Zwoata Wötkriag
Da Zwoate Wötkriag woah vum 1. Septemba 1939 bis zum 2. Septemba 1945, oba am 8. Mai woah er in Eiropa aus. Er woah da zwoate auf globala Ebene gfiate Kriag vo sämtliche Großmächte vom 20. Joarhundert und is da gresste Konflikt mid de meistn Dodn in da Gschicht vo da Menschheid. Er is der oanzige Kriag, in dem sowoi atomare (von de USA in Japan) ois aa biologische und chemische Woffn (oi zwoa vo Japan in China) eigsetzt worn san (ABC-Waffen).
Auslesa woah in Eiropa da Angriff vom Deitschn Reich auf Polen ohne Kriagserklärung am 1. Septemba 1939. De Ausweitung vom Kriag auf de USA und Asien is durch den japanischen Angriff auf Pearl Harbor (Hawaii) am 7. Dezember 1941 gscheng. 1945, am 9. Mai, hot da General Wilhelm Keitel de bedingungslose deitsche Kapitulation untazeichnet. De Japana ham am 2. Septemba 1945 kapituliert.
Inhoitsvazeichnis |
Voagschicht [dro werkln]
In de zwanzga und dreißga Joar vom zwanzigstn Joarhundat hod da Faschismus in großn Tein vo Eiropa imma mehr an Bedeitung gwunna. Da Benito Mussolini hod mit seim Marsch auf Rom 1922 de Macht in Italien an sich grissn. 1936 hod Italien, des enge Beziehungen mitm Deitschen Reich ghobt hod, Äthopien ogriffa, 1939 hams Albanien annektiert.
In Spanien hams vo 1936 bis 1939 den Spanischen Bürgerkrieg austrong, und zwar zwischn da Volksfrontregierung, de hauptsächlich vo Republikaner, Sozialisten und Kommunisten gsteyd worn is, und vo Anhängern von oana, vom General Franco gfüahden Militärrevoltn. D'Franzosn und d'Russn hom da "Volksfront" Waffn und Kriegsmaterial gliefert, de Deitschn und d'Italiener hom an Franco mit seine Nationalisten unterstützt. De deitsche nationalsozialistische Regierung hod extrig fürn Franco de Legion Condor gschickt, de entscheidend zum Sieg vom Franco beitrang ham.
In Deitschland is der Nationalsozialismus seit de dreißger Joahr zuar Massenbewegung ogwachsen. Am 30. Jenna 1933 is ihr und eanane rechtskonsavativen Vabündeten de Mocht übagehm worn: Da Adolf Hitler is vom Reichspräsidenten Paul von Hindenburg zum Reichskanzler ernannt worn. Der hod dann aus Nationalsozialisten und Deitschnationalen as "Kabinett Hitler" büit. De Revision da internationalen Ordnung vom Versailler Vertrog, scho a friarers Zül deitscher Regierungen, woar as Programm vo de Nationalsozialisten und eanane Vabündetn. Mitm Wiederanschluss vom Saargebiet ans Deitsche Reich 1935, an Einmarsch ins entmilitarisiert Rheinland 1936, den Anschluss vo Esterreich und de Abtrennung vom Sudetenland vo da Tschechoslowakei im Münchna Abkommen 1938, san de ersten zwoa Züle weitgehend erfüllt und vo da englischn und französischn Appeasement-Politik begünstigt worn. Sogar nochm Einmarsch in de sogenannte "Resttschechei" im März 1939, hods a bloß Proteste vo de Franzosn und Engländer gem, gmocht hams nix. Glei danoch hat Litauen wegam politischen Druck as Memelland an Deitschland zruck gem, d'Slowakei is a eigena Staat gwordn und war von am Schutzvatrog eng an Deitschland bundn. D'Engländer und d'Franzosen woitn de deitsche Expansionspolitik eigrenzen und ham de Polen und de Rumänen a Garantieerklärung gem, a weng späda is dann in a förmlichs Bündniss umgwandelt worn.
Im August 1939 hod Deitschland mit da UDSSR übaraschnd an Nichtangriffspakt gschlossn, späda bekannt als "Hitler - Stalin Pakt". In am geheimen Zusatzartikel homs ned nur die Aufteilung Polens, sondan ano die Aufteilung ganz Europas in sogenannte Ineressenssphärn ausgmacht.
De Expansionspolitik vo de Japana hod in de dreißger Joahr ogfangt, nachdem de japanischen Militärs oiwei mehr in da kaiserlichen Regierung zum song kriagt ham. Sie ham gmoant, sie seiadn de "Schutz -und Ordnungsmacht" vo de ostasiatischen Völker gechan Westn und kanntns dementsprechend beherrschen. De Japana woitn de Rohstoffvorkommen und Arbeita, de de andan (Ostasiaten) ghabt ham. De hättns nämlich fiar ihr Wirtschaft braucha kenna. Zerscht hams de Mandschurai vo China erobert und besetzt und as Protektorat Mandschuko errichtet, wal de Mandschurei damois stark industrialisiert wor. Wal's dann zu internationale Proteste kumma is, sans 1933 ausm Voikabund aus-, und 1936 in Antikomminternpakt eidrehn.
1937 hod dann da zwoate japanisch - chinesische Kriag ogfangt. Den Ausbruch vom zwoaten Wöltkriag in Europa ham se de Japaner mit da Besetzung vo Französisch - Indochina und andare südostasiatischn Gebietn zu Nutzn gmacht. Auf des aufe hod de USA und as Vaeinigte Königreich a Embargo gega Japan vahängt und hod deren finanzielle Mittl im Ausland eigfrorn. 1940 hod Japan an Dreimächtepakt mit Deitschland und Italien untaschrim. Weil mitm Embargo koane Rohstoffe vo de europäischn Vabündetn ins Land kumma san und wals ohne Rohstoffe eanane imperialistischn Bestrebungen nimma hättn weida durchsetzn kenna, ham de Japana ihrn oanzign Ausweg im Kriag mit da USA und mitm Vaeinigtn Königreich gseng.
Valauf [dro werkln]
1939 [dro werkln]
Aum erstn Septemba 1939 um dreiviertl fünfe in da Fruah hod de deitsche Wehrmocht de Grenz zu Poin übaschrittn. Drauf haum Englond und Fraunkreich de Deitschn in Kriag erklärt. De poinische Armee is innahoib va zwoa Wochn niadergschlogn wordn und Deitschlond hot den greßtn Teil va Westpoin besetzt. De Sowjetunion hod an Teil im Ostn annektiert (gemäß dem Deitsch-Russischn Nichtaungriffspakt vam August 1939).
1940 [dro werkln]
In dem Joah hot Deitschland mit da Blitzkriagtaktik Fraunkreich, Belgien, Holland, Dänemark und Norwegn erobert. Außadem hot da Luftkriag um Englond ohgfongt, der wo bis 1941 dauert hod.
1941 [dro werkln]
Am 22 Juni hot die Wehrmocht Russlond ohgriffn. In dem Joah is a de Vereinigtn Stååtn in den Kriag eitreten, weil de Japaner bei Pearl Harbor ohgriffn hom.
1942 [dro werkln]
1942 woah de Wende im Kriag in da Schlåcht vun Stalingrad.
1943 [dro werkln]
1943 hom de Amerikaner und Englända Italien in da "Operation Husky" erobert. Außadem hom de Alliierten Nordafrika gonz annektiert.
1944 [dro werkln]
Am 6. Juni 1944 san de Alliierten in da Normandie in Frankreich eihgfoin. Des gonze is bei de Westalliertn unta dem Decknomen Overlord obglaufn. In de fünf Strondobschnitte: Gold, Juno und Sword, des woan de Strondobschnitte, woh de Engländer und Kanadier zuaständig woan. Omaha- und Utah-Beach woa des Londegebiet vo de US-Amerikana. De deitsche Wehrmocht hod ois Vorbereitung gegn a soiche Londung a muats Bollwerk, an Atlantikwall, üba de Läng vo da gesaumtn Nordküstn vo Spanien bis Deitschlond aufbaut.
Am 20. Juli hom da Oberst Claus Schenk Graf vo Stauffenberg und a boa ondare höihe Wehrmochtsoffiziere an Ånschlog aufn Hitler vaübt, dea oba ned gonz hinhaun meng hod.
1945 [dro werkln]
1945, am 9. Mai, hot da Wilhelm Keitel de bedingungslose deitsche Kapitulation untaschriem, oba am 8. Mai hot de Wehrmocht scho nimma kämpft. Am 6. und 9. August 1945 san gegen die japanischen Städte Hiroshima und Nagasaki Atombomben obgworfen woan. Deshoib hom ah de Japana am 2. September doan kapituliert.
Im Netz [dro werkln]
- Der Zweite Weltkrieg im Lebendigen virtuejn Museum Online
- Zweiter Weltkrieg in da Virtual Library Zeitgeschichte ban Historischen Centrum Hagen
- Zweiter Weltkrieg aufm Informationsportal zur politischn Buidung
- Der alliierte Bombenkrieg 1939–1945 ban Fachportal historicum.net (Redaktion: Ralf Blank, Historisches Centrum Hagen)
- Verkündung der Kapitulation der deutschen Wehrmacht, 8. Mai 1945; Originalton (35 Sekunden) im Deutschen Rundfunkarchiv (Real-Audio-Format)
- Die deutsche Kapitulation 1945; historische Buida und Dokumente vom Bundesarchivs
