Schmei
Aus Wikipedia
| Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschrim worn. |
Schmei (Schnupftabak) is a fein zribna Tabak, den wo ma si in d Nosn aufe schiabt (schnupft). Da Schmei wead z Bayern aa Bries, Schnupf, Schmeizla, Schmoizla, Dawak oda Nosnlega gnennd.
Inhoitsvazeichnis |
[dro werkln] Gschicht
S Schnupfa vo Medikamentn und Tabak woa bei vuin Väikan af dera Wäid bekannt, scho bevoa da Tabak in Eiropa eigfiat woan is. Es is schriftli belegt, dass scho voa iba 1000 Joa za Zeit vo da Tang-Dynastie (618-907) Arzneimittl gschnupft woan san. Ob dafia aa Tabak vawendt woan ist, woass ma ned mit letzta Sicherheit, es wiad oba von Forschan vamutet. Sicha is, dass ab da Ming-Dynastie (1368-1644) Schnupftabak ogwendt woan is.[1]
Nach Eiropa is da Schmei owa vo Amerika kema. Zum erschtn Moi hod a Eiropäa des Tabakschnupfen 1496 bei de Indiana auf Haiti gsegn und driba gschriem; des woa da Mönch Romano Pane. Imma wann de Kenige de Getta um Rat gfrogt ham, hams Schmei (in da Indianasproch Cohabba) gschnupft. Danoch hams glei eanare Visiona ghobt.
1561 hod da Jean Nicot, franzesischa Gsandta am portugiesischn Hof, Tabakblattln und Saatguat nach Frankreich und an den Kenigshof brocht. De franzesische Kenigin Katharina von Medici is glei drauf zur begeistatn Schnupfarin woan. Si hod an Schmei gegn Kopfwäh und Migräne vawendt und so es Schnupfn hoffähig gmocht. Deshoib hod ma an Schmei a lange Zeit "Puiva vo da Kenigin" (poudre de la reine) gnennd.
Im 17. Jh. is des Schnupfn vo einign Vatretan vo da Obrikeit bekämpft woan. Da Papst Urban VIII hod Schnupfan mid da Exkommunikation droht und 1643 hod da Zar Michael s'Schnupfen unta de Strof Nosnobschneidn gestäid. Auf da andan Seitn woa Kenig Ludwig XIII aa Anhänga vom Schnupfn.
1677 is Sevilla de erste Schnupftabak-Manufaktur vo da Wäid entstanden, ois kenigliche Tabakfabrik. Se hom durtn schwaan Tabak aus Kuba, domois no a spanische Kolonie, vaorbeitet. In ihra bestn Zeit um 1840 homs mid 40 Tabakmuin und 1.700 Orbeita iba 1.000 Tonnen Schnupftabak jeds Joa produziat. Damid wor Schnupftabak wirschoftlich wichtiga wia de andan Kolonialworn ois do woan Kaffee, Tee oda Rohrzucka.
Im 18. Jh. is Schmei imma populära woan. Napoleon, Kenig Georg III und Kenigin Charlotte vo England und aa da neiche Papst Benedict XIII woan bekennende Schnupfa. 1733 in Deitschland de easchte Schnupftabakfabrik in Offnbach am Main entstandn, de Firma Bernard de's heit no gibt. Davor hod ma an Schmei in Deitschland nur in Apothekn kriagt. Im 19. Jh. hod dann s'Raucha s'Schnupfa zruckdrängt. In Bayern hod si da Schmalzla oba stärka ghoidn ois in ibrign Deitschland.
In letzta Zeit hods in Deitschland und Eiropa aa Wiedaauflebm vom Schnupftabak gem. Des kimmt woascheinli vor oim durch de imma strengan gsetzlichn Rauchvabote. Es gibt iatzt wieda a Schnupfaszene mit Schnupfvareine, Schnupfmoastaschoftn, vuin Anbietan, Netzgschaftln (Onlineshops), neichn Schnupfmaschinen und mehr.
[dro werkln] Oatn vo Schmei
Bis vor 200 Joah is Schmeizla ned ois Puiva, sondan in Form vo Karottn oda Bandln vakafft worn. Voam Schnupfa hod ma si domois eascht säim des Puiva zareim miassn.
Schmei untascheidt si nach de Produktionsvafoan, de vawendtn Tabakoatn und da Aromatisierung.
[dro werkln] Schmeizla A Brasil
De boarische Spezialität Schmeizla (Schmoizla) Brasil is in Bayern und Österreich de beliabtaste Soatn. Brasil hoasst a deswegn, wei a friaha aus gsoßtn dunklen Brasiltabakn gmocht woan is, de ma z'endlos langen Tabakzepf ("Mangotes") gflochtn hod. Und "Schmoizla" kimmt von Schmoiz, wos ma amoi vawendt hod, damit de Bries weniga staubig gwen is. Heit nimmt ma dazu Tabaköi.
Da Schmoizla hod an erdig-wiazign Tabakgschmock. Es wean koane oda nura weng Aromen zuagem. Schmoizla is dunklbraun bis schwoaz, vagleichsweis grob zariem und a wengal feicht-klebrig (Tabaköi).
[dro werkln] Snuff
Snuff is iatz da meistvakaffte Schmei auf da Wäid und kimmt urspringli aus England. Heit is de Firma Pöschl Tabak aus Niedabayern da wäidgresste Herstella vo Snuff.
Snuff is meistns aromatisiat, oft stoak. De Konsistenz reicht vo staubig iba puivrig bis krümlig-klebrig. Snuff is meistns fein gmoin und hod a hejbraune bis dunklbraune Foab.
[dro werkln] Klassika
Des Ahnl vo de heitign Oatn vo Schmei is aus Tabak-Karottn puivad woa. Heit wiad a oba nua no sejtn so produziat.
De Klassika schmeckt ganz stoak noch Tabak. Af Aromatisiarung wiad meistns vazicht oda es wiad nua a weng Aroma eigsetzt. De Klassika san mittlfein bis grob gmoin; de Kosistenz is feinkearnig und trocken, nua säitn feicht-klebrig.
[dro werkln] Schnupfpuiva
Schnupfpuiva enthoid koan Tabak und is deswegn koa echata Schmei. Da Inhoid is haptsächli Traubmzucka und Aromastoffe. In Afrika und Asien gibts a Schnupfpuiva, des aus Kreitern, Wuazln und Pottaschn heagstejt wiad.
[dro werkln] Markn und Hersteja
[dro werkln] Deitschland
- Gebrüder Bernard - grindt 1733 in Offenbach, iatz is da Firmensitz in Sinzing, Bayern; klassischa Schnupftabak: Alt-Offenbacher köstlich, Pariser No. 2, Gekachelter Virginie, Klostermischung - Boarische Schmeizla: Original Schmalzlerfranzl Brasil.
- Lotzbeck - grindt 1774
- Sternecker, Ludwig Inh. Alfred Sternecker, Straubing - grindt 1900 vo Ludwig Sternecker, heit vom Alfred Sternecker gfiaht. Sternecker produziat in oam Oa-Mo-Betriab no drei Schnupftabaksoatn noch oida, handweaklicha, bayrischa Tradition.
- Pöschl Tabak, Landshut, Bayern - grindt 1902; Snuff: Gletscherprise, Gawith Apricot Snuff - Boarische Schmeizla: Doppelaroma D, Südfrucht und Perlesreuter
- Wittmann - grindt 1955
- Arnold Andre
- Dallmayr
[dro werkln] Vaeinigts Kenigreich
- Fribourg & Treyer - gründt 1720 in Sheffield; gheat da Firma Wilsons & Co (Sharrow); produziat oanzigoatige Soatn noch oidn franzäsischn Rezeptn;
- Wilsons & Co (Sharrow) - gründt 1737; oana vo de Wejtmoaktfiahra. Markn: Wilsons of Sharrow (Wilsons of Sharrow Best SP, Wilsons of Sharrow Irish Toast No.21, Wilsons of Sharrow Irish High Toast No.22)
- Samuel Gawith - grindt 1792
- Gawith Hoggarth - grindt 1854
- Hedges
- McChrystal's - grindt 1926 in Leicester; kafft an Tabak vo Wilsons & Co (Sharrow) und hod se nur af de Aromatisiarung spezialisiat. Markn: McChrystal's Original and Genuine, McChrystal's S'nuff, McChrystal's JIP.
- Mullins and Westley LTD - traditionsreicha Lodn (seit 1870) in London, Covent garden, dea wo a säim Schmei mischt: Markn COVENT.
[dro werkln] Vaeinigte Staatn
- American Dry Snuff
- NicotineRush
- Conwood - gheat zum Dabakkonzern Reynolds American und is da zwoatgresste Produzent vo rauchfrein Dabakn in Amerika. Markn san z.B. Hawken Wintergreen Tobacco sowia Grizzly und Kodiak.
- Swisher
- U.S. Smokeless Tobacco Company - gheat zua Altria Grou (u.a. Philip Morris). Da Firmensitz is in Stamford, Connecticut. USST hod amoi oana dänischen Firma ghead, de Haptmarkn hoassn dementsprechend Copenhagen und Skoal.
[dro werkln] Holland
- De Kralingse
[dro werkln] Sidafrika
- L. Dingler - Leonard Dingler Dabake san voa oim in Sidafrika vabreitet. Wegn eanara Natialichkeit erinnans anan boarischn Schmeizla. Dingler Dabake gejtn ois de nikotinstäakstn af da Wejt und eignanse dahea aa zua Rauchaentwehnung.
- Ntsu
[dro werkln] Schweden
- Swedish Match - Markn: Kensington (friaha vo Wilsons in England produziat), Rumney's Export, Edel Prise Extra.
- Skruf Snus
[dro werkln] Indien
- 5 Photo Snuff
- Dholakia
- Bhogilal Mafatlal
- P.V. Rajan & Company
[dro werkln] Brasilien
- Moeda
[dro werkln] Schnupf-Rituale
Nadialich gibds do de vaschied'nsdn Oardn, wia ma so Bries g'niassn ko.
[dro werkln] Schnupfn vom Handruckn
Ma legd se de Bries auf d Handobafläch'n (iagendwo zwischn Dama und Handg'leng) und na hebd ma d' Hand bis kuaz vor d Nosn und na ziagd ma sauba o. Langjahrige Schnupfa kenna do an Abschdand vo bis zu zwoa Zandemeda schaffa.
[dro werkln] Schnupfn vo de Fingaspitzn
A andre Weise is, dass ma an Zeigefinga und an Middlfinga ausschdregd und den Schmeizla in de endschdand'ne Schboidn nei legd. Daduach wead mehra Lufd mid o gsaugd, wos an Gschmack duachaus vaendan ko.
[dro werkln] Schnupfn vo oana Untalogn
De Vornehma, de leng an Schmei auf n Tisch oda an Biafuitzl und nema ollawei oan mid Dama und Zeigefinga auf
[dro werkln] Schnupftabakmaschinen
Schnupftabakmaschinen hom in Bayern a lange Tradition. Damid soi de Bries meglichst gezuit und kroftvoi in d'Nosn gschleidat wean. Es gibt oanfoche oba aa handgschnitzte Maschinen mid de absurdestn Auslesemechanismen (Kurbe, Hammer etc.). Oft sans nur fia de "Spass an da Freid" in gselliga Runde.
[dro werkln] Schnupfn in Gruppn
Ganz neimodean is, dass ma an Schmei in Gruppn konsumiad. Dabei wean Sprich ähnlich wia beim Sauffa aufg'sogd. Tabaksoatn vo Teinehman kenna beispuisweis vamischt wean und es ko midhuif vo Gäidscheinen oda broadn Strohhoim gschnupft wean. Wann vo de Handruckn gschnupft wiad, dann wean de Händ oft im Kroas zsammghoidn und es wia zua synchron gschnupft.
[dro werkln] Schnupftabak-Bixxn
Wia da Schnuptabak in Eiropa in Mode kemma is, is aa de Manufactur vo Zubehea gfrogt gwen. Schnupftabak-Bixxn hods in oin meglichn Variantn und Materialien gem: vom oanfochn Horn bis zum Suiba, vo eckad bis rund, vo da Toschnbixxn bis zua Tischdosn, vom Metalletui bis zua Porzlanfloschn.
Im 18. und 19. Joahundat woan Schnupftabak-Bixxn a gsejschaftsfähigs Schmuckstickl und san bis heit a beliabta Sammlagegnstand bliem.
[dro werkln] Wirkung
De oregende Wiakung vom Schnupfa kimmt iba des Nikotin, des iba den Nosnschleimhaut aufgnumma wiad. Dazua kimmt, dass ma nochm Schnupfa an Drang zum Niasssn hod, wos de Nosn frei mocht. Bis is 20. Joahundat is Schmei ois Medizin vaschriem woan - gegn Kopfschmeazn, Schlaflosigkeit, Zahnschmeazn, Huastn und Erkäitungen. Ob Schnupfa a gsunheitsschädliche Wiakung hod, is umstrittn. A Bries hod nur ca. 0,5% vom Nikotinghoid vo oana Zigarettn. Vo de gfährlichn Teerstoffn hod da Schmei glei gor nix und Passivschnupfn gibts aa ned.
[dro werkln] Schmei in da Dichtkunst
De Gschicht Ein Münchner im Himmel von Ludwig Thoma erzäid vom Alois Hingerl, Deanstmo Nr. 172 am Mingara Haptbahnhof wiara nachm Dod im Himme af oana Woikn frohlockn muass:
"...er setzte sich, wie ihm befohlen, auf eine Wolke und begann zu frohlocken:
'Hahlelujja...Hahlelujja....Hahlelujja....Hahleeeee-lujja ...'
Ein völlig vergeistigter Engel schwebte an ihm vorüber. 'Hallo, Sie! Hallo! fft! Hallo! Ham' Sie, ham's koan Schmaizla? 'Schnupftabak? Ham's nix? A Pris? Geh weida, fahr oane her!' Der Durchgeistigte sah ihn nur völlig entgeistert an, lispelte nur "Hosianna!" und flog von hinnen.
'Ja, ja, was is jetz des für a Depp für a damischer? Ja - na, na, na, na, host vei koan Schmaizla ned? Wenn ma scho anständig fragt, werd ma do anständige Antwort krieg'n kenne! Gscherdee Rueb'n, gscherdee! Engel ... boaniger! Mei Lieber, da werd a so a Zeigl hero'm sei! A-a-a-a-a, wos steh i aus!' Er setzte sich wieder auf seine Wolke und begann erneut zu frohlocken, allerdings bedeutend zorniger:
'Halleluja! Luhja! Luhja, sog i! 'zeefix Halleluja! Luhja!' [2]
[dro werkln] Schnupfa-Sprich
- Oamoi, do muas jeda geh. / 'Bries' soi auf meim Grobschdoa steh. // Bries!
- Se in de Augn schaugn / auf Gott vatraun / und zimftig oane auffihaun. // Bries!
- Host du koan Schmei net / und koa schene Oide net / na leg die liaba glei ins Bett / ohne Schmei geht hoid nix / Kruze fix, Kruze fix! // Bries!
- Englischa Spruch: What is this on my hand? / it's no grass and it's no sand. / Is it peace? / What matters, // Bries!
- Schweiza Spruch: Nim s'läbä wies chunt / und wänn ders nümä chunt / nim dier s'läbä!! // Priis!
[dro werkln] Oanzlnochweis
- ↑ Joachim Acker: Der Schnupftabak
- ↑ Ludwig Thoma: Der Münchener im Himmel, nach Voatrag vo Adolf Gondrell, Transkription W. Näser
[dro werkln] Literadua
- Ursula Bourne, Snuff. Shire Publications, 1990. ISBN 978-0-74780-089-7
[dro werkln] Netzseitn
|
|