der ko
- Anmelden - Omejdn
- Aa grammadikalisch hod ma do a bor Eingheiddn (Boarische Grammatik)
Sondaforman in Sidostobabayern
- im Cheamgau:
+sågt ma statt: vui, Buid, Spuin, wuid = vej, Bejd, Spejn, wejd, wia in Tein vo Niedabayern
- im Rupertiwinke:
+ sågt ma statt: vui, Buid, Spuin, wuid = vii, Biid, Spiin, wiid
+ då wern aa Weartda mit da Siibn "ur" zua "ui" , Wia zum Beispii: kurz zua kuiz und durch werd zua duich...
+ aa wia vo Teil in Niedabayern und im Innviartl, werd ar zua oa, wia bei schwarz zua schwoarz...
+ A Bsondaheit im Cheamgau, Rupertiwinke, Reichahoi, Berchtsgoan, am Soizburgaland unda am westlichn Soizkammaguat is de oftvawendde Siim "ei" statt "al", wia bei Vor Nåch -und Hausnåman: Seppei, Hansei, Marei, Huabei, Moarei, Miinei... wia aa bei Sachan und Leit: Bergei, Dirnei, Mandei...
[drå werkln] Wesdmiddlboarisch (Niadabayern, Obaesterreich, Flachgau, Woid- und Mostviadl)
- im greeßdn Tei va Niedabayern (Straubing, Deggendorf), im Boarischen Woid und am untern Inn und im westmittlboarischen Sprochgebiet va Esterreich sogd ma zum deidshn Laud "an" "â":
- Wer kann,der kann - Wea kâ, dea kâ
- Im Noadn vo Nidabayan songs zwa "o" zu "an", dafia songs koa wesdmiddlboarisch gfabds a sundan oa: * Gâddn=Goaddn
- schwâz=schwoaz
- Letzdane Regl mit "oa" schdadd "a" guid a fia's Innviadl
- Im westlichn Niadaresterreich, in de gressan Steedt und in große Teile vom Land Soizbuag meagd ma scha, wia as Wesdmiddlboarisch in Osdmiddlboarische iwagäd:(Soizbuaga Land eha Omb, Obaesderreich eha Wmb)
- "aa" is zwa nu "oa": * broad stod braad
- gloa stod glaa
- owa es is de wesdmiddlboarische Veabendung scha weggfoin:
- mochn stod macha/mocha
- kaufm stod kaffa/kauffa (a nach f- sogt ma heid nur no in Bayern und im Müi- und Woidviadl)
Ois des guid freile ned fia Stedt, wei ma do nia song ka, vo weicham Teil vom boarischn Sprochraum de jeweilige Stodt beeinflussd wiad. A bo Beischbui:
- Bassau wesdmiddlboarisch
- Rengschburg wesdmiddlboarisch
- Inglståd wesdmiddlboarisch
- Soizbuag sowoi wesdmiddlboarisch ois a osdmiddlboarisch
- Linz osdmiddlboarisch
- Landshuad wesdmiddlboarisch
- Minga wesdmiddlboarisch
In manchane Stedt wia voa oim in Minga weadt fast nua no hochdeitsch gred.
Nu wichdige Regln fiad Ausschbroch/"L-Vokalisierung":
Sidlichs Niadabayern, Innviadl, Owabayern:
- -ui:
- schbuin
- vui
- Des guidt
Reodoi, Boarischa Woid, Innviadl, Chiemgau:
- -êi (bzw. -öi):
- schbêîn
- vêi
- Des gêydt
Rupertiwingge, Beachtsgona Lond:
- -ii:
- schbiin
- vii
- Des giit
Muidoafa Raum sowia Flachgau (Soizburg):
- -oi:
- schnêi = schnoi
- gêîb = goib
- d'Hêifdn = d'Hoifdn
De Meglichkeid as boarische -oi zun bedona is grod in a bo Regiona vo Owabayern ible.