Inglstod
| Fia andane Bedeitunga schau: Inglstod (Begriffsklearung). |
| Inglstod |
||
|
|
||
| Basisdatn | ||
|---|---|---|
| Bundesland: | Bayern | |
| Regierungsbezirk: | Obabayern | |
| Hechn: | 374 m ü. NN | |
| Flächn: | 133,35 km² | |
| Eiwohna: |
126.732 (31. Dez. 2011)[1] |
|
| Dichtn: | 950 Eiw. pro km² | |
| Sonstige Datn | ||
| Postleitzoi en: | 85049–85057 (alt: 8070) | |
| Vorwoi: en | 0841 08450 (Zuchering, Brunnenreuth) 08424 (Irgertsheim) |
|
| Kfz-Kennzoachn: | IN | |
| Gmoaschlissl: | 09 1 61 000 | |
| Stadtgliedarung: | 12 Stodbeziake mit 61 Untabeziakn | |
| Adress vo da Stadtvawoitung: | Rathausplatz 2 85049 Ingolstadt |
|
| Hoamseitn: | ||
| Politik | ||
| Obabuagamoasta: | Alfred Lehmann (CSU) | |
| Log vo da Stadt Inglstod im {{{Kreis}}} | ||
Inglstod, aa Ingoistod (amtlich: Ingolstadt, Lateinisch: Auripolis), is ois kroasfreie Stod an da Donau in Bayern. Mid ara Eiwohnazoi vo 121.801 (zum 31. Dezemba 2005) is noch Minga de zwoatgresste Stod vo Obabayern und noch Minga, Niambeag, Augschburg, Rengschburg und Wiazburg de sechstgresste Stod vom Freistoot.
De Grenz vo 100.000 Einwohna hod Inglstod 1989 ibaschrittn und is de jingste Grousstod vo Bayern und aa vo Deitschland. Inglstod is noch Rengschburg de zwoatgresste deitsche Stod an da Doana und gheat zu de am schneijstn woxsndn Städt in Deitschland. 2006 hod Inglstod as 1200-jahrige Stodjubiläum gfeiat.
1516 hams z Inglstod as Reinheitsgebod fia Bier vakindt, nach dem se heit no alle Brauarein in Deitschland richdn miassn. Z Inglstod is aussadem de Audi dahoam, da gresste Orbatgeba in da Region.
Inhoitsvazeichnis |
Eadkunde [dro werkln]
Ausdehnung und Log [dro werkln]
Des Stodgebiet is 133,35 km² grouss. Damit is Inglstod flächnmassi noch Minga, Niamberg und Augschburg de viatgresste Stod vo Bayern. De gresste Ausdehnung vo Ost af West is umara 18 km, vo Noad af Sid in ebba 15 km. De Stodgrenz is 70 km lang.
Inglstod liegt 48° 45′ 49″ Noad und 11° 25′ 34″ Ost. De Stodgrenz is zirka 14 km vom geographischn Middlpunkt vo Bayern, dea wo in da Nachan vo Kipfaberg is, entfeant. Da hechste Punkt is mid 410,87 m im Stodtei Pettnhofa, de Oidstod liegt 374 m iban Normal-Nui. Da niadrigste Punkt is de Schuttereinmindung ind Doana mit 362,00 m ü NN. Z Inglstod guit wia in ganz Deitschland de Middleiropäische Zeid, wobei de mittlare Ortszeit dera gengiwa 14 Minutn zruckbleibt.
Des Stodgebiet vo Inglstod is zum ollagresstn Tei am neadlichen und sidlichen Ufa vo da Doana in am weiden ebanen Beckn aus. Des so ghoassne „Inglstädta Beckn“ wead im Nordn vo de Juraauslaifa und im Sidn vo tertiärm Higlland begrenzt. Im Sidwestn fangts Donaumoos o, wearend im Ostn de Auwaida vo da Doana ins Stodgebiet einereichan. Des is de zwoatgresste Horthoizaue an da gsamten Doana und oana vo de gresstn Auwaida in ganz Deitschland. Da Sidn vo da Stod wead vo da Sandrach, im oidn sidlichn Haptoarm vo da Doana duachzong, de streckenweis aa de Stodgrenz dorstöid. Im Nordn fliaßt vom Westn her de Schutter duach Inglstod duach und mindt in da Nachan vo da Oidstod in de Donau.
Geologie [dro werkln]
Des Stodgebiet liegt sidli vo da Doana af a Niedaterrass aus da Wiameiszeit und neadli auf a Hochterrass aus da Riseiszeit. Da Grund z Inglstod is iwawiengd aus Schotta und Sand, im so ghoassna „Donau-Schwemmland“. Im Noadn und Sodn, wo s Stodgebiet in tertiärs Higlland einereicht, findt se in de diaffan Schichtn Siaßwossamolassn. Duach de Ablagerung vo Leess is sei Tongehoit im Laff vo da Zeit stoark ogstieng; desdaweng han de Bedn z Inglstod bsundas doda, wo scaa no dazua Auenloam gibt, recht loamig.
Klima [dro werkln]
Es Klima z Inglstod wead vo ibawiegend druggane und woarme Summa und druggane und koide Winta kontinental prägt. Mit a duachschnittlichn Niedaschlogsmenge vo umara 650 mm im Joar is es Klima z Inglstod deitlich druggna ois wia im Oipmvoaland. Im Gengsotz dodazua hoitn si vor oim im Hirbst, owaa aa im Winta oft bständige Nebe und Hochnebe, de si aa im Dogeslaff net afläsn. Desweng braucht ma si ned wundan, wann da Vakeasfunk af da A9 aa no an Nammidog an Newe mäidt. Da Wind kummt iwawiegend aus westlicha und sidwestlicha Richtung, im Hirbst eftas aa ausm Noadostn.
Im Schnitt is de Joarestemperatur bei zirka 8,2 °C, wobei da Julei und da August mit 18 beziahungsweis 17 °C de weamstn und da Jenna und da Feba mit −1 bis −2 °C im Middl de käidastn Monad san.
Im Julei schiffts am moastn mit duachschnittli 101 mm Niadaschlog pro Gwadradmädda, wearends im Meaz mit duachschnittli 35 mm am wenigstn renga duad.
De Doana z Inglstod [dro werkln]
De Doana duachfliasst es Stodgebiet vo Inglstod vo Westn af Ostn auf a Länge vo 14,2 km vo Flusskilometa 2466,9 bis 2452,7 nåch internazjonaler Zählung, da Pegel Inglstod is bei Donaukilometa 129,7 nåch bayerischer Zählung. Da Wossastand betragt bei Niedrigwåssa 96 cm, währnd da lãngjahrige mittlare Wossastand bei 218 cm liegt. Beim Jãhrhundathouchwåssa im Mai 1999 war da Pegel bei 748 cm. Im Bereich da Stod Inglstod is de Donau zwischn 80 und 100 Meta broad, wobeis bei da 1971 baudn Staustufn im Westn vo da Ståd (de wo im Normalbetrieb an Strom fia d'Bahn måcht) am Stausee hechstns 500 Meter broad gstaut wern ko. Mit Ausnahme vo de Stådteile Haunwöhr und Gerolfing (und da hoib-legaln Siedlung im Roudn Grias am Baggersee), de wo bei Hochwasser duach an erhöhtn Grundwåssaspiagl leicht a Broblem kriang kanntn, is Inglstod in de letzten Jåhrzehnte vo Hochwasserkatastrophen vaschont bliem.
As Bestreben vo da Stod is, de Donau wieda mehr in's städtische Lem zu integrieren. Dazua san im Joar 2007 an da Nordseitn vo da Doana Uferbefestigunga und Terrassn errichtet worn. Auf da gengüberliegenden Südseitn is de vom Toni Amler konzipierte Seebühne beim Klenzepark gegniba vom Neia Schloß.
Nachbargmoandn [dro werkln]
De Ståd Inglstod is vo drei Landkreisn umgem, de wia Inglstod zum Regierungsbezirk Obabayern ghern. Des san im Nordn da Ståd da Landkreis Eichstätt, im Südostn da Landkreis Pfaffenhofen an da Ilm und im Südwestn da Landkreis Neuburg-Schroomhausen. Zsamm builden de vier Gebietskörperschaften de Planungsregion Inglstod (Region 10). Foignde Märkte und Gmoandn da Landkreis grenzn direkt an de Stådgrenz vo Inglstod oo: (sie wern nåch dem Uhrzoagasinn oogfanga im Nordwestn gnennt):
- Landkreis Eichstätt: Egweil, Nassenfels, Buxheim, Eitensheim, Gaimersheim, Wettstetten, Lenting, Kesching und Großmehring
- Landkreis Pfaffenhofen an da Ilm: Manching
- Landkreis Neuburg-Schroomhausen: Karlskron, Weichering und Bergheim
Stådgliadarung [dro werkln]
Des Stodgebiet vo Inglstod is in ejf Stådbezirke und 61 Unterbezirk gliadat. In jedm Stådbezirk gibt's an Bezirksausschuss, der zwischn 13 und 17 Mitglieda håt. De Gremien wern nåch jeda Kommunalwoi vom Stådrat vo Inglstod nei bestimmt. De Bezirksausschiss san bei wichtign, an Stådbezirk betreffendn Oglengheitn ozhean. De endguitige Entscheidung iba a Maßnahm obliagt in letzta Instanz aba am Stodrat.
Nem dera politischen Stådgliadarung existiat a weidare, de si aus da Stådentwicklung ergibt und net zletzt vo de zwoa Greangürtel vo Inglstod beeinflusst werd. Untaschien werd dabei zwischn da Oidståd, de im Wesentlichen aus de vier Oidstådbezirk und dem Unterbezirk Brucknkopf buidt werd und vom Glacis, dem innan Greagürtl, umschloßn werd, und da so ghoaßna Kernståd. De bsteht aus de Bezirke Nordost, Nordwest, Südwest, Südost und de westlichn Untabezirk vom Bezirk Mitte, oiso de Stådteile, de si greßtenteis innahoib vum äißan Greangiatl befindn und aa gschlossene Siedlungsflächn vorweisn. Davo obgrenzt wern de deaflichen Ståd- oda Ortstei. Des san vor oim de Bezirk Süd, West, Mailing und Etting und aa de Stådteile Rothenturm, Niedafäid und Unterhaunståd.
A weitare, grebare Stådgliadarung ergibt si aus'm Vahäitnis vo de Stådteie zua Donau. So werd zwischn dem Süden, dem Tei dea südlich vo da Donau liegt, und dem Nordn vo Inglstod, da neadlich vom Fluß liegt, untaschiedn.
| Bezirk | Eiwohna 31. Dezember 2006 |
Flächn in Hektar |
|---|---|---|
| I Mitte | 12.928 | 1.142,4 |
| II Nordwest | 17.834 | 469,9 |
| III Nordost | 18.972 | 473,8 |
| IV Südost | 15.420 | 1.395,5 |
| V Südwest | 22.264 | 1.095,6 |
| VI West | 6.060 | 3.341,9 |
| VII Etting | 3.852 | 861,4 |
| VIII Oberhaunståd | 4.682 | 553,1 |
| IX Mailing | 4.640 | 812,7 |
| X Süd | 7.852 | 2.700,1 |
| XI Friedrichshofen-Hollerstauden | 7.918 | 487,6 |
Gschicht [dro werkln]
Vor- und Friahgschicht [dro werkln]
De äidestn Funde vom menschlichen Wirken im heitign Gebiet vo da Stod san Faustkeile vom Homo steinheimensis, de wo z Irgertsheim entdeckt worn san. De Zeiten vom Paläolithikum und vom Mesolithikum san nur duach Oanzelfunde in Etting oda Gerolfing, nåchweisbar. Erst fia de Jungsteinzeit verdichtn si de Funde vo Siedlungsspurn im Raum Inglstod.
Während de friahen archäologischen Zeignisse in de Vororte vo Inglstod gfundn worn san, liegt fia de Bronzezeit erstmois a Beleg fia a Besiedlung im Bereich da spadan Oidståd vo Inglstod vor. Es handelt si um mehra Gräber, de wo beim „Herzogskasten“ ausgmacht worn san. Wejche Bedeitung des Gebiet an da Donau zu dera Zeit ghabt håt, zoagt da Fund vo da umfangreichstn Grabanlag vo da Urnenfelderkultur in Süddeitschland bei Zuchering, de zu de greßten in Eiropa zäit. De besteht aus zirka 600 Gräba, de si auf den Zeitraum zwischn dem 13. und 10. Jahrhundert v. Chr. vateiln. A weiters eindrucksvois Zeignis vo dera Epoche is des aus fast 3.000 Teile gmåchte Bernsteincollier, des 1996 bei Grabungen aum Glände vo da Audi AG gfundn worn is. Ihr Ende findt de houch entwickelte Kultur im Ram Inglstod mit da Verbreitung vo da Eisenvaarbeitung.
Fia de nåchfoigende Hallstattzeit, de friare Eisenzeit, deitn de archäologischen Befunde in ebba de Existenz vo am Herrenhof mit Siedlung fian Bereich Zuchering aus. Ähnliche Spuan findn si aa no in Etting und Dünzlau. Fia de „La-Tène-Zeit“ findt si mit dem 1,5 km vo da heitign Stådgrenze entfernten „Oppidum vo Manching“ a da greßten keltischen Siedlungen überhaupt. Im Stådgebiet söiba gibt's a båår kleanere Siedlungen vo de Keltn, de wo ånscheinend Nåchfolgesiedlunga vo de Niedalåssunga in da Hallstattzeit san.
Mit am Feldzug vom Drusus 15. v. Chr. und da Errichtung vo da Provinz Rätien is des Gebiet um Inglstod Tei vom Remischen Reich. In ebba 50 Jahr nåch dem Feldzug is bei Oberstimm, unmittelbar an da heidign Stådgrenz, a römischs Kastell zua Sicherung vom 20 km Limes, der wo ebba 20 km weida nerdlich wår, errichtet worn. Auf de wirtschaftliche und militärische Bedeutung vo da Region weist net zletzt de houche Dichtn an römischn Straßn hi. Reste vom Wegnetz findn si in Hagau, Dünzlau, Etting und Feldkirchen, wo aa da Donauübergang gwen is. Auf Siedlungen deitn de Reste vo mehra Landhäuser beziehungsweise Landgüter („Villae rusticae“) in Etting, Feldkirchen und Unterhaunståd hi. De Reste vo am Wachposten san bei Zuchering entdeckt worn.
Erste Erwähnung und Stodeahebung (806–1392) [dro werkln]
De erste schriftliche Erwähnung vo Inglstod findt si in da Reichsteilungsurkundn vo Karl dem Großn, da „Divisio Regnorum“ vom 6. Feba 806, ois „villa Ingoldesstat“, da „Stätte des Ingold“, de si scho in da Zeit da Agilolfinger entwickelt ham dürfte. Inglstod is in dera Urkunde, de am Testament vo Karl dem Groaßn gleichkimmt, zamm mit Lauterhofen ois Königshof bsunders hervorghoom: Olle zwoa Höfe soin am zukünftign Kaiser, am Karl seim Bua (Karl da Jingar) foin. Wo dera Kenigshof „Ingoldesstat“ genau gleng is, konn bisher archäologisch net nåchgwiesen wern. Ois wahrscheinlich guit aba a Standort im Bereich da heitign Oidståd, wobei grad de Archäologie den Stådteil Feldkirchen net ausschliaßt.[2] Im Jåhr 841 werd des karolingische Kammergut Inglstod vo Ludwig dem Deitschen, dem Nåchfoiga vo Karl dem Groaßn aufm fränkischn Kenigsthron, ån sein Kanzler Gozbald, am Abt vom Kloasta Niederaltaich übertrang, so das dann fia lange Zaet des Klosta s Präsentationsrecht fia de Obere Pfarr (des is de Moritzkirch, nachm Patron vo Niadaoeda, dem heilgn Mauritius) ghabt hat. In da ausgstäidn Schenkungsurkund werd erstmois de Greß vom Ort gnennt. Er umfaßt nem am Fronhof insgsåmt 34 Huben, davo immerhin 12 Höf fia königliche Boten (Sintmannen) und aa zwoa Eigenkiran. Zehn Jåhr spada übertragt da Abt seine Besitzungen dem Klosta.
Es is åba ned ausgschlossn, dåss des ursprüngliche Kammergut „Ingoldesstat“ gräßa gwen is. Immerhin warn's im Houchmittloita, vor da Stådwerdung vo Inglstod, nem dem niederaltaichischen Kloastagut no umfangreichen herzoglichen Besitz. Denkbar is, daß dera Besitz den Teil vom karolingischen Kenigsgutes darstellt, da net an Niederaltaich übagem worn war; daß da boarische Herzog, vielleicht da Arnulf da Böse, des dem Kloasta klaut håt, ko aa oognumma wern.
Vo de Archäologen diskutiat werd scho fia de friare Zeit a Valegung vo da Schutter.[3] Geologisch gseng is a ursprüngliche Schuttermündung in de Donau a poa Kilometa obahoib da heitign Mündung wãhscheinlich. Fiar a Siedlung, wia's des karolingische Kãmmergut und des niederaltaichische Kloastagut Ingoldesstat gwen is, is net nur a sichere und strategisch günstige Lãgn benötigt worn, sondern emfois a Muihbåch. A Valängarung vo da Schutter bis zum heitign Inglstod häd beides gewährleistet und waar zuadem im Rãhmen vo de damaligen technischen Möglichkeiten gleng.
Fia de Zeit zwischn dem spaaden 9. und dem oogfangan 13. Jahrhundert fäin jegliche uakundliche Belege fia Inglstod. Vamuadt werd a Zerstörung vo da Siedlung während da Ungarneinfälle im 10. Jahrhundert odar a groußa Brånd, der wo weite Teile vo Inglstod zerstört und damit den Anstoß fia den spadestens um 1200 oogfãngana gründlichn Wiederaufbau inklusive Gewährung da Stådrechte gem håt.[4]
Inglstod ko in dera Zeit nåch da Übernahme vom Vogteirecht üba Niederãltaich, und somit vo Inglstod duach de Herrn vo Bogen, net ohne Bedeitung gwen sei. Nåch'm Aussterm vo de Grãfn vo Bogen 1242 erm de wittelsbachischen Herzög ihren Besitz. Daher ko a Stådgründung duach de Wittelsbacher bis zum Aussterm vo de Graafn vo Bogen 1242 net in Frãge kemma. Mit de Wittelsbacher erscheint erneit a Aufstieg vom Ort meglich, wei då a wichtige herzogliche Zollstättn mit Bruck gleng is, de de Straß nãch Nürnberg bewãcht håd. Wei de Bruck vo Neiburg bis 1247 in da Hand vo de Pappenheim Marschälle vo Pappenheim gwen is, is de Inglstädter Bruck de oanzige im weiten Umkreis, de den wittelsbachischen Herzög unterstähd. Im Jåhr 1234 is de „Moritzkirche“ nei errichtet worn. Obs scho zu dera Zeit de Planståd Inglstod gem hat, oda ob erst Herzog Otto II. in de 1250er Jåhr den Schritt da Vereinigung vo verschiedene Vorgängersiedlungen zu a regelrechten Ståd voizong håd , bleibt unklar. Sicha is auf jedn Foi, dãss es diverse Siedlungen aufm Gebiet da 1312 vo Kaiser Ludwig IV. bestätigtn Ståd gem hat, de emfois auf karolingisches Kenigsgut und niederaltaichisches Kloastagut zruck gehn. Um 1280 is a erste Stådmauer nåchweisbar. De umschliaßt a Rechteck mit schachbrettartig anglegtn Straßn und a zentralen Hauptkreizung beim Schliffelmarkt und aa a Burg im südöstlichen Eck vom Stådgebiet, dem heitign Herzogskasten. Da Stådkern war augenscheinlich scho 1258 bewohnbar, da aus dem Jåhr de erste herzogliche Urkunde datiert, de z Inglstod ausgstellt worn is. Um 1250 bekommt Inglstod Stådrechte verliehen und spada überdies des Münzrecht. Im Jåhr 1254 is da erste Biarga da Ståd Inglstod namens Heinrich Trost urkundlich erwähnt worn.
Um 1300 is Inglstod unta Kaiser Ludwig dem Baiern – wenngleich nur fia in ebba drei Joar – Haptstod vom nei buidten Teilherzogtum Obabaiern, wei da Ludwig ois Vormund vo de Buam vom Otto III. vo Niederbayern de Teilung vo Baiern wieda rückgängig gemacht ghabt håt.
Bereits bei Fertigstellung da erschtn Stådumwallung war a net unbeträchtlicher Teil da Bebauung außahoib der, mit Ausnahm da vier Türm und Tore net aus Mauerwerk bestehenden, Befestigung. Dennoch dauert's bis in de 1350er Jåhr bis mit der Stådvergrößerung begonnen worn is. A wichtige Vorarbeit dafia war de Heranführung vom Donauhauptarm an de Ståd, de um 1360 abgschloßn gwen is. De Ståderweiterung mit dem Bau a vollständig gemauerten Stådbefestigung is 1362 urkundlich gestattet worn. Mit am Bau is Mitte da 1360er Jåhr im Ostn am Donauufer oogfanga worn und End vom 14. Jahrhundert is da Mauerring an da Donau im Westn geschlossen gwen. De Arbaten am Donauufer ziang si no bis in ebba 1430 hi.
Herzogtum Baiern-Inglstod (1392–1447) [dro werkln]
No während am Ausbau vo Inglstod gorbat worn is, kimmt's 1392 zua Teilung vo Baiern in de Herzogtima „Baiern-München“ (unter Johann II.), „Baiern-Landshut“ (unter Friedrich am Weisen) und „Baiern-Inglstod“. Inglstod is daduach Haupt- und Residenzståd vo am souveränen Herzogtum unta Stephan III. („Stephan am Kneißl“).
Da Bua vom Stephan III., Ludwig VII. („da Boartade“), hod de Stodeaweidarum mit ian 87 Tiam zan Obschluss brocht und mitm Bau vom „Neien Schloss“ und vom „Liabfrauenminster“gfangt, de wo vo franzesischa Architektur inspiriat san. Am Stephan sei Dochta, de Isabeau, hod an Kine vo Frankreich ghoarat. Da junge Ludwig VII. hod emfois sei Ausbuidung am Hof vo Paris dahoitn . De Zeit vom souveränen Inglstod is vor oim vo de Auseinandersetzunga mitm Teiherzogtum Baiern-Landshut prägt. 1447 is Baiern-Inglstod am End an de Linie Baiern-Landshut gfoin. Ludwig VIII. („da Bucklade“), da Bua Ludwig VII., håt si geng sein Vater aufgelehnt und eam an sein Vetta Heinrich XVI. ausgeliafat, wo ra nacha 1447 gstorm is. Scho zwoa Jåhr vorher wor da kinderlos blieme Ludwig VIII. vastorm.
Universitätsståd (1472–1800) [dro werkln]
Des End vom souveränen Herzogtums bedeidt fia Inglstod koan Bedeitungsverlust, oda wirtschaftlichen Niedergang. De Landshuter Herzög führn vei repräsentative Bauten wia des „Neie Schloß“ fort und 1472 is vo Herzog Ludwig IX. (dem Reichn) vo Niedabayern mit päpstlichem Privileg de erste bayerische Universität gründet worn. De Errichtung da Universität Inglstod bedeidt den Zuazug vo in ebba 600 Universitätsangehörigen und somit a net unbeträchtliche Stärkung da Wirtschaft. Zur Ausbildung vo geeignete Studentn is 1520 des Pädagogium und 1549 des Jesuitenkolleg Inglstod gründet worn. Hierin liegt de Grundlage fia de Bedeitung ois a Hauptort vo da Gengreformation im Zeitalter vo da Reformation. An Haufa Jesuiten und Theologen, drunta vor oim da Inglstädter Professor Johannes Eck ham zu de heftigstn Widersachern vom Martin Luther zäit. So erscheint 1520 z Inglstod am Eck sei „De primatu Petri adversus Ludderum“ (Üba [den Foi vom] Petrus-Primat (oiso am Papst) gengan Luther), a wichtige Verteidigungsschrift vom päpstlichen Primat. Doch de Universität Inglstod kriagt net nur duach de theologische Fakultät Bekanntheit. Besundas de astronomischen und geographischen Forschungen, so vom Christoph Scheiner und Peter Apian san dabei hervorzumhem, nåch dene heid zwoa Inglstädta Gymnasien benãnnt han. Mit am Werk „Annales ducum Boiariae“ vom Johannes Aventinus håt de boarische Geschichtsschreibung ihren Ursprung an da Universität Inglstod.
Nem da Universität is Inglstod bereits im 14. Jahrhundert zu am bedeitenden Handelszentrum insbesondere fia Soiz worn. Aber aa da Weinmarkt håt a wichtige Rolle gspuit, de aba im 15. Jåhrhundert zugunsten vom Bier abgnumma håt. Da Bierumsatz steigt vo 15.000 Hektoliter im 15. Jåhrhundert auf mehr ois 34.000 hl im Jåhr 1546. Dazua beitrang håt des vo Herzog Wilhelm IV. am 23. Aprui 1516 z Inglstod deklarierte Bayerische Reinheitsgebot. Des is as äideste, heid no gültige Lemsmittelgesetz auf da Welt. Des legt de erlaubten Inhaltsstoffe vom Bier auf Gerstn, Hopfn und Wassa fest.
Im Jåhr 1537 kriagt Inglstod no a weiters Ståndbein, indems zua boarischen Landesfestung ausbaut worn is, wås mit a kuazn Untabrechung 400 Jãhr so bliem is. Der Umstånd bringt da Ståd den Nama „de Schanz“ ei und no heit nennen si vui Inglstädter „Schanzer“ (zum Beispui da gräßte Fuaßboivarein, schaug aa weida untn). Untam Graf Solms, Herrn zu Münzberg, is a Rennaissancefestung mit Bollwerk enståndn, wobei de vorhandene mittelåiterliche Stådmauer erhoitn bliem is. Heid erinnat no as Münzbergtor ois südwestlichsta Teil vo da Stådmaua a boa Meta vo da Doana weg ån eahn. De Bauphase dauert bis in ebba 1565. No bevor de Arbatn beendet worn san, lieng si 1546 im Schmalkaldischen Kriag de Truppen vom Schmalkaldischn Bund und de kaiserlichen Truppen vom Karl V. vor de Stådtore fia zwoa Wochn gengüba. Mit am Abzug vo de Schmalkalden håt de Festung de erste Bewährungsprobe bestãndn. Aus dera Zeit kimmt aa des Sprichwort vo de boarischn Landesfürstn: "München soll mich nähren, zu Ingolstadt will ich mich wehren."
Knapp 100 Jahr spada belãgert da Gustav II. Adolf vo Schweden während am Dreißgjahrigen Kriag im Friahjahr 1632 de Ståd. Sei Pferd is eam während am Erkundungsritt förmlich „unterm Hintern“ weggeschossen worn und is heit im Stådmuseum zum seng, weil's nåch dem Abzug vo de Schweden in de Ståd ghoit worn is. Da „Schwedenschimmel“ guit ois äidestes erhoitnes Tierpräparat in Eiropa. Am 30. April 1632 stirbt in de Mauern da Ståd da Heerführer da katholischen Liga, da Johann Tserclaes Graf vo Tilly, an a Verwundung, de er si in da Schlåcht bei Roa am Leech zuazong ghabt håt. De Tatsache, daß de Festung Inglstod vo de Schweden net erobert wern håt kinna, is a wichtiger Faktor fia de schnelle militärische Erholung vo Baiern trotz da Eroberung vo Minga und de meisten andern bayerischen Städt. Sie war da erste Misserfoig vom Gustav Adolf in seim Feldzug und war gleichzeitig a Faktor fia den weitern Ausbau vo da Festung nåch'm End vom Kriag zwischn 1654 und 1662. Bereits im Spanischen Erbfolgekriag is de ausgebaute Festung duach Truppen des Markgrafn Ludwig Wilhelm vo Baden-Baden belagert worn, aba de Belagerung is aufgrund vom Sieg bei Höchstädt aufghoom worn, der de Truppen fia de Besetzung Ulm benötigt worn san. In dera Zeit Anfang und Mitte vom 18. Jahrhundert is an da Universität Inglstod vor oim de medizinische Fakultät aufbaut worn und kriagt eiropaweite Bedeutung. So låsst zum Beispui aa de Mary Shelley, obwois nia säiba in Inglstod gwen is, iahn Dokta Frankenstein ån da Inglstädta Universität Medizin studiern. Im Umfäid vo da Universität is am 1. Mai 1776 in Inglstod da Illuminatenorden vom Adam Weishaupt gründet worn.
Bereits 1773 is nåch da Auflösung vom Jesuitenorden des Jesuitenkolleg Inglstod gschlossen worn. Mitm Einzug vo da französischen Revolutionsarmee im Juli 1799 in Inglstod valiert de Ståd mit der Festung und da Universität de zwoa wichtigsten Stãndboana. Ende 1799 is de Festung vo de Franzosen gschleift und a Jåhr drauf is de Universität nåch Landshuat verlegt worn, sie glangt vo dort am End 1826 nåch Minga, wos heit ois Ludwig-Maximilians-Universität bekannt is.
Festungsståd (1806–1938) [dro werkln]
De Auswirkungen dera Entwicklung fia de Ståd warn enorm. De Eiwohnazahl is umd Häiftn zruckgãnga und a Großteil vo da Kaufkraft in Form vo Professoren und Offiziere verlaßt Inglstod. Obgleich Inglstod 1803 an Polizeikommissär kriagt und damit unmittelbar da Regierung unterstähd, wås spada ois kreisfreie Ståd bezeichnet wern soi, wechslt Inglstod de Kreiszugehörigkeit und ghert zerscht zum Oberdonaukreis, spada zum Regenkreis und nåch Auflösung da oidn Kreise am End zu Oberbayern.
Bereits wenige Jåhr nåch da Schleifung vo da Festung Inglstod warn's Überlegungen bezüglich a Neuerrichtung. De Entscheidung foit scho 1806, åba de Arbaten fånga erst 1828 o, nåchdems de duach de napoleonischen Kriag belastetn Staatsfinanzen zuaglãssn håm. Da Bau vo da „Königlich Bayerischen Hauptlandesfestung“ war as greßte und deiaste Bauprojekt untam Kine Ludwig I. und håd bis 1848 guat 5000 Bauarbeiter bschäftigt. De Festung vo da Boarischn Armee besteht aus finf Fronten und sechs Kavalieren. Am End soin in da Festung guat 12.000 Soidåtn sei. Des håt zua Folge, daß zum Beispui 1861 nua 7193 zivile Eiwohna 12.750 uniformierte Eiwohna gengüberstengan. Dementsprechend houch wår as Mitspracherecht vom Militär bei da städtebaulichn Entwicklung. Jede Bebauung im Bereich da Festung muaß bewilligt wern und des hemmt nådiale de wirtschaftliche Entwicklung. Aba da Ausbau zua Festung bedeidt gleichzeitig aa den Ausbau vo da Infrastruktur in Form vo ara Eisenbahnverbindung und am End a zaghafte Industrialisierung vor oim duach Rüstungsbetriebe, wia da „Königlich Bayrischen Gschützgiaßerei“.
Während am Ersten Wöitkriag wachst de Zahl vo de Soidåtn auf üba 40.000 oo, zudem san de Festungsbautn ois Kriagsgfånganalåga gnutzt und drei Lazarett in da Ståd eingrichtet gwen. Des håt a starke Lemsmittelknappheit zua Folge ghåbt. Im November 1918 is z Inglstod, wia in Minga vom Kurt Eisner duach an Arbater- und Soidåtnråt vom Båikong vom Rathaus kurzfristig a Räterepublik ausgruafa worn. Mit de Bedingunga vom Friedensvertrag vo Versailles und vo da Reduzierung vo da deitschn Armee und de Rüstungsbeschränkunga stöin de Rüstungsfirma in Inglstod eana Produktion um. Bsundas Erfoig vasprechnd scheint de Herstellung vo Spinnareimaschina duach de „Deitsche Spinnereimaschinenbau AG Inglstod“ (Despag), aba de Wöltwiatschaftskrisn vo 1929 fiaht zua ara Reduzierung vo da Belegschãft vo 2.500 auf 500 Arbater.
Am 27. April 1933 hom de Nazis de Måcht in Inglstod übanumma, wia da nei buidte Stådrat zwoa NSDAP-Mitglieda zum zwoaten und dritten Buargamoasta wählt. Da seit 1930 amtierende Obabuargamoasta Josef Listl (aar a Mitglied vo da NSDAP, nåchm Kriag Stådrãt vo da CSU) is bis 1945 im Amt bliem. Bis Ende Juni leng de Stådratsmitgliada da SPD und da BVP eanane Mandate nieder. Übergriffe vo de Nazis richtn si in de erschtn Monat vor oim gega kommunistische Politika und Mitglieda vo da KPD, de wo übawiegnd in de Arbatasiedlungen im Ostn vo da Ståd wohnan. Emfois vawüstet werd as Gewerkschaftshaus. Mehr ois 50 Leit san ins KZ Dåchau deportiert worn. Bis zu de Novemberpogrome sinkt de Zoi vo de jidischen Leit duach Repressalien und Boykotte in Inglstod vo 84 auf 46. In da Friah vom 10. November 1938 miaßn de letztn jidischn Inglstädter de Ståd innahoib vo a Stund verlassn. Scho 1937 hebt da Adolf Hitler an Status vo Inglstod ois Festung auf, womit de 400-jährige Gschichte ois Festungsståd no vor Beginn vom Zweiten Weltkriags aufghead håd. Mitm End vo da Festung konn de Ståd no in de 1930er Jåhr expandieren und es entstengan bsunders im Südn und Ostn vo Inglstod vei neie Siedlungen zwischn de Festungsgürtel. 1938 is zudem de Autobahn bei Inglstod fertig gstellt.
Kriagsjoar (1939-45) [dro werkln]
Obwoi Inglstod no Garnisonsståd und Standort vo vui Rüstungsbetriebe gwen is, is de Ståd im zwoaten Weltkriag bis Anfang 1945 vo Bombenogriffn vaschont bliem. Erst ab Jenna 1945 werd Inglstod mehrmois Zui vo alliierte Luftangriff worn. Schwaar troffa san insbesondere de südliche und östliche Innenståd und aa da Bereich vom Hauptbahnhof. Zum Opfer foin eahna unta åndam as Stådtheater, da Salzstadel, de Sankt-Anton-Kira, as Doanator und as Gouvernementsgebäude, wäichane im Gegnsãtz zu åndane troffane Gebäude nimma wiedaaufbaut wern. Da vermeintlich schlimmste Valust is de Vernichtung vo da barockn Augustinakirch vom Johann Michael Fischer. Bei ihra Zerstearung findn üba 100 Menschen, de in ihra Schutz suachan, an Dood. Heid erinnern de in Bodn eiglåssna Umrisse und a Gedenkdofe aufm Viktualienmãrkt no dro. Aber aa vei Wohn- und Biargahäuser foin de Ogriffe zum Opfer, was zu a Verknappung vom Wohnraum führt. Beim Kriagsend is Inglstod nåch da Kapitulation vom Stådkommandantn am 26. April 1945 vo de Amerikaner kãmpflos besetzt worn. Zletzt san vo de abrückenden Einheiten vo da SS no de Donaubruckn gsprengt worn.
Wirtschaftsståd (seit 1945) [dro werkln]
De Ankunft vo in ebba 5.000 Flüchtling und Vatriemne fiahrt zu a weiteren Verknappung vom Wohnraum, was mit der Verwendung da Festungsbaun ois Unterkünfte nur in Ansätze gelöst wern konn. Nåch Würzburg und Rengschburg hod Inglstod de dichteste Wohnraumbelegung im Bayern vo da Nåchkriagszeit. Dennoch lieng da drin wichtige Faktoren fia den Wiederaufbau. Mit am oogfangaen Wohnungsbau, vor oim duach de „Gemeinnützige Wohnungsbaugesellschaft“, san de Räumlichkeiten in de Kasernen und Festungsbaun frei und dienan zahlreiche Unternehma ois Ersatz fia zerstörte Produktionsstätten. No 1945 is vo da „Auto Union AG“ in da Ståd a Ersatzteillager gründet worn und nåch da Einrichtung vo Fabrikationsanlagen in da Friedenskaserne lafft 1949 mit dem DKW-Schnelllaster de Automobilherstellung z Inglstod oo. 1950 foigt de „Schubert & Salzer Maschinenfabrik AG“, de bereits 1938 Mehrheitseigner da „Despag“ worn is.
Während in de 1950er und 1960er Jåhr in da Innenståd vei Gebäude, drunta des Neie Rathaus, entstengan, de si net in de historisch gewachsene Oidståd eifügn, wandelt si de Einstellung in de 1970er Jåhr. Beispuisweis is des neie Klinikum Inglstod im Stodtei Friedrichshofen und de Haisa in da Ludwigstraß, wia vei andere historische Bauten, renoviert worn. Bei da Gebiets- beziehungsweise Kreisreform im Jåhr 1972 werd da Landkreis Inglstod aufglöst. De Ståd selba bleibt kreisfrei und werd duach Eigmeindungen erheblich vagreßert. 1989 is Inglstod wieda Universitätsståd und werd im selben Jåhr zua Groaßståd erhoom. 1992 werd z Inglstod de Landesgartenschau veranstaltet, de im Vorfeld zua Entstehung des „Klenzeparks“ und zua Renovierung da Festungsanlagen am Brucknkopf führt. 2006 feiert Inglstod des 1200-jährige Stådjubiläum.
Eigmoandunga [dro werkln]
Duach de stoarke Bevejkarungszuanahm vo 57 % zwischn 1945 und 1960 is Ofang vo de 1960er Jåhr nahezua as gesamte Gebiet vo da Stod Inglstod bebaut gwen und es gibt kaam mehr Flächn zua Expansion. Zuvor is 1813 des Stådgebiet duach de Ausgliadaung vo de Audörfer südli vo da Donau in' Landkroas Inglstod erheblich vakleanat worn. Ums weitere Wåchstum vo da Ståd zum ermeglichen, san ab 1962 zerscht de Audeafa und spader no mehra Gebiete eigmeindet worn. Da greßte Gebietszuwachs ergibt si nåch da Auflösung vom Landkroas Inglstod am 1. Juli 1972 im Rahmen vo da Gebietsreform in Bayern. Foignde ehemois selbständige Gmoana und Gemarkunga san zwischn 1962 und 1972 ind Ståd Inglstod eigliadat woan:
| Datum | Orte | Zuwachs in ha |
|---|---|---|
| 1. Jenna 1962 | Unsernherrn mit de Gmoateile Einbogen, Haunwöhr, Hennenbühl, Hundszell, Kothau, Niederfeld, Ringsee, Rothenturm und Schmalzbuckel (De Orte ham scho bis 1813 zu Inglstod ghert) | 1.090 |
| 1. Jenna 1968 | Teil vo da Gmoa Mailing | 75 |
| 1. Juli 1969 | Friedrichshofn | 81 |
| 1. Juli 1972 | Brunnenreuth mit de Gmoateile Oberbrunnenreuth, Unterbrunnenreuth und Spitalhof |
275 |
| 1. Juli 1972 | Dünzlau | 481 |
| 1. Juli 1972 | Etting | 870 |
| 1. Juli 1972 | Gerolfing | 2.387 |
| 1. Juli 1972 | Hagau | 492 |
| 1. Juli 1972 | Irgertsheim | 600 |
| 1. Juli 1972 | Mailing mit Feldkirchen | 812 |
| 1. Juli 1972 | Mühlhausen | 249 |
| 1. Juli 1972 | Oberhaunståd mit Unterhaunståd | 553 |
| 1. Juli 1972 | Pettenhofen | 379 |
| 1. Juli 1972 | Zuchering mit de Gmoateile Winden und Seehof | 1.293 |
| Gesamt: | 9.637 |
Bevejkarung [dro werkln]
Eiwohnaentwicklung [dro werkln]
Seitm Mittloita und am Ofang vo da Neuzeit hods z Inglstod nua a langsams Bevejkarungswochstum gem, des imma wieda duach de zoireichen Kriag, Seicha und Hungersnöt untabrocha worn is. Bevölkerungszuwächs ergem si vor oim nåch da Stådvergrößerung im 14. Jåhrhundert und de Gründung vo da Universität Inglstod. Da Rückgang vo da Eiwohnazahl zwischn 1762 und 1803 vo 8000 auf 4800 Leit låsst se dåduach erklärn, dåss zum oana da de Jesuitenorden 1773 aufglöst worn is, zum åndan de Universität 1800 nåch Landshuat valegt woan is und de Festung und Auderfa duach de napoleonischn Drubbn während da Besetzung vo da Ståd 1800/1801 gschleift worn san.
Mitm Åfang vo da Industrialisierung währnd am 19. Jåhrhundert beschleinigt si des Bevöjkarungswåchstum långsam. Doch gråd da Ausbau vo Inglstod zua kenigli-boarischn Hauptlåndesfestung, de zerscht a starks Wåchstum mit si bringt wirkt si spada hemmend aus, wei jede Bautätigkeit im Umkreis da Ståd vom Militär åbgsegnet wern muaß. Erst nåch da Aufhebung vom Festungsstatus 1938 und da Vergreßerung vom Stådgebiet nåch 1962 konn si de Ståd ungehindert entwickeln.
1914 håd Inglstod 25.000 Eiwohna, bis 1959 vadoppet si de Zoi auf 50.000. De Grenz vo 100.000 Eiwohna überschreidt de Ståd 1989 und is damit de jüngste Großståd vo Bayern und aa vo gånz Deitschland. Ende Dezember 2006 ham in Inglstod nåch Fortschreibung vom Bayerischen Landesamtes fia Statistik und Datenverarbeitung 122.167 Leit mit Hauptwohnsitz glebt – a historischer Höchststand. Inglstod is damit nåch Rengschburg de zwoatgreßte deitsche Ståd an da Donau und ghert zu den am schnellsten wachsende Städt in Deitschland.
Demografie [dro werkln]
De Bevölkerung vo Inglstod is im Vergleich mit de übrigen bayerischen Groaßstädt de Jingste. So håts mit 18,1 % an hechstn Anteil an unta 18-jahrigen und gleichzeitig mit 18,0 % nåch Minga (17,4 %) und Fürth (17,9 %) an drittniedrigsten Anteil an üba 65-jahrigen. Zudem lem z Inglstod a bissal mehr Fraun ois Menna. Da Anteil vo de Weiwaleit liegt bei 50,6 %, der vo de Mãnnaleit entsprechend bei 49,4 %. Seit guat 20 Jåhr (mit Ausnahm vom Jåhr 2005) zoagt de nådialiche Bevölkerungsbewegung a positive Tendenz. Des hoaßt, dåß wenga Leit sterm ois dåß nei auf d'Wäit kemman. Des erklärt teilweis des starke Eiwohnawachstum vo Inglstod. Hinzua kimmt, daß Inglstod in de vergangenen siem Jåhr an Wånderungsüberschuss vo ungefähr 1000 Leit pro Jåhr verzeichnen håt kinna. Vo de Zuawånderer stäin de 18 bis 25-jahrigen mit guat 40 %, gfoigt vo den 25- bis 30-jahrigen mit zirka 20 % an greßten Anteil. Aa bei de Zuawãndara ve de letztn Jåhr ergibt si a Fraunübaschuss.
Da Ausländeranteil an da Inglstädter Bevölkerung war 2005 bei 12,7 %, davo wiedarum kemman 26,6 % aus de EU-Mitgliedstaaten. De greßte Gruppn unta de ausländischen Eiwohna buidn de Türken mit 5273 Leit, gfoigt vo 3442 Leit ausm ehemaligen Jugoslawien und 678 Italiener. Zwischn de Stådbezirke gibt's große Unterschiede beim Anteil vo da ausländischen Bevölkerung. So lem in de Stådbezirk Süd und West unta 5 % ausländische Biarga, daweis in de Bezirk Nordost und Nordwest üba 20 % san (Piusviertl). Insgsãmt liegt da Anteil vo Leit ohne deitsche Staatsangehörigkeit zum Teil deitlich niedriger ois in de übrigen bayerischen Großstädt.
Religion [dro werkln]
Christentum [dro werkln]
Inglstod ghert vo Anfang oo zum Bistum Eichstätt, des 741 errichtet worn is und Teil vom Erzbistum Mainz gwen is. Politisch ghert de Ståd zum Herzogtum Baiern, des üba de Jåhrhunderte hinweg katholisch bliem is. Äidestes, heit no erhoitnes Gotteshaus is de 1234 errichte „Moritzkira“, de anstelle a äidan Kira entstandn is. Zur Zeit vo da Glaamsspoitung is Inglstod mit dem Einzug da Jesuiten zu am Bollwerk vo de Katholikn worn, wobei reformatorische Bestrebunga in da Ståd unterdrückt worn san. Duach de politischen Veränderungen zum Anfang vom 19. Jåhrhundert is des Bistum Eichstätt 1817/21 da neien Kirchenprovinz Bamberg zugeordnet worn, zu der's bis heit ghert. De Pfarrgemeinden da Ståd san Teil vom Dekanat Inglstod, am südlichsten Dekanat vom Bistum Eichstätt. Nur Zuchering mit de Pfarreifilialen in Hagau und Winden ghert zum Dekanat Pfaffenhofen vom Bistums Augschburg, was duach de oide Diözesangrenze an da Sandrach (ehemals südlicher Hauptlauf da Donau) zu erklärn is. De 64.425 Katholiken (Stand 2006) in Inglstod stellen mit 52,6 % de greßte Glaamsgmoaschaft dar und verteilen si auf 18 Gmoandn. Zudem befindn si mit dem „Gnadenthalkloster“ und dem „Kloasta Inglstod“ zwoa Franziskanerklästa in da Ståd.
Zum Anfang vom 19. Jåhrhundert ziang de erschtn Protestanten ind Ståd. Im Jåhr 1824 kriang de Gmoagliada ihren erschtn evangelischen Pfarrer und kinnan mit „St. Matthäus“ eanane erste Kira errichten. De neie Gmoa ghert zua Evangelisch-Lutherischen Kira in Bayern. Innerhalb dera Låndeskirch is Inglstod 1935 Sitz vo am Dekanat, zu dem heit ålle evangelischen Kirchengmoana ghern. Des Dekanat Inglstod is Teil vom Kirchakreis Rengschburg. De Protestanten stäin heit mit 22.997 Leit beziehungsweise 18,8 % de zwoatgreßte Glaamsgmoaschaft in Inglstod dar, wobei prozentual gseng vui in de tradizionell evangelischn Stådteile Friedrichshofa und Brunnareith wohna.
Aa de orthodoxen Christen, drunta de russisch-orthodoxe und aa de griechisch-orthodoxe Kira unterhoitn z Inglstod Gottshäisa. In da Ståd wirken drüba hinaus a Reihe vo Freikircha, drunta de Evangelisch-Freikirchliche Gmoa (Baptisten), de Freie evangelische Gmoa (Bund Freier evangelischer Gmoandn in Deitschland|FeG), de Mennonitengmoa und de Siebenten-Tags-Adventisten (STA). Z Inglstod is aar a Gmoa voa da Kira Jesu Christi da Heilign da Letzten Tage (Mormonen) ansässig, genauso wia am Jehova seine Zeign.
Judntum [dro werkln]
In Inglstod hod seit am Mittloita a jidische Gmoa existiat, wo scho in da zwoaten Häiftn vom 13. Johrhundert schriftlich erwähnt werd.[5] Des jidische Wohngebiet mit Synagoge wår im Sidn vo da Oidstod im Bereich da heitign Schutter- und Spitalstraß. Judnvafoigunga woan z Inglstod in de Johr 1348 und 1450, wobei si zwischn de Vertreibungen wieda mehrare jidische Familien in da Stod ogsiedlt hom. Noch da Vertreibung vo 1450 kriang jidische Leit erst ab 1861 wieda des Recht, si in Inglstod niedazlossn. Bis 1933 steigt de Zahl vo de Gmoamitgliada auf 100 und es is in am Hinterhof an da Theresienstraß erneut a Synagoge eigricht woan. Duach de Repressalien in da Zeit vom Nationalsozialismus und insbesondere dem Novemberpogrom 1938 hom alle Oghearigen vo da jidischen Gmoa de Stod valossn oda san vertriem woan.
Noch 1945 san nua wenige Judn auf Inglstod zruckkema. De wiedaaufgmochte Synagogn 1952 wieda zuagspeat woan. 1968 hom 16 jidische Leit z Inglstod gwohnt. An de Judnopfa eainnan blaue Stelen in da Stod.
Islam [dro werkln]
Z Inglstod lem in rund 9000 Moslems, in da Meaheit tiakischa und bosnischa Herkunft (Schätzung vom Stodplanungsamt). De verschiedna islamischen Gmoandn untahoitn Betstubm und Moscheen, drunta an markanten Neibau an da Hindenburgstraß. In am Obschnitt vom Sidfriedhof is aa a a muslimischa Friedhof. Am Sunndog, in 18. Mai 2008, is z Inglstod de greßte Moschee in Bayern eigweicht woan.[6]
Bolidigg [dro werkln]
An da Spitze da Ståd war anfangs da „Rat“, da erstmois fia des Jåhr 1309 bezeugt is. Der Stådrat besteht aus zwoa Kammern, dem „Inneren Rat“, da eigentlichen obrigkeitlichen Stådverwaltung und dem „Äußeren Rat“, da ois beratendes und kontrollierendes Organ fungiert und vo den Biargan da Ståd gewäit worn is. Seit 1407 is erstmois a Buargamoasta nåchweisbar, da aus de Reihen des Inneren Rats kemma is.
Des Amt vom Buargamoasta wechslt halbjährlich, spada vierteljährlich. Nåch 1447 leitet a landesherrlicher Beamter ois Pfleger de Ståd. Ab 1803 is in Inglstod nåch und nåch de Magistratsverfassung eingeführt worn, wobei da Magistrat ab 1818 vo den Gmoabevollmächtigten gewäit worn is. An da Spitze vom Magistrat war a Buargamoasta. Teilweise is de Buargamoastan da Titel Obabuargamoasta valiehn worn. Nåch'm Zwoaten Weltkriag trang nahezu alle Buargamoasta den Titel.
Buargamoasta [dro werkln]
Da Obabuargamoasta und da Stådrat wern fia a Legislaturperiode vo sechs Jåhr gwäit. Obabuargamoasta da Stod Inglstod is seit dem Joar 2002 Dr. Alfred Lehmann vo da CSU. Er is Nåchfoiga vo Peter Schnell (emfois CSU), der de Geschicke da Ståd 30 Jahr lang glenkt hat und am End seiner Amtszeit dienstältester Obabuargamoasta vo a Groaßståd gwen is. Zwoata Buargamoasta, emfois seit 2002 is Albert Wittmann (CSU), dritter Buargamoasta seit 2008 Sepp Mißlbeck (FW). Fia de Liste aller Obabuargamoasta da Ståd Inglstod schaug aa unta: Liste da Obabuargamoasta vo Inglstod.
Stådrat [dro werkln]
Da Stådrat setzt si aus 50 gwäiten Mitgliedan, den vier Ortssprechern da Stådteile Dünzlau, Mühlhausen, Hagau und Brunnenreuth und dem Obabuargamoasta zsamma. Nåch da letzten Kommunalwoi am 2. März 2008 ziang in de Stådrat a [7]:
- – de Christlich-Soziale Union (CSU) mit 23 Sitzn,
- – de Sozialdemokratische Partei vo Deitschland (SPD) mit zehn Sitzn,
- – de Freien Wähler (FW) mit acht Sitzn,
- – Bündnis 90/De Greana (GRÜNE) mit drei Sitzn
- – de Ökologisch Demokratische Partei (ödp) mit zwoa Sitzn,
- – DIE LINKE (De Linke) mit zwoa Sitzn,
- – de Freie Demokratische Partei (FDP) mit am Sitz,
- – De Republikaner (REP) mit am Sitz.
Bei da Kommunalwoi 2008 warn's erstmois in Inglstod a Listenverbindung aus SPD, Freien Wählern, den Greanen und da ödp. Wegen da fehlenden 5 %-Hürde kinnan kloane Parteien emfois Mandate erringen. Fraktionen bilden nur de CSU, de SPD, de Freien Wähler und De Greana. Weil de CSU bei da letztn Woi koa Mehrheid kriagt håd, miassnse se mit de åndan zåmmraffa, voa oim mit de Freien Wähler. Nem dem Stådrat existiern no 62 Gremien da Ståd mit verschiedenen Aufgabenbereichen. De nåchstn Woien zum Stådrat wern im März 2014 abgehalten.
Bundestagsabgeordnete [dro werkln]
Inglstod is im „Wahlkreis 217 Inglstod“, dem danem no da Landkreis Eichstätt und da Landkreis Neiburg-Schromhausn ooghean. Bei da Wahl zum 17. Deitschen Bundestag is da Reinhard Brandl vo da CSU mit 57,2 % vo de Erststimma direkt gwäit woan. Da Horst Seehofer, der wo vorher oiwei fian Wahlkreis auf Berlin ganga is, is mittlerweile Minischderpräsident vo Bayern.
Üba de Landesliste san no de Eva Bulling-Schröter fia de Linke und de Agnes Krumwiede fia de Greana in Bundestag eizong. Woiberechtigt im Woikreis 217 san im Jåhr 2009 252.615 Leit gwen; de Woibeteiligung is bei 69.8% gwen.[8]
Wappn [dro werkln]
Des Wappn da Stod Inglstod zoagt an roat bewehrten, feuerspeienden blauen Panther auf suibanem Grund. De erschtn Siegel da Ståd zoang den Heilign Mauritius ois Schutzpatron da Moritzkirche, da Hauptkira in da Ståd. De Woi vom Schutzheiligen geht auf de seit dem 9. Jahrhundert bestehende Verbindung vo Inglstod mit dem Kloasta Niederaltaich, am dem Heilign Moritz gweichtn Benediktinerkloster, zruck, de wie am Moittloeta lang s Besetzungsrecht vo da Moritzkirch ghabt habm. Ab 1314 stützt si da Schutzpatron auf an Schuid mit am Fabelwesen, am damois ois Panta bezeichneten, feiaspeienden Drachen. Ois volksetymologische Erklärung is aus „Panthier“ im Lauf vo de Jåhrhunderte da Panther. Ab in ebba 1340 werd da Schuid mit dem Panther ois alloaniges Siegel verwendt und findt si aa auf Münzen und aa dem „Kreiztor“. De Herkunft vo dem Wesens is net mit Sicherheit nåchzumweisen. Es werd mehrheitlich oognumma, daß si da Panther vo den spanheimischen Pfalzgrafn vo Ortenburg herleitet, der seit 1260 Nemwappn da Wittelsbacher war und der si emfois im bayerischen Staatswappn findt. A weitere, eher legendäre Möglichkeit is de Verleihung vom Wappn duach Ludwig den Baiern im Jåhr 1313, mit der er de Tapferkeit da Inglstädter in da Schlacht vo Gammelsdorf honorieren wollt.
De Stådflagge vo Inglstod håt vier gleich broade, horizontale Streifen in de Farben weiß-blau-weiß-blau und am Seitnverhoitnis vo 3:5. Im Zentrum zoagt sie des Stådwappn auf weißem statt suibanem Grund. Bei da Bannerflagge verlaffa de vier Streifen vertikal und des Seitnverhoitnis betragt 5:2.
Städtepartnerschaftn [dro werkln]
| Carrara (Italien), seit 2. Juni 1962 | |
| Kirkcaldy (Schottlånd), seit 3. September 1962 | |
| Grasse (Frankreich), seit 7. Mai 1963 | |
| Murska Sobota (Slowenien), seit 30. März 1979 | |
| Moskau (Zentralbezirk) (Russland), seit 8. November 1995 | |
| Manisa (Türkei), seit 30. November 1998 | |
| Kragujevac (Serbien), seit 3. Juli 2003 | |
| Oppeln (Poin), seit 4. November 2005 |
Wia bei allen andern deitschn Städt beginnt de Gschichte da Inglstädter Städtepartnerschaftn nåch'm zwoaten Weltkriag, ois des Britische Generalkonsulat in Minga mit dem Wunsch zum Aufbau vo a freindschaftlichen Beziehung zu a britischen Ståd an bayerische Städte herootretn is. Nåchdem bereits mehra Partnerschaften zwischn bayerischen und schottischen Städt gschloßn worn san, war de 1962 geschlossene Städtepartnerschaft zwischn Inglstod und Kirkcaldy im County Fife de zehnte ihrer Art zwischn de zwoa Regionen. An de Partnerschaft erinnert heit unta andam a Stele im „Klenzepark“ und sie werd duach vei Schuikindaaustausche pflegt. Im selben Jåhr is drüba hinaus de Partnerschaft zwischn Inglstod und da Stod Carrara im Nordn da Toskana. Zu Ehren da Partnerstod is da Platz zwischn da Reitschui und dem Herzogskasten in „Carraraplatz“ umbenannt und es findn si vei Skulpturen aus Carrara-Marmor im gesamten Stådgebiet. Im Zuge vom deutsch-französischen Freundschaftsvertrages vo 1963 kimt's no im selben Jåhr zua Unterzeichnung vo am entsprechenden Partnerschaftsvertrages mit Grasse in Südfrankreich, womit de erste Phase vo Städtepartnerschaftn abgschloßn worn is. Sichtbar is de Beziehung in Inglstod unta andam duach des 1992 im Klenzepark erricht Provence-Haus. Erst 16 Jahr spada is de Verbindung zua damois jugoslawischen und heit slowenischen Ståd Murska Sobota und danach dauert's weitere 16 Jahr bis 1995 de Partnerschaft mit dem Zentralbezirk Moskau gschloßn worn is. 1998 foigt de Verbindung mit der türkischen Ståd Manisa, vo der si da Buargamoasta, a Architekt, am Entwurf da Inglstädter Moschee beteiligt.
De momentan jüngsten Inglstädter Städtepartnerschaftn san 2003 und 2005 mit de Städt Kragujevac und Oppeln gschlossen worn. Mit Abschluss da Verbindung mit dem oberschlesischen Oppeln war a Städtenetzwerk aus de Städt Carrara, Grasse, Inglstod und Oppeln entstandn, in dem jede den andern zua Partnerståd håt. Derzeit werd zuasätzlich a Partnerschaft mit a Ståd in am Entwicklungsland in Erwägung zong.
Patenschaften [dro werkln]
- 1953 werd de Patenschaft fia de Sudetendeutschen aus da Ståd Niemes im Kreis Deutsch Gabel übanumma.
- 1973 übanimmt de Ståd Inglstod de bereits im Mai 1967 vom Landkreis Inglstod geschlossene Patenschaft fia de Sudetendeitschn aus da Ståd und dem Kreis Prachatitz im Böhmerwald. Grund fia de Patenschaft is gwen, daß si vei Prachatitzer in und um Inglstod niederlaßn ham. Im Rahmen da Patenschaft fia oi zwoa sudetendeitsche Städte is im ehemaligen „Pedellhaus“ da Hohen Schui des Heimatmuseum Niemes-Prachatitz entstandn.
- Seit 1987 besteht aa a Patenschaft fia de Banater Schwaben in Bayern.
Inglstod ois Taffnama [dro werkln]
- 1997 dafft de Lufthansa an Airbus A319-114 (Seriennummer 651, registriert unta D-AILI) auf den Nama „Inglstod“. Da Jungfanflug hod de Maschin iwan Inglstädda Luftraum gfiat, Pilot dabei wor dea z Inglstod geborene Flugkapitän Sieber.
- Am 27. November 2003 is im Hauptbahnhof Inglstod a ICE 3 (Triebzug 336) aufn Nama „Inglstod“ tafft worn.
Wirtschaft und Infrastruktur [dro werkln]
Wirtschaftliche Situation und Struktur [dro werkln]
De Stod ghert zu den wirtschaftlich am stärksten wachsenden Gebietskeapaschoftn vo Deitschland. Dazua tragt nem da allgmoa günstign Lage in Bayern de guade Verkehrsanbindung bei. De storke Position werd da Ståd regelmäße in verschiedanen voneinanda unobhängign Studien eigramt, so in ebba im „Prognos Zukunftsatlas 2007“, wo de Ståd Platz via vo insgesamt 439 Kroas und Städt erreicht håt[10], oda in a Studie vo 2010, wo Inglstod sogar eiropaweit nåch Luxemburg und Minga de Region mit de bestn Zuakumftsaussichtn is.[11]
De Orbatslosenquotn håt 1997 mit knapp iwa 8 % ian Hechststand erreicht, und sinkt seitdem auf 4,8 % im September 2007, womit sie an niadrigsten Wert vo oin deitschn Großstädd erreicht håt. Zuadem håt Inglstod a hoache Orbatsplotzdichtn, was duach des positive Pendlersaldo, vo 31.078 Pendlan, dokumentiert werd.
Inglstod is stark vom Produzierenden Gwerbe prägt, was Sei hoacha Anteil vo 59,0 % (Stand 2004) an da Bruttowertschöpfung zoagt. De Dienstleistungsbereiche kemman zsamma auf an Wert vo 40,8 %, während de Land- und Forstwirtschaft mit 0,2 % da kloanste Wirtschaftsbereich is. De Anzoi da Handwerksbetriebe is mit 1.190 im Verhoitnis zua Größe da Ståd relativ gering; eanane Umsätze lieng aba üba dem bayerischen Duachschnitt.
Obwoi si de Anzoi an Übernachtungen seit 1994 vadoppelt, liegt Inglstod im Vergleich zu anderne bayerische Groaßstädt in da Bedeitung vom Fremdenverkehr zruck. 2006 san in Inglstod in 42 Beherbergungsbetriem (inklusive Jugendherbergen) 2.475 Gästebettn oobootn, de 295.674 Übernachtungen (davon 115.163 vo ausländischen Gäst) aufzudeitn ham.[12]
Unternehma [dro werkln]
Automobilindustrie [dro werkln]
Inglstod is duach sei Funktion ois Unternehmassitz und greßter Produktionsstandort vom Automobilhersteller Audi, dem greßten und bekanntesten Inglstädter Unternehma, a wichtiger Standort da Automobilindustrie. Ursprünglich håt Audi, oda korrekter gesagt, de Auto Union, ihrn Sitz in Chemnitz. In da Sowjetischen Besatzungszone is des Unternehma verstaatlicht worn. Nåch'm Kriag fangan ehemalige Mitarbeiter da Auto Union oo, alle vora da Richard Bruhn und da Carl Hahn, a Neigründung da Auto Union in Inglstod mit Krediten da bayerischen Staatsregierung und Marshallplan-Hilfen vorzumbereiten. De Audi AG beschäftigt (Stand 1. Jenna 2008) in Inglstod 31.337 Mitarbeiter, davo 19.995 Arbater, 9.903 Angstellte und 1.439 Auszubildende aus 72 Ländern da Erde.[13]
Danem ham si vei Zualieferfirmen, wia EDAG, Peguform, Dräxlmaier oda Continental Automotive Systems (zuvor TEMIC, ehemois Telefunken und AEG) mit am Standort zua Entwicklung und Produktion vo Automobilelektronik, niedergelassn. A Großteil dera Betriebe håt sein Sitz im Güterverkehrszentrum Inglstod (GVZ) im Nordwestn vo Inglstod. De Audi AG håt zsamma mit de Zulieferbetriebe groaße wirtschaftliche Bedeutung fia de Ståd und de Region.
Ölindustrie [dro werkln]
Inglstod und sei Umgebung san aa a wichtigs Zentrum vo da Erdölindustrie, des nem Burghausen des zwoate und greßte in Bayern is. In den 1960er Jåhr san drei Raffinerien in Inglstod und aa zwoa weitere im benachbarten Vohburg und Neuståd an da Donau errichtet worn. Alle Anlagen san und wern ohne Ausnahm vo den Pipelines CEL (stillgelegt) und TAL (Umschlagplatz bei Lenting) mit Rohmaterial versorgt. Eigentümer da Raffinerie im Nordosten da Ståd is de Schweizer Mineralölgesellschaft Petroplus, nåchdem de Raffinerie 2007 vo Esso verkafft worn is. Da Standort Inglstod vo Bayernoil soll 2008 stillgelegt und dafia de Standorte Vohburg und Neuståd ausbaut wern.
Weiterne Branchen [dro werkln]
De EADS is vor de Tore vo Inglstod in Manching mit de Dechta Airbus und Eurocopter und mehra Tausend Mitarbeitern stark vatretn. Da werd unta andam da Eurofighter baut, testet und erweitert. Ebenfalls vo Bedeutung is fia Inglstod de Bekleidungsindustrie, de mit de Firmen Rosner und Bäumler im Nordosten vo Inglstod vertretn is.
In Inglstod is weiters da Hauptsitz da Metro-Tochtergesellschaft Media-Saturn-Holding ois Obergesellschaft da Media Markt- und Saturn-Elektronik-Handelshäuser. Aa de Schubert&Salzer Gruppe håt ihren Hauptsitz in Inglstod.
In Inglstod, da Stod vom Bayerischen Reinheitsgebots ham überdies vier Bier-Brauereien – Nordbräu, Herrnbräu, Ingobräu (Betrieb mittlerweile eingstellt) und Westpark Bräu 1516 – ihren Standort.
Des Klinikum Inglstod is des viertgreßte Krångahaus in Bayern und mit ungefähr 3.000 Mitarbata da zwoatgreßte Arbatgeba in Inglstod.
Vakea [dro werkln]
Inglstod is a wichtiga Verkeasknotenpunkt in Bayern und håt duach sei Donau-Furt üba Jåhrhunderte hinweg a wichtige strategische Bedeutung ghabt.
Straßnverkehr [dro werkln]
De bedeitsamste Straßnanbindung vo Inglstod is de sechsspurig ausbaute Bundesautobahn 9 (A 9). De Ståd is an de duach de Anschlußstein Inglstod Süd (friahere Bezeichnung „Auwaldsee“) und Inglstod Ost/Inglstod Nord ogschloßn. Drüba hinaus verlaffa mehra Bundesstraßn duach des Stådgebiet vo Inglstod. De B 16a, de Inglstod mit Vohburg verbindet, kreizt de A 9 im Bereich da Autobahn-Anschlußstei Inglstod Ost/Inglstod Nord und endet in Inglstod. Im Stådgebiet is de duachgehend vierspurig ausbaut worn. Ebenso wia de B 16a, duachquert de B 16 Inglstod in Ost-West-Richtung. Sie is a wichtige Verbindungsstraß nåch Neiburg an da Donau und Rengschburg. Vo Nordn nåch Südn verlafft de vorwiegend vierspurig ausgebaute B 13, de Inglstod mit Eichstätt beziehungsweise Pfaffenhofen verbindet, duach des Stådgebiet. Verkehrstechnisch vo Bedeutung san drüba hinaus de vier fia den Straßnverkehr bestimman Bruckn üba de Donau. Des san nem da Autobahnbrücke de Schillerbrücke, de Konrad-Adenauer Bruck und de Glacisbrücke (Aufzählung vo Ost nåch West).
De Autodichtn in da Ståd is mit 751 PKW auf 1.000 Eiwohna de drittgreßte in da Bundesrepublik.[14]; da bundesweite Duachschnitt liegt bei 541 PKW auf 1.000 Eiwohna. Da hoache Wert erklärt si net zletzt daduach, daß vui Werksangehörige vo da Audi AG, de in de umliegenden Landkreisen wohnan, Leasingwagen vo da Audi AG fahrn, de in Inglstod zuaglassn san.
Trotzdem guit Inglstod ois a recht radlfreindliche Stod. De groußn Stroßn hom olle an Radlweg und in de Parks und in da Innenstod konnst aa mitm Drodesl foan.
Schienenverkehr [dro werkln]
An des Bahnnetz is Inglstod mit dem Hauptbahnhof Inglstod und dem Bahnhof Inglstod Nord fia den Personenvakehr und aa mit drei Rangierbahnhöf fia den Güterverkehr umfassend oogschloßn. Im Fernverkehr werd Inglstod üba de Schnellfahrstrecke Nürnberg–Inglstod–München zweistündlich vo ICE-Zügen da Relation Minga–Nürnberg–Berlin–Hamburg und München–Nürnberg–Kassel–Hannover–Hamburg/Bremen oogfahrn. Im Abschnitt Nürnberg–Inglstod–Minga überlagern si de zu am Stundentakt. Zuasätzlich haltn in da Hauptverkehrszeit ICE-Züge da Linie München–Nürnberg–Frankfurt/M.–Köln(–Dortmund), de zsamma mit de andern ICE-Zügen in de Morgen- und Abendstunden an Halbstundentakt bilden. Drüba hinaus besteht a tägliche Nachtzugverbindung München–Inglstod–Nürnberg–Flensburg–Kopenhagen mit Kurswagen üba Berlin nåch Moskau.
Im Regionalverkehr verkehrn werktags stündli Regionalbahna nåch Minga, Treuchtlingen, Doanaweat/Ulm, Rengschburg und Augschburg. An de Wochenenden und an de Feiertag besteht mit Ausnahme da Regionalbahnen nåch Minga und Treuchtlingen nur a Zwoastundentakt. Drüba hinaus verkehrn alle zwoa Stunden Züg vom München-Nürnberg-Express und aa in da Hauptverkehrszeit zuasätzliche Züg zwischn Minga und Inglstod.
Nahverkehr [dro werkln]
Da öffentliche Leitnahverkehr in Inglstod geht auf de Errichtung a Pferdebahn zruck, de 1878 zwischn dem Hauptbahnhof und da Oidståd betriem worn is. De is ab 1921 duach Omnibusse ersetzt, wobei Pläne fia de Errichtung vo am Straßnbahnnetzes erst in de 1960er Jåhr verworfen worn san. Seit 1988 werd da öffentlichen Leitnahverkehr in Inglstod duach de Inglstädter Verkehrsgesellschaft (INVG) duachgeführt, de 44 Buslinien mit a Gesamtstreckenlänge vo 653 km betreibt.
Flugverkehr [dro werkln]
Da ursprünglich nur militärisch gnutzte Flugplatz Inglstod-Manching, der seit a baar Jåhr vor oim vo den ortsansässigen Unternehma Audi und EADS überdies zivil oogflong werd, is 8 km vo da Stådgrenze vo Inglstod entfernt an da B 16. Da nächstglenge Flughafen fia den internationalen Linienverkehr is da 50 km entfernte Flughafen Minga Franz Josef Strauß bei Erding.
Schifffahrt [dro werkln]
Üba vei Jåhrhunderte war de Donau fia Inglstod a zentraler Verkehrsweg. Mit da Eröffnung da Donautalbahn sinkt aba de Bedeutung da Schifffahrt fia de Ståd und fiahrt 1874 zua gänzlichen Einstellung da Donaudampfschifffahrt in Inglstod. Dennoch warn's bis in de 1950er Jåhr no Ausflugsschiffe, de in Inglstod in unregelmäßigen Abständen anlegten. De einstige Hafenanlage war im Bereich des Stådtheaters. Während am Zwoatn Weltkriag san vei Kriagsschiffe, drunta sechs U-Boote Typ II, per Schwertransport üba de Autobahn nåch Inglstod transportiert, im Bereich da heitign Schillerbrücke zu Wassa glassen und ins Schwarze Meer überführt worn.[15] Heit is de Donau bei Inglstod a Landeswasserstraß und mit motorisierten Fahrzeign nur mit Sondergenehmigung zum befahrn.
Medien [dro werkln]
De oanzige Tageszeitung vo Inglstod is da „Donaukurier“, de bei da „Donaukurier Verlags GmbH & Co. KG“ erscheint und a Auflage vo in ebba 90.000 Exemplare erreicht.[16] Zusammen mit de Heimatzeitungen (z. B. „Eichstätter Kurier“ fia den Landkreis Eichstätt), de denselben politischen, wirtschaftlichen, sportlichen und kulturellen Teil und nur an eigna Lokalteil ham, erreicht er oi Dag de gesamte Planungsregion Inglstod. Danem informiert täglich de Tageszeitung Augschburger Allgemeine in ihrer Regionalausgabe Neiburger Rundschau üba Inglstod und de Region.
Wöchentlich erscheinan de Printmedien „Schanzer Zeitung“ [17] und aa de Anzeigenblätter „IZ-Regional“ (ein Tochterunternehma des Donaukurier), „Blickpunkt Wochenende“ und „tip - Des Wochenblatt“. Im monatlichen Verlauf wern de Stådmagazine „Gladdys“, „espresso Magazin“, „megazin“, „INVG Haltestelle“, „Wirtschaft10plus“ aus Wttstetten, „60plus“ (ein Tochterunternehma da IZ-Regional) und „ERCI-Panther“ publiziert. Alle zwoa Monat werd des Familienmagazin „Family by megazin“ aufglegt.
Ois Online-Portale erscheinan des „Biargaforum“ vo bingo-ev, dem Biarganetz Inglstod e. V. und aa de Webportale „tr3ndz“ aus Pfaffenhofen (ehemals „megazin“), „nra“ aus Vohburg („netradioactive“), „bei-uns“ aus Beilngries (partys-bei-uns), „bayernmatrix“, „shootyou“, „kidnetting“, „nightlifemagazine“ aus Altmannstein (Kurzform „nlm“) und „kbumm“.
Da lokale Fernsehsender, dem sei Ursprünge auf des Jåhr 1986 zruckgehen, hoaßt „intv - da Infokanal“ und is 24 Stunden im Kabelnetz und ois „Stream“ übas Internet zum empfanga. A teilweis Ausstrahlung vom Programm erfoigt üba Digitalsatellit auf Astra.digital im Rahmen vo am bayernweiten Pilotprojekt. Im Sendegebiet, zu dem nem da Region 10 de Landkreise Neumarkt, Weißenburg-Gunzenhausen und Roth gehören, lem insgesamt 675.000 Leit. INTV is in Beteiligung vom Donaukurier. Des Funkhaus Inglstod is da lokale Rundfunkanbieter fia Inglstod und de gesamte Region. Vo da werd da Sender „Radio IN“ inklusive dem „Kulturkanal-Inglstod“, „Radio K1“, am kirchlichen Programm und „Radio Pegasus“, da Welle da Universität Eichstätt-Inglstod ausgestrahlt. Danem existiert in Inglstod no „Radio Galaxy“. „Radio IN“ und „Radio Galaxy“ san in Beteiligung vom „Donaukurier“.
Am Bayernwerk bei Inglstod steht a Sender da Deitschen Telekom (48° 45′ 43″ N, 11° 30′ 12″ O), vo dem aus Inglstod mit Radioprogrammen versorgt werd. [18]. Zudem strahlt Deitschlandradio sei zwoa Hörfunkprogramme vo am Senderstandort bei Stammham (48° 52′ 04″ N, 11° 26′ 52″ O) ab [18].
Buidung [dro werkln]
In Inglstod is 1472 de Erste Bayerische Landesuniversität „Universität Inglstod“ gründet worn, de im 19. Jåhrhundat zerscht nach Landshut und nachad nach Minga valegt worn is, wos heid no ois LMU weiter existiert. Inglstod muaß nåch da Verlegung vo da Universität im Jåhr 1800 bis 1989 warten, bis' duach de Eröffnung da „Wirtschaftswissenschaftlichen Fakultät Inglstod“ da Katholischen Universität Eichstätt-Inglstod (KU) wieda Universitätsståd worn is. De Wirtschaftswissenschaftliche Fakultät WFI bietet Studiengänge in Betriebswirtschaftslehre und Wirtschaftsprüfung oo. Im Jåhr 1994 is mit der Fachhochschui Inglstod de zwoate Hochschui in Inglstod gründet worn. Sie is deutschlandweit bekannt fia den BWL- und Wirtschaftsingenieurstudiengang. Derzeit studieren an den Inglstädter Hochschuin in ebba 3000 Studenten, wobei a Vergrößerung da Einrichtungen angestrebt werd. Seit 2004 is vom Zentrum fia Hochschuldidaktik da bayerischen Fachhochschuin in Inglstod in da Hohen Schule.
Danem verfügt Inglstod mit dem Apian-Gymnasium (mathematisch-naturwissenschaftlich und wirtschaftswissenschaftlich), dem Christoph-Scheiner-Gymnasium (naturwissenschaftlich-technologisch und sprachlich), dem Gnadenthal-Gymnasium (musisch), dem Katharinen-Gymnasium (sprachlich, wirtschafts- und sozialwissenschaftlich und naturwissenschaftlich-technologisch) und dem Reuchlin-Gymnasium (sprachlich, humanistisch und naturwissenschaftlich-technologisch (ab September 2007)) üba finf Gymnasien, de alle in Bayern möglichen Zweige obietn. Vo de Inglstädter Gymnasien befindn si vier in da Innenståd.
Inglstod håt weiters vei weitere allgemeinbildende Schuin. Insgesamt gibt's 17 Grundschuin, zwölf Hauptschuin, davo drei Teilhauptschuin, finf Förder- und Sonderschuin und drei Realschuin. Drüba hinaus vafügt de Ståd üba mehra berufliche Schuin, drunta zwoa Berufsschuin, a Wirtschaftsschui, a Fachoberschui und a Berufsowaschui und aa 14 Berufsfachschuin. Hinzu kemman weitere Buidungseinrichtungen privater und öffentlicher Träga. Hierzu zäin beispuisweise de David-Oistrach–Akademie, de städtische Simon-Mayr–Sing- und Musischui und aa de Berufsbildungszentren da Handwerkskammer und da Industrie- und Handelskammer. Beziang auf de Schuikindazahlen san de Berufsschuin gefolgt vo den Gymnasien und Grundschuin de greßten Schularten in da Stod Inglstod.
Gesundheitswesen [dro werkln]
Inglstod håt mit dem „Klinikum Inglstod“ a Krångahaus da Schwerpunktversorgung, da dritten Versorgungsstufe mit 1103 Bettn. Es is des viertgreßte kommunale Krångahaus vo Bayern und håt 55 Stationen, wobei de Intensivstation üba 56 Betten verfügt. Zudem is mit dem „Christoph 32“ a Rettungshubschrauber unta Führung vom ADAC am Klinikum stationiert. Danem existiern in Inglstod drei Privatkliniken, de „Klinik Dr. Maul“ und de „Klinik Dr. Reiser“ mit zsamma 112 Bettn und aa de Danivius Klinik fia Psychiatrie mit 87 Plätz. Vo de Kliniken abgseng praktizieren in da Ståd 151 Fachärzte, 95 Zahnärzte und 64 praktische Ärzte. Seit 1996 gibt's in Inglstod a städtisches Gesundheitsamt, des fia de Gesundheitsaufsicht im Stådgebiet zuaständig is.
Kultur und Sengaswürdigkeitn [dro werkln]
Theata [dro werkln]
Obwoi s oide Stådtheata in Inglstod im zwoaten Wejdkriag zasteat worn is, hods bis 1966 dauat bis a neie Spuistättn baut worn is. S neie Theata Inglstod is vom Architektn Hardt-Waltherr Hämer konzipiat worn und hod 663 Plätz. Nem am Groaßn Haus hod s Theata Inglstod no via kloanare Spuistättn. S Kloane Haus am Turm Baur, de Freilichtbühne im Turm Baur, s Studio im Herzogskastn und de Werkstattbühne, de si emfois im Hämer-Bau befindt. Insgsamt findn in Inglstod rund 500 Auffiahrungen im Jåhr statt. In da Ståd is zudem a grouße Zoih vo weidan Bühnen z'findn, de vo Theatergruppn mit untaschiedlichen Trägan gfiaht wern.
Museen [dro werkln]
Inglstod hod insgsamt 13 Museen vo unterschiedliche Träga. Greßts und äidastes Museum in da Ståd is vom Bayerische Armeemuseum mit ana Sammlung vo Waffn, Ausrüstungsgengständn, Uniformen, Fahnen, Standarten, Gemäjden und Ordn mit'm Schwerpunkt auf da Boarischn Armee. S Museum is im „Neien Schloß“ und im „Reduit Tilly“ untabracht und deckt de Militärgschichte bis samt am Erstn Wejdkriag ab. Des 1973 eröffnet Deitsche Medizinhistorische Museum, des in da „Oidn Anatomie“ untabracht is, zoagt de Entwicklung da Medizin seit da Zeit vom Oidn Ägyptn und is s oanzige Museum dera Oat in Deitschland. Nem Gengständen vo da Chirurgie hod s Museum aa an botanischn Goatn mit ana Fui vo Arzneipflanzen.
Im Stådmuseum Inglstod zoang vui Exponate de Entwicklung da Ståd und da Region vo da Friahzeit bis in de jingste Gengwoat. Im „Kavalier Hepp“ wern nem am Bernsteincollier aa s Stådmodell vo Jakob Sandtner und da Schimme vum Schwednkenig Gustav Adolf ausgstejt. Seit 1998 gibts im „Kavalier Hepp“ aa s Spuizeigmuseum. Ebenfois zum Stådmuseum gheat s Bauerngrätemuseum im Stådteil Hundszell.
Vo de Museen unta privata Trägaschaft is bsundas s museum mobile vo da Audi AG im Audi Forum hervorzumhem. Es zoagt de Firmengschicht beispuisweise in Form vo iba 50 Autos und mehr ois 30 Fahr- und Motorradl.
De Moderne Kunst is in Inglstod museumsmäßig vor oim duach s Museum fia konkrete Kunst vatretn, oane vo de umfassendsten Sammlungen in ganz Eiropa. Danem existiat no s Museum vom Buidhaua Alf Lechner.
Kloanere Museen und Dokumentationsstätten san des Hoamatmuseum Niemes-Prachatiz, wos de Hoamatsammlung da Ståd Niemes und vom Landkreis Prachatitz in Böhmen zoagt, de Dokumentationsstättn Marieluise Fleißer, de in ihrm Ejtanhaus untabracht is, s Heinrich-Stiefel–Schuimuseum am Brucknkopf und s Eiropäische Donaumuseum Inglstod mit am Ausstellungsraum im Stådmuseum und dem oidn Messpegelhaus am Brucknkopf.
Jingsts Museum in Inglstod is as Boarische Polizeimuseum im Turm Triva im Klenzepark, wos de Entwicklung da Polizei in Bayern seit'm Jåhr 1812 dokumentiat.
Musi [dro werkln]
Inglstod is de Hoamat vo a boar, bekannte Musika und Bands. Dazua zäin bsundas de Hardrock-Band „Bonfire“ und des international populäre Dance-Projekt „Groove Coverage“. Mit a Coverversion vom Mike Oldfield-Klassiker Moonlight Shadow hom de in dritten Plotz in de Media-Control-Charts gmocht und hom dafia a Goidane Schoiplottn griagt. Weidane Bands san „Slut“ und „Hotwire“. Kloanare Bands gibts aa an Haufa, und jeds Joahr findt in da Fronte 79 da Maxi-DSL-Contest stott, bei dem (moast jingare) Musigruppn aus da Gengd genganond otretn.
Mitm „Georgischen Kammerorchester“ gibts z Inglstod aa a renommiats Orchesta. Driwa aussi gibt in da Stod mearane Chere; drunta beispuisweise de „Inglstädter Nachtigallen“, da „Jugendkammerchor“ Inglstod, da Kammerchor „incanto corale“ und da „Motettenchor“ Inglstod e. V.
Bauwerk [dro werkln]
Inglstod zeichnet si duach a weitgehend erhoitne historische Oidståd mit Bauwerke aus alle Epochen da Stådgschichte aus. Nåch Angaben vom Bayerischen Landesamtes fia Denkmalpflege gibt's in da Ståd 582 Baudenkmäler. Da „Scherbelberg“, a historischer Trümmerberg aus de napoleonischen Kriag, und aa da „Pfeifturm“, a ehemaliger Wachturm da Ståd aus dem 14. Jahrhundert, gewährn an Überblick üba de Oidståd. Aus da Zeit da erschtn Stådumwallung und Stådwerdung san de „Moritzkirche“, de „Untane Pfarr“ aus dem Jåhr 1234 und da „Herzogskasten“, des oide Herzogsschloss, erhoitn . Ebenfalls aus dem 13. Jahrhundert stamman de friahesten Bestände vo de zwoa Inglstädter Klöster, dem „Gnadenthalkloster“ und dem „Franziskanerklosta“ mit „Franziskanerkiach“, und aa des Spital vo 1319. Vo da zwoaten Stodumwallung aus dem 14. Joarhundert san weite Teile da Stodmaua und aa des „Kreiztor“ – oana vo de vier Haupttore – erhoitn , des gleichzeitig Wahrzeichen da Ståd is. Teil da Stådmauer san aa de zwoa Nebentore „Taschenturm“ und „Münzbergtor“ aus dem Jåhr 1390. Ebenfalls aus dem 14. Jahrhundert stammt des „Oide Rathaus“. Erstmalig is des im 16. Jahrhundert umgebaut, letztmals 1882.
Aus da Zeit vom souveränen Herzogtum Baiern-Inglstod stamman des „Neie Schloß“ und des „Münster Zur Scheena Unsera Liabn Frau]]“, de „Obere Pfarr“. Oi zwoa Bauwerke, de vo Ludwig dem Gebarteten in Auftrag gem worn san, san eindrucksvolle Beispui da Spadgotik. Auf de Inglstädter Herzog geht des 1429 gstiftetr „Pfründnerhaus“ zruck, de so ghoaßne „Hohe Schui“, in der ab 1472 de Universität untabracht gwen is.
Nem den repräsentativen Bauten findn si in Inglstod vei sehenswerte Biargahäuser. Des äideste is des so ghoaßne „Birnbaumhäusl“ aus da Zeit um 1470. Danem des Haus vom Theologen Dr. Johannes Eck, des Sterbehaus vom Feldherrn Tilly und vei weitere Wohnhäuser vo Inglstädter Professoren. Hervorzuheben san då des „Kaisheimer Haus“ und aa des „Ickstatt-Haus“, des duach de höchste Barockfassade vo Süddeitschland besticht.
Ebenfalls aus da Zeit ois Universitätsståd stammt de „Oide Anatomie“, a spadbarocker Prachtbau im Stil a Orangerie aus dem Jåhr 1723, in dem de medizinischen Fakultät da Universität untabracht gwen is. De Maria de Victoria Kirche („Asamkirche“) is zwischn 1732 und 1736 ois Oratorium da marianischen Studentenkongregation erbaut und guit mit eanam monumentalen Deckenfresko und ihrer Ausstattung ois Höhepunkt des Schaffens da Brüder Asam. Mit da „Lepanto-Monstranz“ beherbergt de Asamkirche a da wertvollsten Monstranzn da Welt.
Vo da Festungsanlage des 19. Jahrhundert san emfois groaße Teile erhoitn . Hierzu zäin de Bauten am so ghoaßnen Brucknkopf, dem „Reduit Tilly“ und den Türmen „Baur“ und „Triva“, bei denen Leo vo Klenze an da künstlerischen Ausgstoitung mitwirkte. Drüba hinaus san vier Kavaliere, drunta „Kavalier Hepp“ und a da Fronten und aa mehra Batteriestellungen und Flankenbatterien erhoitn . Mit am „Theater Inglstod“ håt Inglstod zudem des jingste Baudenkmal vo Bayern.
Sehenswert is drüba hinaus de Dampflokomotive 98 507 (Bayerische D XI), de 1968 vor dem Hauptbahnhof ois Denkmal aufgstellt worn is. De is 1903 vo Krauss-Maffei gebaut und is de letzte Vertreterin vo 147 Exemplaren da Baureihe „98.4–5“. 1960 is de Lokalbahnlokomotive im Bahnbetriebswerk Nürnberg Rbf ausgemustert. Des vo Gunter Henn gestaltete „Audi Forum“ is a Beispui fia moderne Architektur in Inglstod.
Parks und Naturräume [dro werkln]
Inglstod is a greane Ståd mit zoireiche Parks, Greanologn und Wäida. Am prägendsten is des „Glacis“, des Vorfeld vom ehemoligen Festungsgiartl rund ums Zentrum. Sie is heit da innere Greangiatl und damit greane Lunge und Pufferflächn zwischn am Autoverkehr und Wohnbebauung und Schuin. Duachzong werd sie vo weitläufige Fuaß- und Radlwege mit guada Sicht auf a baar da ehemaligen Festungsbautn inklusive vo am guat erhoitnen Teil vom so ghoaßnen „Künettengraben“. Aa da gresste Park vo Inglstod, da „Klenzepark“, des Gelände da Landesgartenschau vo 1992 am ehemaligen Brucknkopf da klassizistischen Festung, is a Tei vom Glacis. Da Ibagang vom Park zum Woid werd im „Luitpoldpark“ deutlich, der am Brucknkopf ois Tei vom Glacis beginnt und im Westtei zuanehmad Woid ähnlichen Charakter oimmt.
Da äußere Greagiatl verlafft im Bereich da ehemaligen Vorwerke vo da Festung. Zu eam ghern unta andam da Spuipark „Fort Peyerl“, da „Fort Haslang Park“ und da Stådteilpark „Am Augraben“.
Gressta Woid in Inglstod is da Auwoid („Schüttel“) am nerdlichen und südlichen Donauufer. Es is oam vo de greßten duachgängig erhoitnen Auwaldstücke in Deitschland, schwarpunktartig gleng zwischn Neiburg und Inglstod mit Ausläufer bis ins Stådgebiet und drüba hinaus. Da Auwald dient ois Naturreservat mit in da Region zum Teil einzigartiger Vegetation und Tiervorkommen, zudem ois greane Lunge und (naturnahes) Naherholungsgebiet. Aa da „Zucheringer Woid“, des Naherholungsgebiet „Am Auwoidsee“ und des Naherholungsgebiet Irgertsheim mit seine zahlreicha Weiher und Seen san Reste vom Auwoid.
Sport [dro werkln]
Des Sportlem in da Ståd werd vor oim vo den 83 eitragne Sportvereinen trang, wobei nahezua alle Sportarten bedient wern. Zahlenmäßig greßter Verein is da MTV Inglstod|MTV 1881 Inglstod mit üba 3.000 Mitglieda in 16 Abteilungen. Insgesamt zäin de Inglstädter Sportvereine in ebba 41.000 Mitglieda.
Inglstod is bsunders duach den Eishockeysport bekannt. Da 1964 gründte ERC Inglstod spuit seit da Saison 2002/2003 in da hechstn deitschn Eishockeyliga, da Deitsche Eishockey Liga|DEL. Mit Ausnahme da Aufstiegssaison und am Spuijahr 2007/2008 håt de Mannschaft oi Jåhr de Play-offs und bereits zwoamoi des Halbfinale vo de Play-offs erreicht. De beste Vorrundenplatzierung håd da ERC in da Saison 2005/2006 mit Platz zwoa erreicht.
Da Fuaßboiverein FC Inglstod 04 hod in da Saison 2008/09 in da zwoaten Fussballbundesliga gspuit, 2009/10 in a dritten, und grod spuit a wieda in da zwoatn Liga. In da Saison 2007/08 is a vo da dritthechstn Spielklasse, da Regionalliga Süd aufgschdieng. Da Verein is 2004 duach de Fusion da Fuaßboiabteilungen da Sportvereine MTV Inglstod und ESV Inglstod entstana. De zwoate Mannschaft vom FC Inglstod spuit in da Landesliga Süd. De zahlreichen Teams vo de andan Fuaßboivereine spuin in niedrigere Spuiklassen, so in ebba da FC Gerlfing und da Türk SV Inglstod, de in da Bezirksliga Oberbayern Nord odredn. Seit August 2010 hot da FC 04 a eigens Stadion, nachdems jahrelang im oidn ESV-Stadion hom spuin miassn.
Baseball, de in Deitschland net so verbreitete US-Amerikanische Sportart, is in Inglstod emfois vatretn. Da Verein Inglstod Schanzer is 1985 gründet worn und zäit damit zu den äidestn Baseballvereine in Deitschland. Zwischenzeitlich håt de Mannschaft erstklassig gspuit, is aba 1999 wieda in de 2. Bundesliga åbgstieng.
Im Schwimmsport håt si Inglstod duach den SC Delphin Inglstod an Nama gemacht. Da SC Delphin is unta andam da Heimatverein der vo dazeitigen Europarekordhalterin Janine Pietsch (50 Meter Rücken) und da deitschn Moastain Raphaela Piehler (200 Meter Rücken). De Wassaballmannschaft vom SC Delphin Inglstod spuit in da Oberliga Bayern.
Da oi Jahr im Mai austrångne „Inglstädter Hoibmarathon“ is mit mehr ois 3.000 Starter de teilnehmerstärkste, regelmäßig stattfindende, Sportveranstaltung in Inglstod. De 21,1 Kilometa lang Routn führt vorwiegend duach de Oidståd und an Klenze- und an Luitpoldpark südli vo da Donau.
In Inglstod startet seit 1969 oi Jahr Ende Juni de „Tour International Danubien“ (TID), de mit 2.080 km längste Kanu- und Ruderwanderfahrt da Welt.
De im Jåhr 2003 baude „Saturn-Arena“ is de greßte Sporthalle in Inglstod. Sie is Austragungsort vo de Heimspui vom ERC Inglstod und håd Blåz fia 4.816 Zuschauer. Fia Trainingszwecke is a weitere Eissporthalle in direkter Nachbarschaft zua Saturn Arena baut worn. Vorhanden is weiters des nimma überdachte Eisstadion an da Jahnstraß, da friahere „Pantherkäfig“ mit am Sportbloz danem, der aa vom benachbarten Scheiner-Gymnasium genutzt werd.
Des greßte Fuaßboistadion in Inglstod is seit 2010 da Audi-Sportpark im Gewerbegebiet mit iba 15.000 Plätz, in dem die Heimspiele vom FC Inglstod 04 ståttfindn deana. Davoa homs im Tuja-Stadion (bis 2008: ESV-Stadion) im Stådteil Ringsee gspuit, wo iba 11.000 Leid neibassn. Während de Olympischen Sommerspui 1972 san doda mehra Vorrundenspui im Fuaßboi ausgetrågn worn. Fia de Heimspui vom FC Inglstod is aa no de Bezirkssportanlage Mitte gnutzt woan, de drüba hinaus jahrelang Austragungsort vo de „Inglstädter Leichtathletik Meetings“ gwen is, vo dene as letzte 2001 stattgfundn håt. Danem existiern drei weitere Bezirkssportanlagen in de Stådbezirke Südwest, Nordwest und Nordost. Fia de zahlreichen Hallensportarten, wia Handboi oda Basketboi, stengan insgesamt sechs Dreifach- und vier Doppelsporthallen im Stådgebiet zua Verfügung.
Vaostoitungssorte [dro werkln]
Inglstod hod vui Meglichkeitn fia Vaostoitunga. Gressta Vaostoitungsraum is de „Saturn Arena“, a Multifunktionshoin fia Konzerte und kleanere Messen. Fia gressare Messen is des „Messegelände Ost“ nerdlich vo Mailing baut worn.
Fia musikalische Vaostoitunga werd aa de Kloakunstbühne „Neue Welt“, des „Ohrakel“, des Jugendzentrum „Fronte 79“ und des „Cafe Paradox“ ois Austragungsort gnutzt. Weidare Meglichkeitn san des „Audi Forum“ und da „Groaße Festsoi“ im Inglstädda Stådtheater.
Regelmäßige Veranstaltungen [dro werkln]
De erschtn greßan kulturellen Veranstaltungen vom Joar in Inglstod san de „Inglstädter Kabarett-Tage“ und de „Inglstädter Literaturtage“. Im April folgt des „Fest zu Georgi“, da Verkündung des Reinheitsgebots fia Bier in Inglstod im Jåhr 1516. Vor Ostern findt seit dem Jåhr 2000 auf dem Paradeplatz vor dem Neuen Schloß des „Brunnenfest“ statt. Im Zentrum steht da mit üba 3000 Ostereiern, Thujen- und Buchszweigen geschmückte Brunnen mit dem Denkmal Kaiser Ludwig des Baiern, um den si in ebba 30 Verkaufsstände gruppieren.
De Anfänge vom „Pfingstfest“ gengan auf de Verleihung vo am ewigen freien dreiwöchigen Markt duach Kaiser Ludwig den Baiern zruck, dea olle Jahr 14 Tag nåch Pfingsten stattfindn soll. Sei heitige Form håt des Pfingstfest seit 1946. Seit 1972 is' vom oidn Voiksfestplatz vor dem Taschenturm auf den neien, in ebba 40.000 Quadratmeter groaße Voiksfestplatz verlegt. Des Voiksfest dauert heit nur mehr 10 Tag und håt zwoa Bierzelte und an Warenmarkt.
Seit 1985 findt olle Jåhr am erschtn Wochenend im Juli des groaße „Biargafest“ statt. Im Jåhr 2006 håd da Stådrat beschlossn, des nur no jeds zwoate Jåhr, im Wechsel mit dem as erste Moi 2006 anlässlich vom 1200-jährigen Stådjubiläum stattgfundna „Historischn Fest“, abzumhoitn. Seit 2008 heißt des "Historische Fest" iatz "Inglstädter Herzogsfest".
Weitere Veranstaltungen im Summa san da „Inglstädter Kultursumma“ und aa des „Kurzfilmfestival 20 min/max“ und des bereits im Juni stattfindende „Carrara-Weinfest“ da Partnerståd Carrara auf dem Paradeplatz.
Im September stengan drei größere Feste auf dem Veranstaltungskalender. Hierzu zäin de „Septemberdult“ auf dem Rathausplatz, des „Herbstfest“, des zwoate Inglstädter Voiksfest und des seit 1978 stattfindende „Open Flair“ im Klenzepark.
Da Spadherbst is in Inglstod vo zahlreichen kulturellen Veranstaltungen, wia de „Inglstädter Jazz-Tåge“ oda den „Da Oktober is a Frau - Künstlerinnentåge“ geprägt.
Im Dezember findt auf dem Blåtz zwischn Stådtheater und Herzogskåsten da Inglstädter Christkindlmårkt stått. Er is bereits im Jåhr 1570 vo Herzog Albrecht V. ois „Jahrmarkt an Nicolai“ gewährt, womit er zu den äidestn Weihnachtsmärkten in Bayern gehört. Nem den üba 50 Buden is a historisches Hoizkarussell Bestandteil vom Christkindlmarkt. Ehe er an sein iatzigen Platz verlegt worn is, findt da Weihnachtsmarkt auf dem Rathausplatz statt.
Erwähnenswert waar vielleicht no da Barthelmarkt, as greßte Voiksfest in da Region, wos jeds Joa am letztn Wochnend im August stådfindt. Der is zwar ned in Inglstod, sundan in Oberstimm bei Manching im Landkroas Pfahofa, oba weil des quasi direkt vor de Tore vo da Ståd is, seng des de Schanzer ois oans vo de "ihrign" Voiksfest o.
Bibliotheken [dro werkln]
In Inglstod gibt's vui Bibliotheken und Biachareien. Hauptstelle vo da Stådbiacharei, da „Marie-Luise-Fleißer-Biacharei“ is da Herzogskasten. Danem existiert mit da Stådteilbiacharei Südwest a Filiale und mitm Biachabus, da 39 Hoitepunkte anfährt werd des gsamte Stådgebiet abgedeckt. Vo da Ståd wern in ihre Bibliotheken 180.000 Medien obotn.
De Katholische Universität Eichstätt-Inglstod untahoit in Inglstod a „Teilbibliothek da Wirtschaftswissenschaftlichen Fakultät“. Weitere wissenschaftliche Bibliotheken san de Fachhochschuibibliothek und de „Wissenschaftliche Bibliothek vom Stådmuseums“. Drüba hinaus bietet de „Bayerische Armeebibliothek“ 130.000 Biacha oo.
Driabanaus gibts no diverse Schuibibliotheken, Pfarrbiachareien, aba aa de Patientenbibliothek im Klinikum Inglstod und de Werksbibliothek vo da Audi.
De Ståd ois literarische Kulissn [dro werkln]
Da Nåchhoi vo de medizinischen Experimente an da Inglstädter Universität war so groß, daß sie no 18 Jahr nåch eanam Ende de Mary Shelley zu eanam Erstlingsroman Victor Frankenstein owei da moderne Prometheus inspiriert hom. Sie laßt darin ihren tragischn Helden im Inglstod vom Jåhr 1700 studieren und forschen und då sei legendäre Kreatur erschaffa. No heit erinnert a nächtliche Gruselführung duach de Oidståd da dro.
De Heimatståd Inglstod spuit im Werk vo Marieluise Fleißer a zentrale Rolln. In Inglstod håts iba 60 vo eanara 72 Lemsjahr vabråcht, da spuin eanane bekanntesten Stücke, ihr Roman und mehra Erzählungen. De Provinz mit ihre Menschen, de kloabürgerliche Welt vo de Handwerker, Soldaten, Schuikinda und Dienstmädchen is Thema und Nährboden fia vei vo ihre Stücken. Aus ihrer bayrischen Verwurzelung kimmt de Kraft vo ihrer Sprach. Pioniere in Inglstod is vo Rainer Werner Fassbinder fia des ZDF verfilmt. Robert Shea und Robert Anton Wilson lassn de Handlung vo ihrer Illuminatus-Trilogie teilweis in Inglstod stattfindn und begründn mit der Trilogie des Genre vo da belletristischen Verschwörungsliteratur, des seitdem mit auflagenstarken Biachan wia Des Foucaultsche Pendel vom Umberto Eco und Sakrileg vom Dan Brown in de Bestsellerlisten präsent is.
Berihmtheidn [dro werkln]
An dera Stäin wern nur Leit aufgefihrt, de wo deitlich mit Inglstod in Vabindung bråcht wern.
Woschechte und echte Inglstoda [dro werkln]
Berihmtheidn de wo z Inglstod geborn san oda vo kloa af do gwohnt hom.
- Philipp Apian (* 14. September 1531; † 15. Novemba 1589 in Tübingen) war Mathematiker und Kartograph da „Bairischen Landtafeln“. Er erhoit, nåchdem er scho mit elf Jåhr a Mathematikstudium an da Inglstädter Hochschui begann, bereits im Oida vo 21 Joar a Professur an da Universität Inglstod. Noch eam is heid oans vo de fimf Inglstoda Gymnasien benennd.
- Ludwig Fronhofer (* 1746; † 1800 z Minga) wor Realschuileara und mit Johann Adam vo Ickstatt (schaug unten) Begrinda vom neien Schultyps „Realschui“. Sei Verdienste san vom bayerischen Herrscherhaus duach de Ernennung zum Kurfiarstlichen Hofsekretär und vo da Gelehrtenwelt duach de Aufnahme in de Bayerische Akademie da Wissenschaften gewürdigt.
- Adam Weishaupt (* 6. Feba 1748; † 18. November 1830 in Gotha) war Professor an da Universität Inglstod und Gründer des bayerischen Illuminatenordens.
- Adolf Ritter vo Tutschek (* 16. Mai 1891; † 15. März 1918) war a deitscha Jagdflieger im Ersten Weltkriag und Träga vom Ordens Pour le Mérite.
- Marieluise Fleißer (* 23. November 1901; † 2. Feba 1974 in Inglstod) war a Schriftstellerin. Zu ihren bekanntesten Werken zäit unta andam de Komödie „Pioniere in Inglstod“.
- Joseph Schröffer (* 20. Feba 1903; † 7. September 1983 in Nürnberg) war vo 1948 bis 1967 Bischof vo Eichstätt und kafft si groaße Verdienste in da nåchkonziliaren Reform da Priesterbildung.
- Horst Seehofer (* 4. Juli 1949) war vo 1992 bis 1998 Bundesminister fia Gesundheit und vo 2005 bis 2008 Bundesminister fia Ernährung, Landwirtschaft und Verbraucherschutz und aa Mitglied des Bundestags fia de CSU. Seit 2008 is a Ministerpräsident vo Bayern.
- Günter Grünwald (* 27. November 1956) is Komiker und Kabarettist. Grünwald, der si selba ironisch ois „Botschafter des guten Geschmacks“ bezeichnet, håt seit 7. März 2003 a eigene Late-Night-Show, de monatlich produzierte Grünwald Freitagscomedy.
- Chris Boettcher (* 11. April 1964) is a Comedian und Moderator beim Boarischn Rundfunk.
- Markus Kavka (* 27. Juni 1967) is a Fernsehmoderator beim Musiksenda MTV.
Zuagroaste Inglstoda [dro werkln]
Berihmtheidn de wo zuagzogn san oda an bsundan Bezug zua Stod hom.
- Johannes Eck, amtli Johannes Mayer, (* 13. Novemba 1486 in Egg an da Günz; † 15. Feba 1543 in Inglstod) wor Professor an da Universität Inglstod und guit ois gressta Gengspuia vom Luther, wobei a z Inglstod meara Streitschrifdn geng Luther vereffentlicht hod.
- Christoph Scheiner (* 25. Juli 1573 (nach andan Autorn 1575) in Markt Woid bei Mindelheim; † 18. Juli 1650 in Neisse) kriagt 1610 in Leastui fia Mathematik an da Universität Inglstod und hod vom Turm vo da Heilig-Kreiz-Kira in Inglstod am Vormittag vom 21. Meaz und noamoi im Oktoba 1611 zsamma mit seim Schuikinda Pater Johann Baptist Cysat de Sunnafleckn entdeckt. Noch eam is heid oans vo de fimf Inglstoda Gymnasien benennd.
- Johann t’Serclaes vo Tilly (* 1559 auf Schloss Tilly, Gmoa Villers-la-Ville; † 30. April 1632 in Inglstod) war Fejdherr während am Dreißigjährigen Kriag und stirbt nåch a Verletzung in da Schlacht bei Rain am Lech 1632 im „Tilly-Haus“.
- Johann Adam vo Ickstatt (* 6. Jenna 1702 in Vockenhausen; † 17. August 1776 in Waldsassen) war Direktor und Professor an da Hohen Schui, Schuireformer und Grinder vom bayerischen Realschuiwesen. Noch eahm is desweng aar a Realschui in Inglstod benannt.
- Johann Simon Mayr (* 14. Juni 1763 in Mendorf; † 2. Dezember 1845 in Bergamo) wirkt vo 1773 bis 1787 in Inglstod und guit ois oana da bedeitendsten Komponisten da italienischen Oper vom friahen 19. Jahrhundert.
- „Jacob Philipp Adolf“, tatsächlich Adolph Scherzer, (* 1815 z Neistod an da Aisch]]; † 21. Meaz 1864 in Inglstod) schreibt ois Militärmusika und Komponist in Inglstod um 1850 in Bayerischen Defiliermarsch.
- Dr. Ludwig Liebl (* 1874; † 1940) wor Sanitätsrat, NSDAP-Mitglied, Grindungsvorsitzenda vom NS-Ärztebund und aa Valega vom nationalsozialistischen Donaubotn.
- John Friedmann (* 16. August 1971 z Frankfurt am Main) und Florian Simbeck (* 27. Juni 1971 z Minga) – De Schauspuia hom se in Inglstod kennaglernt, wo da Simbeck Florian as Reuchlin-Gymnasium bsuacht hod. De zwoa han ois Komediantnduo „Erkan und Stefan“ bekannt worn.
Literadua [dro werkln]
- Treffer, Gerd: Als man auf Preußen noch schießen durfte. 63 Ingolstädter Geschichten und Anekdoten, Inglstod: 2006.
- Stadt Ingolstadt (Hg.): Unsere Stadt Ingolstadt. Eine Broschüre für Neubürger, Inglstod: 2006.
- Treffer, Gerd: Kleine Ingolstädter Stadtgeschichte, Regnschburg: 2004.
- Siegfried Hofmann/Beatrix Ettelt (Hgg.): Bayern-Ingolstadt, Bayern-Landshut 1392–1506. Glanz und Elend einer Teilung. Ausstellungskatalog, Inglstod: 1992.
- Mader, Friedrich (Hg.): Ingolstadt, Inglstod: 1988.
- Fegert, Hans: Alte Ansichten von Ingolstadt, Kösching: 1987.
- Rassa, Kurt: Stadt und Landkreis Ingolstadt, Minga: 1963.
- Schnell, Hugo (Hg.): Ingoistadt, Minga und Zürich: 1958.
- Buchdruckerei und Verlagsgesellschaft m.b.H. (Hg.): Ingolstadt. Führer durch die Stadt Ingolstadt, Inglstod: 1928.
- Bronner, Franz: Was Ingolstadt im Laufe der Zeiten erlebt hat, Inglstod: 1911.
- Gemminger, Ludwig: Das alte Ingolstadt, Regnschburg: 1864.
- Hofmann, Siegfried: Geschichte der Stadt Ingolstadt, Bde. 1-2, Inglstod 2000, 2006.
- Ingolstadt - Vom Werden einer Stadt - Geschichte und Geschichten, hg.v. Beatrix Schönewald/Gerd Riedel, Inglstod 2000.
- Vom Werden einer Stadt - Ingolstadt seit 806, hg.v. Beatrix Schönewald/Gerd Riedel, Inglstod 2006.
- Theodor Müller/Siegfried Hofmann: Ingolstadt, Regnschburg 1998.
Im Netz [dro werkln]
-
Commons: Ingolstadt – Sammlung vo Buidl, Videos und Audiodateien - Hoamseitn vo Inglstod
- Kultur, Archäologie und Gschicht vo Inglstod
- Inglstod: Woppmgschicht vom Haus der Bayerischen Geschichte
- Inglstod in da amtlichn Statistik
Beleg [dro werkln]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) (Hilfe dazu)
- ↑ Historischer Verein Inglstod: Ingoldesstat finden
- ↑ Stådmuseum Inglstod: Verlauf da Schutter
- ↑ Gerd Treffer: Kloane Inglstädter Stådgschichte, Rengschburg: 2004, S. 22
- ↑ Alemannia Judaica – Arbatsgmoaschaft zua Erforschung da jidischen Gschichte: De Synagoge in Inglstod
- ↑ Donaukurier: Neue Moschee als Begegnungsstätte 18. Mai 2008
- ↑ Stod Inglstod: Woikroaseagebnis da Kommunalwoi 2008 in Inglstod
- ↑ Seitn mit de Wahlergebnisse vo da Bundestagswahl 2009 fian Wahlkreis 219: [1]
- ↑ Stod Inglstod: Partnerstädte
- ↑ Prognos Zukunftsatlas 2007 Regionen im Zukunftswettbewerb
- ↑ EU-Standortstudie vom manager-magazin[2]
- ↑ Stod Inglstod Zahlenspiagl Inglstod 2007/2008
- ↑ Audi AG: Produktionsstandorte Deitschland
- ↑ Bundesamt fia Bauwesen und Raumordnung: Entwicklung da Städte, Kreise und Gmoandn, Bonn: 2004.
- ↑ Rudolf Arendt: Letzter Befehl. Versenken. Deitsche U-Boote im Schwarzen Meer 1942 bis 1944. 1998, ISBN 3-8132-0543-6 Hans Michael Kloth: U-Boot auf da Autobahn. In: Spiegel-Online vom 5. Feba 2008 (Rubrik Eines Tages).
- ↑ Donaukurier: Wir üba uns
- ↑ Schanzer Zeitung: Homepage
- ↑ 18,0 18,1 Bundesnetzagentur: Senderdaten
Aichach-Friedberg | Amberg (Stod) | Amberg-Suizbåch | Ansbach | Ansbach (Stod) | Aschaffenburg | Aschaffenburg (Stod) | Augschburg | Augschburg (Stod) | Bad Däiz-Woifradshausn | Bad Kissingen | Bamberg | Bamberg (Stod) | Båssa | Båssa (Stod) | Bayreith | Bayreith (Stod) | Berchtsgoana Land | Cham | Coburg | Coburg (Stodt) | Dachau | Deggendorf | Dillingen a.d.Donau | Dingolfing-Landau | Donau-Rias | Ebersberg | Eichstätt | Erding | Erlanga (Stodt) | Erlanga-Hächstadt | Landkreis Fiarstnfoidbruck | Forchheim | Freising | Freyung-Grafenau | Fürth | Fürth (Stodt) | Garmisch-Partnkira | Günzburg | Haßberge | Hof | Hof (Stod) | Inglstod (Stod) | Kaufbeiren (Stod) | Kelheim | Kempten (Stodt) | Kitzingen | Kronach | Kulmbach | Landsberg am Lech | Landshuad | Landshuad (Stod) | Lichtenfels | Lindau | Main-Spessart | Memmingen (Stod) | Miasboch | Miltenberg | Minga | Minga (Stod) | Muihdorf a.Inn | Nei-Ulm | Neiburg-Schroomhausn | Neimarkt i.d.OPf. | Neistodt a.d.Aisch-Bad Windsheim | Naistadl | Niamberg (Stod) | Niamberga Land | Obaallgai | Oidäding | Ostallgai | Pfahofa a.d.Uim | Reng | Rengschburg | Rengschburg (Stod) | Rhön-Grabfeld | Rosnheim | Rosnheim (Stod) | Roth | Rottal-Inn | Schwabach (Stod) | Schwandorf | Schweinfurt | Schweinfurt (Stod) | Starnberg | Straubing (Stod) | Straubing-Boong | Tirschenreith | Traunstoa | Untaallgai | Weidn (Stod) | Weilheim-Schogau | Weißenburg-Gunzenhausen | Wunsiedel i.Fichtelgebirge | Wiazburg | Wiazburg (Stod)
über 1.000.000 Einwohner: Berlin | Hamburg | Köln | Minga
mehra wia 500.000 Eiwohna: Bremen | Dortmund | Dresden | Düsseldorf | Essen | Frankfurt am Main | Hannover | Leipzig | Niamberg | Stuttgart
mehra wia 250.000 Eiwohna: Aachen | Augschburg | Bielefeld | Bochum | Bonn | Braunschweig | Duisburg | Gelsenkirchen | Karlsruhe | Mannheim | Mönchengladbach | Münster | Wiesbaden | Wuppertal
mehra wia 100.000 Eiwohna: Bergisch Gladbach | Bottrop | Bremerhaven | Chemnitz | Cottbus | Darmstadt | Erfurt | Erlangen | Freiburg im Breisgau | Fürth | Göttingen | Hagen | Halle (Saale) | Hamm | Heidelberg | Heilbronn | Herne | Hildesheim | Inglstod | Jena | Kassel | Kiel | Koblenz | Krefeld | Leverkusen | Lübeck | Ludwigshafen am Rhein | Magdeburg | Mainz | Moers | Mülheim an der Ruhr | Neuss | Oberhausen | Offenbach am Main | Oldenburg | Osnabrück | Paderborn | Pforzheim | Potsdam | Recklinghausen | Rengschburg | Remscheid | Reutlingen | Rostock | Saarbrücken | Salzgitter | Siegen | Solingen | Trier | Ulm | Wolfsburg | Wiazburg
Bozn | Graz | Inglstod | Innschbruck | Linz | Minga | Rengschburg | Soizburg | Wean
| Dea Artikl basiat auf ara frein Ibasetzung vom söim Artike in da Wikipedia auf deitsch. A Listn mid de Autorn vo drentn konst da do aa oschaugn. |