Båssa

Aus Wikipedia

Wexln zua: Navigation, Suach
Der Artikl is im Dialekt Innboarisch gschriem worn.
Båssa
Wappn der Ståd Båssa
Markierung
Deitschlandkartn, Position vo Båssa hervorghom
Koordinaten: 48° 34′ N, 13° 28′ O
Basisdatn
Bundesland: Bayan
Regierungsbezirk: Niadabayan
Landkroas: Groasfreie Ståd
Hechn: 294–447 m ü. NN
Flächn: 69,58 km²
Eiwohna: 50 741 (31. Dez. 2007)
Bevoikerungsdichtn: 729 Eiw. pro km²
Sonstige Datn
Postleitzoi en: 94032–94036 (alt: 8390)
Vorwoi: : 0851
Kfz-Kennzeichn: PA
Gmoaschlissl: 09 2 62 000
Stådgliederung: 8 Stadtteile
Adress vo da Stådverwaltung: Rathausplatz 2–3
94032 Passau
Hoamseitn:
Politik
Obabuagamoasta: Jürgen Dupper (SPD)


Båssa (deitsch: Passau) is a kreisfreie Ståd in Niedabayern an da Grenz zu Estareich, de wos am Zsåmmafluss fom Inn und fo da Uiz mid da Donau ligt; desweng wead Båssa aa oft Dreiflüsseståd gnent. Mid rund 50.000 Eiwona is Båssa di zwoatgrässte Ståd fo Niedabayern, und as zwoate wichtige Zentrum fo dem Land nach da Hàpståd Låndshut; z'Båssa ligt aussadem d'oanzige Universität fo Niedabayern.

Inhoitsvazeichnis

[dro werkln] Gschicht

Båssa gibts scho, seitdem de Kejtn in da jetzing Åidståd gsiedlt håm. Des kejtische Oppidum Biodurum is dån im erschtn Joahundat noch Christus vo de Römer erobat woan und is a Stigl vo da Provinz Raetia woan. Då wo heit da Dom steht håm de Römer des Kastell Batavis baut um eanan Limes z´befestign. Der Nåm vom Kastell kimt vo de germanische Söldner, vom Stamm der Bataver, de wo do stationiert woan. Dåhea kimt a der heitige Nåm Båssa. In da spädn Kaisazeid is am andan Innufa in da römischn Provinz Noricum as Kastell Biotrol entstandn, des bis zum Åbzuag da Romanen Bstandn håd.

Bassau um 1600

Im Jåa 476 hamm d'Römer d'Region valåssn. D'Bajuwaren hamm af da Håibinsl a Herzogsbuag erricht. Scho im Jå 739 is Bassau Bischofssietz g'wen, zu dera Zeid is aa as Klosta Niadanbuag g'rinnt woan, wêichs iba grouße Ländarein im Eizuagsbereich da Uiz vafiagt. Im 11. Jåhundat woa durtn Gisela, d'Schwesta vom Kaisa [[Heinrich II. (HRR]|Heinrich II.]] und Witwe vom Kine vo Ungarn, Stefan I., Äbtissin. Wia 999 vom Kaisa d'wêidliche Herrschåft iba d'Stådt am Bassauer Bischof Christian übadrong woan is, håd d'Vorherrschåft vom Klosta g'endt. Zwischn 1078 und 1099 hamm d'Bassauer Bischäf voribagehnd d'Herrschåfftsrechte üba d'Stådt an d'neigschaffane Buaggrafschåft Bassau und am vom Kine Heinrich IV. eigsetztn Grafn Ulrich valoan. Nåch dem seim Doud, han d'Rechte zruck an d'Bischäf gfoin.

Die Altstadt Passaus am Inn

In da erstn Häifdn vom 12. Joahundat is as Baussauer Schmieadehandwerk bedeitsam g'wen. 1217 is Bassau zum Fiastbistum g'woan. As Klosta Nieadanbuag, wêichs am Bischof 1161 vom Friedrich I. Barbarossa g'schenkt woan is, is zum Sitz vom Fiastbistum g'woan. Bassau håd 1225 Stådtrechte valiehn erhåitn. Es håd mehrane Aufständt vo de Bürga gega d'Herrschaft da Fiastbeschäf gem, z'letzt 1367/68, de åba ållesamt g'scheitert han. Andaraseits håd as Bistum an b'trächtlichn Woistand entwicklt und håd imma wiada Begehrlichkeiten beim Nachbarn Bayern und am Herzogtum Estarreich g'weckt.

Bassau is aa Entstehungsoat vom Ausbunds, as äideste bis heid nu bei de Amischen benutztn G'sangsbiacha vom Protestantismus. Sei Kernsammlung is zwischa 1535 und 1540 im Valias da Bassauer Buag entstandn. D'Autoren woan inhaftierte Deifa. A Boa vo eana is b'reits währnd da G'fangaschaft g'stoam. D'meistn da g'fangana Deifa hamm im A'schluss an d'Haftzeid an Märtyradoud erlittn. D'gdruckte Erstausgam drågt an Titl: Etliche schöne christliche Gesäng wie sie in der Gefengkniß zu Passau im Schloß von den Schweizer Brüdern durch Gottesgnad gedicht und gesungen warden. Ps. 139.

1552 is in da Stådt da Bassauer Vadråg g'schlossn woan, wêicha a Wegbreita fia d'Tolerierung da Konfessionen im Augschbuaga Religionsfrien woa.

1622-33 is d'Philosophisch-Theologische Hochschui g'rinnt woan. 1676 håd in Bassau d'sognannte Kaisahochzeid vom Leopold I. und da Eleonore von Pfalz-Neuburg stattgfundn. D'Ståd is mehrmåis vo Übaschwemmungen und Brändn heimgsuacht woan. 1662 håd a Brand d'gsamte Ståd in Schutt und Asche g'legt. Italienische Baumoasta (Carlone und Lurago) hamms danåch wiada aufbaud und hamm da Ståd ihr heidigs siadländisch a'muadns barocks Ausschaun gem. 1786 is d'erste Bassauer Zeidung erschiena. Bassaus Zeid åis sêibstständis Fiastntum håd mid da Säkularisation 1803 g'endt, wodurch's zu Bayan kemma is. 1821 is d'Ståd wiada Bischofssietz woan. Vo 1806 bis 1839 woa Bassau Hauptståd vom Untadoanakreis. 1860 is d'Eisenbahnlinie nåch Straubing erêffnet woan. 1870 is St. Nikola ei'gmeint woan, 1909 Heidnhof und 1923 Beiderwies.

Vo 1935-1945 is Bassau a wichtiga Standort da Wehrmacht g'wen. In da Ståd han vor åim Einheitn da Infanterie g'leng. Außadem han in Bassau stoake Flak-Kräfte g'leng, so in de Teilorte Kachlet und Doblstoa.

Seit 1942 håd se in Bassau a Außenlåga vom Konzentrationslåga Dachau b'fundn. D'Haftlinge han beim Bau vo am Untawåssakraftwerk beim heidign Stausee Obaêizmêi ei'gsetzt woan. Ab Novemba 1942 is des Außnlåga am KZ Mauthausen untaleng, wêichs im März 1944 d'Außnstêin Passau II und im März 1945 d'Außnstêin Passau III erêffnet håd. D'Häftling san durtn in de Wåidwerkn Bassau-Uizståd und bei da Bayer. Lloyd zum Entlån vo Schiffn eigsetzt woan.

Am 1. Juli 1972 han de Gmeindn Gruabweg, Håis, Hacklbeag und Heining sowia Teile da Gmeindn Kirchbeag vorm Wåid in d'Ståd Bassau ei'gmeint woan, wodurch as Stådgebiet vo 20 auf 70 Quadratkilometa g'wåchs is und d'Eiwohnazåi um 40 % auf 50.000. Seit 1978 is Bassau Universitätsståd. D'Universität håd bsondas in de Bereichn Jura, Betriebswirtschaftslehre und Informatik an guadn Ruaf.

1980 is d'Ståd Bassau mid'm Europapreis fia ihre Bemiaungen um an europäischn Integrationsgedanken auszeichnet woan. 1993 håd Bassau d'Markn vo 50.000 Eiwohna übaschrittn. Es is as Obazentrum da Region Doana-Wåid.

[dro werkln] Stådtgliadarung

D'Åidstådt und da Inn vo da Mariahêif aus aufgnumma. Im Hintagrund d'Veste Oberhaus.

As Stådtgebiet is in d'foigndn acht statistischn Stådteile g'liadat, wejche im wesntlichn Gemarkungs- oda ehemoiige Gmeidegrenzn wiadaspiagln. D'Stådteile wean weida in Ortsteile untagliadat.

Stadtteile vo Bassau
Nr. Stådteil Flächn[1]
ha
B'vêikarung
Hauptwohnsietz
31.12.2005[2]
Bevölkerung
pro km²
Bemerkungen
1
██ Åidståd
152,6018 3067 2010 historischa Stådkern rechts da Doana
Veste Oberhaus links da Doana
2
██ Innståd
508,9354 4861 955 rechts vom Inn, 1923 åis Beiderwies eing'meindt
3 406,9042 4810 1182 3. Juni 1870 Ei'gemeindung da G'meinde Nikola
1. Jan. 1909 Ei'gemeindung da G'meinde Haidenhof
4 871,8241 11292 1295 1. Jan. 1909 Ei'gemeindung da G'meinde Haidenhof
5
██ Heining
2085,9484 11121 533 Ei'gmeindung am 1. Juli 1972
6
██ Hacklberg
1668,8038 5553 333 Ei'gmeindung am 1. Juli 1972
7
██ Hals
407,3414 1491 366 Ei'gmeindung am 1. Juli 1972
8
██ Gruabweg
857,9621 7202 839 Ei'gmeindung am 1. Juli 1972
Bassau 6954,9200 49397 710

[dro werkln] Bolidik

Seit 1900 woan Buagamoasta bzw. Obabuagamoasta vo Bassau:

2008 is da Jürgen Dupper (SPD) åis Nåchfoiga vom Albert Zankl (CSU) zum Obabuagamoasta g'wêid woan. Da Stådtrat håd Urban Mangold (öpd) und an Anton Jungwirth (FDP) zu seine beidn Stêivatreta g'wêid.

Da Stådråt setzt se foigndamoaßn zsamm:

D'Sitzvateilung im Stådråt seit 1996
Joa CSU SPD Grüne FDP² ödp¹ REP FWG Studenten
für Passau
Junge Liste Passauer
Bürgerliste
G'samtsietz Wåibeteiligung
(in %)
1996 18 14 3 3 2 1 1 1 1 44  ?
2002 19 12 2 2 5 2 1 1 44 56,3
2008 12³ 12 3 7 3 44 54,45

¹ Aktive Bassauer (2002) bzw. Parteifreie Umwêidtschitza (1996)
² 2008 Fraktionsg'meinschaft mid „Junge Liste“, seit 13. Oktober 2008 u'bnannt in „Passauer Liste“
³ Am 14. Oktober 2008 hamm drei da urspringlich 16 Abg'ordneten da CSU-Fraktion eanan Übatritt zua FDP/Passauer-Liste-Fraktion erklärt. Am 17. Oktober is a weitare Abgordnete g'foigt

Jeds Joa findt in Bassau und Umgebung da Pilitische Aschamiedwoch statt. Bis zum Joa 2003 håd d'CSU eanane Veranståitungen in da Nibelungenhalle åbghåitn, bevor's in da neig'bautn Dreiländerhalle am Stådrand umzong is.

In Bassau hamm a boa Bewohna 1998 aus Protest gega a Tagung da NPD d'sognannte Passauer Aktion Zivilcourage (PAZ) g'rinnt. De håd as Zui g'håbt, an Wiadastand gega d' in Bassau reglmäßig ståttfindndn Vaanståitungen da rechtsextremen NPD ned auschsliaßle da Antifa zum übalåssn, sundan a breite Zuastimmung da B'vêikarung fia des Zui zum g'winna. Es woa s'Zui da PAZ, d'NPD-Tagung durch Blockadn und Nötigung zum stean. An entsprechadn Aufruaf and d'Bassauer Biaga hamm unta andam d'Kabarettistn Bruno Jonas und Sigi Zimmerschied untazeichnet, a boa Stådratsmitgliada, G'werkschaftssekretäre, Gastwirte, Schula und Kirchnvatreta, da Generalvikar vom Bistum, da Leiter da Bassauer Stådwerke und da G'schäftsfihra vom Schlachthof. Letztlich woa d'NPD-Vaanståitung jedoch durch asVersammlungsrecht vom Grundgsetzt g'schitzt. Dåss d'Vaanståítung vo da NPD oda da DVU seit a boa Jå nimma in Bassau ståttfindt, is auf'n Åbriss da Nibelungenhalle zruckzfian.

[dro werkln] Biagabegehren

Seit da Eifiarung da kommunaln Biagabegehrn håd d'Bassauer Bevêikarung bisher vier Måi entschein kinna. Dabei hamm bisher ålle Åbstimmungen as in Bayan fia d'Guitigkeit notwendige Qorum fia Zuastimmung bzw. Åblehnung vo 15 % da Wåiberechtigtn erreicht:

  • Am 11. Februar 1996 hamm sa se mid 57 % gega d'Erhåitung da Schwimmbäda in Bschütt und Neistift entschien, sowia am Erhåit vom Håinbåd.
  • Am 12. Novemba 2000 hamm d'Bassauer Biaga mid 66 % fia a Valågarung da Voiksfestn Maiduid und Herbstduid in'n Stådteil Koibruck gstimmd.
  • Am 18. Juli 2004 san zwoa Begehrn vo Seitn vom Stådrat und a Biagainitiativn üba's Ausmaß vom Neibauprojekt Bassauer Neie Mittn zua Åbstimmung gstandn. Es håd se as Begehrn vom Stådrat in a Stiechentscheidung mit 51 % durchgsetzt.
  • Am 22. Oktoba 2007 is üba's sognannte Europäische Haus, a Konzerthaus in da Neien Mitte, åbgstimmd woan. 55 % da Biaga, de an da Åbstimmung teilgnumma hamm, hamm an Bau vom Haus åbglehnt.

[dro werkln] Poatnastädte

Bassau untahåit mit foingdn Städtn Poatnaschaftn:

[dro werkln] Städtefreindschaften

Bassau is freindschaftlich vabundn mid:

[dro werkln] Patenstädte

Patenstädte vo Bassau han Bad Griasbåch, d`Freyng, Hauzenberg. Bocking und Simbåch am Inn.

[dro werkln] Patenschaften

[dro werkln] Kuitur und Sehenswirdigkeiten

[dro werkln] Stådbêid

D'Åidståd ligt auf a schmåin Håibinse am Zsammfluss vom Inn und da Doana. Da Dom "St. Stephan" stehd auf am kloana Higl. Zu beidn Flussufan hi fåin d'Gåssn teilweis in steiln Treppn åb.

Oane da recht steil a'steingdn Bassauer Gåssn

As Stådbêid håd dank italienischa Baumoasta a siadländisch a'muatnds Flair und is gepräft durch Heisa im Stil da Inn- und Såizachbauweisn. Deshåib wird Bassau aa êftas åis as Venedig Bayans b'zeichnet. Jenseits da beidn Flussufa steigt d'Landschaft in grêane Higl å. Übarågt wird d'Ståd im Nordn vo da Veste Oberhaus und im Siadn vo da Wåifoartskircha Mariahêif.

Da westlich da Åidståd glengne Bereich zwischam Hauptbahnhof und'm St.-Nikola-Kloster befindt se aktuell in da Neigståitung. Aufgrund da Reduzierung vo Gleisanlång durch d'Deitsche Bahn sowia a durch'n Ruckzuag da Bundeswehr meglichn Entstehung vo a neia Veranståitungsstättn in Koibruck håd durtn a groußa Bereich in da Innenståd stättebaulich nei gståitet wean kinna. Des åis Neie Mittn bekannt gwordne Projekt soi bis zum Joa 2011 åbgschlossn sei.

[dro werkln] Dreiflüsseståd

D'Åidståd vo Bassau an da Doana

Am Fuaß da Buaganlång Veste Niederhaus fliaßt erscht amåi d'Uiz vo lins und kurz danåch vo rechts da Inn da Doana zua. As Wåssa vom Inn, des vo de Åipn kimmd, is grea, as da Doana blau und des vo da aus am Moorgebiet kemmadn Uiz schwoaz, so dåss d'Doana a längas Stickl nåch'm Zsammfluss drei Wåssafoam (Grea, Blau, Schwoaz) håd. Auffåind is dabei, wia stoak as greane Wåssa vom Inn as Wåssa da Doana beiseitn drängd. Des hängt neba da zeitweis sehr groußn Wåssameng vom Inn hauptsächlich mid da stoark untaschiadlichn Diafn da beidn G'wässa (Inn: 1,90 Meta / Doana: 6,80 Meta) zamm - "da Inn übasträmt d'Doana". Zwoa fiad da Inn im Joasmittl aa etwoa fünf Prozent mehr Wåssa wia d'Doana sêiba, doch riad des hauptsächlich vo de stoakn Hochwässern vom Inn bei da Schneeschmêizn her, während d'Doana a deitle konstantare Wåssafiarung aufweist. Se fiad d'meiste Zeid vom Jå (sieben Manad, Oktoba bis April) mehr Wåssa mid se wia da Inn.

Passau2007-4b.ogg
Doanafoat zua Mündung vom Inn

Aa wenn da optische Eidruck's åiso nahelegt, vo da Mündung da Doana in'n Inn zum sprecha, is d'Namensgebung Doana fia'n se ergemdn Strom weidahi grechtfertigt - ned nur durch d'Läng da zruckglegtn Wegstreckn (Doana: 647 km / Inn: 510 km).

[dro werkln] Sehanswerte Bauwerke

Da Stephansdom is Sietz vom Bassauer Bischof. Er gehd zruck af a Kiacha, de scho um 450 exestiert håd. D'Bischofskiacha is 730 erstmåis urkundlich erwähnt woan und is seit 739 Kathedrale da Diozösn. Zwischa 1280 und 1325 is de durch an friagotischn Dom ersetzt woan. A Ostteil im spadgotischn Stil is vo 1407 bis 1560 abaut woan. Im Stådbrand vo 1662 is da Dom mid Ausnahm da Außnmauer vom Ostteil voiständig zastead woan. Vo 1668 bis 1693 is da Dom vo Carlo Lurago nei erricht woan, desmåi im Barockstil. Bsondas zum erwähna san im Innenausbau Stukkaturen vo Giovanni Battista Carlone und Gemälde vom Johann Michael Rottmayr in de Seitnaltären. Da Stephansdom is da gräßte Barockdom närdle da Åipn. Mid da Domorgl mid 17.774 Pfeifn und 233 Registan befindt se d'gräßte Domorgl da Wêid in Bassau.

Stephansdom

Nebam Dom is af'm Domblåtz, der wo an hächstn Punkt da Åidståd bêit, is nu as Lamberg-Palais erwähnaswert; durtn is 1552 da Baussaua Vatråg g'schlossn woan. Siadle vom Dom ligt d'Åide Residenz, de heid as Landg'richt b'herbergt. Im ehemåign fiastbischäflichn Opernhaus b'findt se heid as Stådtheater. As 1645 urspringle åis Båihaus errichtete Gebäude is åb 1779 åis Hofkomödienhaus g'nutzt und schliaßle 1783 af Anweisung vom Fiastbischof vo Auersperg durch Johann Georg Hagenauer zum Opanhaus umbaud woan.

Am Doanauafa b'findt se as Rathaus aus'm 14. Joahundat mid seim 38 Meta houm Tuam, der wo 1890 hinzuagfiagt woan is.

Am Rathausblåtz beherbergt as Patrizierhaus "Wilder Mann" as Passauer Glasmuseum mid Exponaten vom wêidberiamtn "Böhmischen Glas".

[dro werkln] Museen

Da Eigang zum Glåsmuseum

[dro werkln] Gedenkstätte

Auf'm Innståd-Friadhof erinnat a Denkmåi an ålle Opfa da NS-Gwåitherrschaft.[4]


[dro werkln] Quêin

  1. Flächnangm da Stådteile quadratmetagenau übanumma vo: Ståd Bassau Stådplanung/ Abteilung Geoinformation und Vamessung (6. April 2009). D'Summe dera Werte ergibt 6960,3211 Hektar, wås a weng häa is åis d'offizielle Summe vo 6954,96 Hektar
  2. http://www.passau.de/public_main_modul.php?bm=1&ses=&page_id=516&document_id=454&unit=493c846ce89b0
  3. Foto:Aufnahme des Lufthansa-Airbus A340-313X Passau
  4. Gedenkstätten für die Opfer des Nationalsozialismus. Eine Dokumentation, Band 1. Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 1995, ISBN 3-89331-208-0, S. 182.

[dro werkln] Weblinks

Commons: Båssa – Buidl, Videos und/oda Audiodatein
WikiNews
Wikinews: Passau – Nåchrichtn
Wikisource
Wikisource: Passau – Quejntexte
Wiktionary: Passau – Bedeitungserklärunga, Wortherkunft, Synonyme und Iabasetzunga


Persönliche Werkzeuge