Gmias

Aus Wikipedia
Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Südostobaboarisch gschrim worn.
Gmias

Gmias san Pflanzna oda Taile davo, de wo ma ois Mensch essn ko. Des Woat Gmias is a kulinarischa Begriff, koa botanisch aidaitige Definizion. Desweng is de Ågrenzung aa vo Tradiziona und kuitureie Aschpekt ohengig und werd oft subjektiv troffa. Olle Taile vo Pflanzn, de ned vahoizn, sondan noch oam oda mehrare Joahr obahoib vo da Erdn obsterm, kennan Gmias gnennd wern. Schwammerl zäid ma noamalawais aa zum Gmias dazua. Andrasaits wean Niss, Kraidln und Gwiaz und des, wos kulinarisch unta Obst lafft, ned zum Gmias grechnd. Droad im Sinn vo Kerndln, aus dene ma a Mäi mocht, genauaso Rais, werd ned ois am Gmias zuagherig empfundn. Maiskoim, de botanisch aa zum Droad zäin, wern dageng scho ois Gmias wahrgnumma.

Ågrenzung zum Obst [dro werkln]

De Ågrenzung zwischn Obst und Gmias is ned ollawei aidaitig. Zerschtamoi zäin zum Obst hauptsächle de Taile voara Pflanzn de ma in da Botanik Frucht nennd. Bei de Tomatn und de Guakn gehts oba scho los. Botanisch sand des Fricht, kuiturej gseng zäid mas zum Gmias.

Gmias is maisdns blos oajarig oda de Planzn trogt jenfois blos oamoi. As Obst dageng kimmt eha vo Baama und Streicha, de vahoizn und wiedahoid an Ertrog bringa.

Ois Ohoitspunkt ko ma aa nemma, dass Gmias eha kocht werd, wo ma Obst eha ohne waidane Vaarbatung essn ko, wails scho vo si aus gschmakig is, maisdns siass oda saua. Gmias schmeckt teilweis ned so aromatisch, desweng duat ma oft aa nu a Gwiaz, wia Kraidln oda Gwiazpuiva, eine. Des mittlhochdaitsche Woat gemüese hod se vo dem Woat Mus obgleit', wos nix andas hoasst wia "Brei aus kochte Pflanzn".

Im Judndum is de Untascheidung aa wichtig wei ma je nochdem an andan Segn iba des Essn sprecha duad.

Gliedarung [dro werkln]

Fia jedn botanischn Teil vo da Pflanzn ko ma a Reihe Gmias ois Beispui nenna.

Wurzl 
Raner/Route Roum, Gäibe Ruam, Radi, Kre(n)
Zwiwe 
Zwiwen, Gnofi
Knojn 
Eadepfe/Erbirn/Grumbirn, Koirabe
Stengl 
Spargl
Bladdln 
Solod, Porree, Kraut/Koi
Bleame 
Bleamekoi/Karfiol
Sama 
Eabsn, Bohna
Frucht 
Tomatn/Paradaisa, Guakn/Gugumer/Kimerling, Kiabis

Listn vo Gmias [dro werkln]

Büdl Lemma Synonyme botanische Bezeichnung deitsche Wikipedia
2010-06-18-supermarkt-by-RalfR-5.jpg Radi Bier-Radi Raphanus sativus var. albus de:Rettich
Kren Verkauf.jpg Kren Armoracia rusticana de:Meerrettich
Carrots.jpg Gelbe Ruam Karottn, göbe Ruam, Mearl, Muakn, Muakal Daucus carota subsp. sativus de:Karotte
Rote-Beete-beta-vulgaris-Marktware.jpg Ranna Rauna, rote Ruam Beta vulgaris subsp. vulgaris de:Rote Bete
Sellerieknollen.JPG Zelina Sellari, Zölla, Zeller Apium graveolens de:Echter Sellerie
SchwarzwurzelWurzelnBundware.jpg Schwoazwuazn Scorzonera hispanica de:Garten-Schwarzwurzel
Wurzelpetersilie Wurzel.jpg Petersil-Wuaz Pädasü-Wuazn Petroselinum crispum de:Petersilie